Platte aarde revisited

Marleen Finoulst interviewde me voor het herfstnummer van 2020 van Wonder en is gheen Wonder, het ledenblad van SKEPP.

* * *

Ze bestaan echt. Mensen die geloven dat de aarde plat is. Meer nog, het geloof in een platte aarde lijkt dankzij sociale media op te flakkeren. Skepticus Frank Verhoft is gefascineerd door deze ‘flat earthers’ die met volle overtuiging een wel bijzondere theorie verspreiden. Hij verdiepte zich in hun denken, bezocht hun congres en schreef een interessant en amusant boekje met een spitsvondige titel De platte aarde, een rondleiding.

Marleen Finoulst: Frank, vanwaar jouw interesse in platte-aarders?

Frank Verhoft: Ik vermoed dat de algoritmes van de sociale media mijn belangstelling voor spirituele beurzen en esoterische internetforums begin 2016 opgepikt hebben. Ik bezoek die met passie én ik beschrijf graag op mijn blog hoe het er daar aan toe gaat. Eén advertentie op Facebook en voor ik het goed en wel besefte, zat ik twee dagen in Noord-Holland tussen een 60-tal platte-aarders te luisteren naar de lokale grossier in complotverhalen. Ook aanwezig was een welbespraakte holle-aarder en dat gaf vonken. Twee voor de prijs van één, plus vuurwerk. Een mens zou voor minder. Toegegeven, op dat moment wist ik heel weinig over dat platte-aardegedoe. Het echte lees- en kijkwerk is pas daarna gekomen. Urenlang naar YouTube-filmpjes gestaard. Geen pretje.

Wat me ook snel opviel, en ik hoop dat de lezers het mij vergeven: de onwetendheid omtrent de platte-aardebewegingen in ‘onze’ hoek is groot. Ik was maar wat blij toen Johan Braeckman mij de mogelijkheid gaf om er een boekje over te schrijven en om die onwetendheid te doen kenteren. Dat boekje is dus ondertussen gelukt.

Marleen Finoulst: Eeuwenlang geloofde de mensheid dat de Aarde plat was. Wanneer kwam de kentering en hoe werd die toen onthaald?

Frank Verhoft: Maak daar gerust millennia van. De oudste culturen lijken te zijn uitgegaan van een platte aarde. Pas na eeuwenlang Grieks gefilosofeer is men tot de conclusie gekomen dat de aarde een bol is. Denk aan de usual suspects: misschien Pythagoras, zeker Plato, vooral Aristoteles. De ideeën van Plato’s latere volgers zijn opgepikt door onder meer opper-kerkvader Sint-Augustinus en hebben zich verspreid in de christelijke wereld. Dus nee, de Kerk was geen promotor van de platte aarde. Nooit geweest. En ook tijdens de middeleeuwen gingen althans de geschoolden uit van een bol. De prille westerse academia kreeg daarbij een extra boost door zowel de introductie van Aristoteles’ geschriften als door de kennismaking met de rijke Arabische wetenschappelijke astronomische tradities.

Het heeft tot Copernicus geduurd voordat de mensheid besefte dat die bal ook nog eens rond de zon draaide. Waarom ik dat vermeld? Omdat afschuw ten opzichte van het heliocentrisme een wezenlijk onderdeel van elke platte-aardetheorie is. En omdat ik wil benadrukken dat wat wij nu vanzelfsprekend achten, pakweg bol rond zon, het resultaat is van een eeuwenlang gevecht van de slimste koppen in ons zonnestelsel tegen ondoordachte menselijke indrukken en dito intuïtie. Mijn overgrootvader was een platte-aarder aldus de familiekronieken. Ik denk niet hij de traditie van die enkele dissidente kerkvaders uit de vierde eeuw volgde. Eerder zijn al te menselijk buikgevoel.

Wie wel voor een kentering heeft gezorgd, is de Brit Samuel Rowbotham. Rond 1850 introduceerde hij opnieuw de platte aarde in het publieke debat. Als oud-leider van een utopisch-socialistische gemeenschap kende hij de verzuchtingen van de lagere, vaak misnoegde, steeds onderbetaalde arbeidersklassen. En de man had zelf ook geld nodig. Via lezingen en debatavonden wist hij aanvankelijk dat deel van de bevolking te bespelen dat steeds beter moest worden geschoold en opgeleid in de zich industrialiserende maatschappij, maar toch niet te veel. De media was aanvankelijk gefascineerd. Rowbotham sprak niet alleen over de platte aarde, maar ook over wetenschappers en hun entourage, die hoegenaamd geen geldzorgen hadden. We zouden nu zeggen de 1%, de elite. Hij wilde de wetenschap uit hun klauwen redden en teruggeven aan de gewone mensen.

Rowbotham kon goed overweg met mensen, gebruikte graag dure woorden en, heel belangrijk, hij kende zijn Bijbel! Pas wanneer hij aansluiting vond bij organisatoren van debatavonden en lezingen, en religieuzen uit de hogere echelons, ging zijn bal echt aan het rollen.

Marleen Finoulst: Platte-aarders blijken niet gevoelig voor bewijzen dat de Aarde rond is. Hoe verklaar je dat?

Frank Verhoft: Ik beschrijf en geef indrukken, verklaringen laat ik aan experts die interessante termen gebruiken als “epistemologische rebellie”. Maar als je aandringt…

Uiteraard past het platte-aardegebeuren in een ruimere tegencultuur die drijft op wantrouwen ten opzichte van elke vorm van autoriteit. Ook wetenschappelijke expertise en consensus beschouwen kennisrebellen vaak als onaanvaardbare en zelfs ondraaglijke uitingen van dat gezag. Onderschat het emotionele aspect niet.

Het alternatief is dan de eigen mening, die even gelijkwaardig moet beschouwd worden als de persoon die ze uitdraagt. Die eigen mening wordt veelal gevormd door het “eigen onderzoek”, wat tegenwoordig vaak een eufemisme is voor online gedab in pseudowetenschappelijke ideeën en de kritiekloze aanname ervan. Ver weg van betweterige wetenschappers of, godbetert, pedante schoolmeesters, dicht bij gelijkgestemden die elkaar overladen met accolades en virtuele hartjes. Een milde vorm van love bombing.

Verder is dat platte-aardegedoe als een hippe koffiebar. Zonder koffie weliswaar maar met een schier eindeloze lijst aan opties die in staat stellen om de eigen keuze, de eigen mening of theorie zo je wil, tot in het absurde te personaliseren. Enkele toetsenbordaanslagen later kan je de wereld kond doen van je waardevolle persoonlijke mening en als je het goed aanpakt, dan krijg je daar nog eens een hele hoop likes voor in de plaats. Ex-platte-aarders geven aan dat dit beloningsysteem (aantal likes, views, comments op de sociale media) hun overtuiging alleen maar sterkte. Evenals gehoon van smalende criticasters, tussen haakjes.

Een laatste aspect is het religieus-spirituele: de mens heeft een speciale plaats gekregen van God (of een spirituele vertaling daarvan) op een platte, onbeweegbare wereld in het centrum van het universum, dat voor hem geschapen is. Ga daar maar eens tegenaan staan met je theorietje dat we op een bol doelloos door het heelal zweven. Ook het idee dat wij mensen voor onszelf en elkaar zin en waarde kunnen creëren in een zinloos heelal, dringt zelden door.

Marleen Finoulst: Hangen platte-aarders ook andere onzin aan? Zijn ze gevoeliger voor complottheorieën?

Frank Verhoft: Platte-aarders zíjn complotdenkers en complotdenkers houden het zelden bij één complotverhaal. Noem een samenzweringstheorie en de kans is zeer groot dat een platte-aarder er rotsvast in gelooft. Zonder lang uitgesponnen clusters van complotverhalen kan het geloof in een platte aarde niet overeind blijven.

Eén uitzondering: complottheorieën over Amerikaanse militaire bases op Mars of andere verhalen die ruimtevaart veronderstellen, accepteren ze meestal niet. En dat is dan ook meteen het enige goede nieuws: platte-aarders geloven niet blindelings in élk complotverhaal.

Verder lezen: Frank Verhoft: De platte aarde, een rondleiding (Uitgeverij ASP, 2020)

Vzw Viruswaanzin en complotdenken, een inkijkje

“De feiten van de viruswaanzin zijn gekend, onze argumentaties bijzonder sterk”, lees ik op de website van vzw Viruswaanzin. “Intellectuele armoede van argumentatie is verbijsterend”, stelde de rechter in het eerste vonnis daar tegenover. Diezelfde rechter verklaarde verder: “De zetel heeft meer vertrouwen in peer-reviewed wetenschappelijk onderzoek dan in de complottheorieën van de eisers.”

Op 15 augustus nam ik de claim van Viruswaanzins advocaat meester Verstraeten letterlijk. Die beweerde namelijk: “wij zijn geen complottheoristen”. Voor mijn blogartikel heb ik toen niet gekozen voor de titel “Maar”, wel voor “De januskop van viruswaanzinBE”.

De conclusie in dat en latere stukken: terwijl de advocaat de pers bespeelt, draaien de mensen binnen de top van de organisatie hun hand niet om voor een nep- of samenzweringsverhaal meer of minder. Wat meester Verstraeten ook beweert, zijn teamgenoten verspreiden zeer bewust fake news en complotverhalen via hun communicatiekanalen. Zie ook De januskop van ViruswaanzinBE, een update en Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news.

En deze week verscheen dan de secretaris van vzw Viruswaanzin/folie virus op Twitter, een uitgelezen gelegenheid om ook dit onderwerp aan hem voor te leggen. In een vorig stuk heb ik zijn ideeën over vrijheid van meningsuiting belicht in verband met een artikel waarin mensen van de organisatie hun strijd vergeleken met die van A. Hitler tegen de Grote Leugen. Blijkt dat de man er eveneens aparte ideeën op nahoudt wat betreft complottheorieën en het verspreiden ervan via de communicatiekanalen van zijn organisatie. Kort: opnieuw geen graten.

Dit is zowat de eerste kans die ik had om langere tijd te praten met een intelligente persoon over de rol van complottheorieën in zijn sociale mediabubbel, of beter, in zijn online actiegroep met selectief en relatief gelijkgezinden. Uiteraard is wat volgt anekdotisch, maar het werpt mijn inziens toch een licht op de houding van de Belgische viruswaanzinnigen ten aanzien complottheorieën. En dat is nog altijd de focus van mijn teksten over deze organisatie.

De vragen die ik wilde aankaarten:

1. Wat met leden in de Facebook-groep die complottheorieën verspreiden. In hoeverre wordt dat toegelaten, gedoogd door de moderatoren?

2. Wat met de kernleden van de vzw die zelf complottheorieën promoten en verspreiden?

‘Complottheorie geeft hoop’

N.B. Ik heb hier en daar wat berichten in mijn tekst opgeschoond en vooral de schrijffouten die onvermijdelijk zijn bij het tweeten, stilzwijgend gecorrigeerd. Onderaan vindt u de integrale tweets waarop ik mij gebaseerd heb.

Volgens de secretaris is een complottheorie als die rond Qanon een uitlaatklep en houvast voor mensen die wanhopig zijn en lijden onder werkloosheid door globalisering en drugscrisis (1). Verder geven complottheorieën veel mensen hoop, en dat vindt hij positief want Deep State heeft altijd bestaan (2). Dat zijn heel veel veronderstellingen in 2 x 240 tekens. De man gaat verder:

hoop is belangrijk voor de psyche, zonder hoop worden mensen angstig en krijgen ze ook gezondheidsklachten. Ik wil dat iedereen, en vooral de jeugd een mooie toekomst tegemoet gaat. De economie is een puinhoop gen-z zal het heel zwaar hebben door de schade van de viruswaanzin. (3)

Verder benadrukt de secretaris dat hij Qanon gedoogt “omdat het de mensen hoop geeft in donkere dagen” (4). Generatie-Z, die het zwaar zal hebben, kan hoop putten uit complottheorieën die vzw Viruswaanzin aanbiedt. Zoiets?

Vrijheid van meningsuiting

Ook dit element komt terug ter sprake: mensen zijn vrij om op Facebook te posten wat ze willen. Tot daar heeft hij enigszins een punt. Maar ook vrij om de meest gore complottheorieën te dumpen in de online praatgroep van de vzw. We spreken hier over het communicatiekanaal van een vzw met een actieplan. Ingrijpen is voor de secretaris-moderator echter een no go, “want anders moet ik de rol van Napoleon uit Animal Farm van George Orwell overnemen en dat doe ik nooit van mijn leven. Iedereen is vrij om te zeggen wat ze willen binnen het kader van de wetgeving” (5). Opnieuw die libertaire invulling van het begrip ‘vrijheid van meningsuiting’.

Hoe hij dat verder interpreteert, illustreerde de secretaris een tweet later aan de hand van “Agenda 21”. Agenda 21 is inderdaad een bestaand, reëel programma opgestart door de Verenigde Naties, zoals hij ook opmerkt. Het is een niet-bindend actieplan met betrekking tot duurzame ontwikkeling.

Als u hier nu uit concludeert dat een eenvoudige zoektocht via Google ons bij dat VN-actieplan brengt, dan zit u verkeerd. De eerste resultaten in mijn browser leiden bijvoorbeeld naar de complotversie van Agenda 21 door de notoire leugenfabriek Alwareness, dat ook de platte-aarde propageert en de Protocollen van de Wijzen van Sion voor echt verklaart.

Volgens de secretaris van vzw Viruswaan zijn de interpretaties van Agenda 21, ook de onware, mogelijke schadelijke complotversies, vrij voor iedereen (6). Ergo, zulke samenzweringsinterpretaties kunnen zonder probleem door iedereen, ook door dokter Jeff Hoeyberghs, beleden en gedeeld worden in de communicatiekanalen van de vzw. Enkel bij klachten wil men eventueel ingrijpen.

Op de vraag of dat de integriteit, de boodschap van de vzw niet schaadt, kwam er een andere aap uit de mouw: iedereen doet het, want het systeem is rot. Waarom vzw Viruswaanzin dan ook niet? (7) Het rotte systeem wordt dus bekampt met technieken van dat rotte systeem. Iemand bijt hier in de eigen staart.

Ingenieurs, architecten en dansende Israëli’s

Uit het gesprek blijkt zijn grote interesse voor complottheorieën, heel herkenbaar moet ik toegeven. Anderzijds kent de secretaris ook zijn klassieke boutades: men kan niet elke kritische denker wegzetten als een complotdenker. Verwijzen doet hij naar de aanslag van 11 september 2001, en meer bepaald naar “Architects & Engineers for 9/11 Truth”, volgens hem “3000 professionals en experten in hun domein”. En dat kunnen niet allemaal complotgekken zijn (8).

En dat brengt mij in twee muisklikken bij Pepijn Van Erp, die ondertussen al een server of drie heeft volgeschreven over 9/11 en over deze en andere groepen van 911-Truthers. Dichter bij huis: ik citeer graag Brecht Decoene uit een verslag dat we samen schreven over de discussie tussen Maarten Boudry en de Nederlandse complotdenker Coen Vermeeren over 9/11 ruim twee jaar geleden:

Hoewel het argument van de 3000 experts niet echt geldig was, kunnen we evenwel niet onvermeld laten dat er zich in die groep van bouwkundige experts, die Vermeeren zo gretig naar voren bracht, onder meer theologen bevinden (met expertise in de bouwkundige aspecten van de vernietiging van die toren te Babel?), docenten religieuze studies (o.a. ene Graeme MacQueen) en landschapsarchitecten (zoals Sarah Chaplin, die zich bezighoudt met feministische visuele cultuur). Een grondige screening van de groep Architects & Engineers for 9/11 Truth, eveneens dankzij het internet, toont aan dat slechts een vijftigtal mensen voldoende deskundigheid hebben. Dat is één zestigste van 3000 en dus andere koek. Het mogelijke tegenargument dat er honderdduizenden ingenieurs zijn die het officiële verhaal wél bevestigen, heeft op zich eveneens geen meerwaarde. Het toont enkel aan dat zulke populistische schijnargumenten geen plaats verdienen in een ernstig debat.

In het verslag nog meer informatie over die architecten en ingenieurs.

Ook zijn verwijzing naar de “dancing Israelis” (9), wat ik dan maar eens moest googelen, doet vermoeden dat er een complotdenker in de secretaris schuilt. Anders gezegd, ik heb het opgezocht en om een of andere reden en kom ik uit op 911myths.com waar het verhaal van die dansende Israëli’s tot in detail uit de doeken wordt gedaan, de claims, de tweedehandse rapporten, de verslagen van ooggetuigen. Van de claims die samenzweringsdenkers aanvoeren, schiet niets meer over. Dat overkomt mij wel vaker wanneer een complotdenker mij aanspoort om “het eens te googelen”.

Net zoals in mijn vorig artikel wil ik niet op de man spelen, maar ik echt niet anders kan dan concluderen dat de viruswaanzinnige zelf bepaalde complottheorieën aanhangt.

Conclusie

Opnieuw krijg ik de indruk dat de libertaire ideologie van de secretaris van vzw Viruswaanzin lijkt op een manteltje der Liefde dat primair en elementair gedrag, eigen aan hedendaagse toetsenbordstrijders, moet bedekken, of beter, inkleden. Als men de ideologische poespas wegschraapt, en zo moeilijk is dat niet, dan blijkt vzw Viruswaanzin gewoon een verspreider te zijn van fake news en complottheorieën. Net zoals tal van andere activistische organisaties die sociale media gebruiken om volgelingen aan te trekken, te binden en te bewerken, gedoogt én verspreidt vzw Viruswaanzin complotverhalen. Zie ook de ‘serieuzere’ anti-5G-activisten, de alomtegenwoordige tegenstanders van vaccinatie, ggo’s, noem maar op.

Complottheorieën roepen in de eerste plaats emoties op. Voor feiten is er weinig ruimte. Meer nog, feiten roepen bij complotdenkers door de band zo mogelijk nog méér wrevel en boosheid op. Waar complottheorieën de vrije baan krijgen, worden feiten versmacht. Het is oud en al te menselijk basiselement in groepsvorming, online of niet. Een gegeven waarmee de in-groep zich van de uit-groep onderscheidt.

Andere conclusie: terwijl de advocaat in de media het idee dat zijn bende viruswaanzinnigen een stelletje complotdenkers zijn, wil wegdweilen, blíjven de secretaris-moderator en de zijnen de kraan openzetten. Het houdt niet op. Dan moet je niet janken dat je weggezet wordt in de rechtbank en elders als een stelletje complottheoristen.


(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

(9)

Kampf der Wahnsinnigen, 2. Teil

Exact een maand geleden schreef ik Kampf der Wahnsinnigen: viruswaanzinBE vs het maffiose verplegend personeel. Mijn stuk was een reactie op “Open brief aan de zwijgers”, een tekst die verscheen op de website viruswaanzin(.)be op 24 juli 2020. Ondertekend door Luc Conrardy en Michel Mulder, mij verder onbekend.

Samengevat: zij (of beter ,“we bij viruswaanzin/folie virus”) verwezen door middel van een bijna-citaat naar de Grote Leugen en Mein Kampf. Ze beschuldigden eveneens de meerderheid van het Belgische medisch personeel ervan medeplichtig te zijn aan “de grootste zwendel die de mensheid ooit heeft mogen aanschouwen” en mee te werken aan een calamiteit die de auteurs enkel maar konden vergelijken met de resultaten in de Duitse vernietigingskampen tijdens het nazi-regime. Dat veronderstelt planning door een een groep mensen, een bureaucratisch apparaat, een bewuste uitvoering door mensen die weten dat hun werk destructief is. Kortom: geen lichte beschuldigingen.

Het coöperatieve principe

Deze week verscheen dan de secretaris van viruswaanzin/folie virus op Twitter, een uitgelezen kans om dit onderwerp voor te leggen aan iemand die het reilen en zeilen binnen de organisatie kent.

De hoofdvraag was eenvoudig: staat de secretaris achter de inhoud van de open brief?
De deelvragen lagen evenzeer voor de hand:

1. Staat de secretaris achter de beschuldiging dat het verzorgend personeel behoort tot de georganiseerde misdaad en zijn ze medeplichtig aan iets dat vergeleken moet worden met de vernietigingskampen?
De light versie hiervan is of het medisch personeel überhaupt ook maar aan iets medeplichtig is dat ruikt naar een misdaad.

2. Staat de secretaris achter het bijna-citaat uit Mein Kampf en de vergelijking van hun strijd met die van Hitler tegen de zogenaamde Grote Leugen?
Hier is geen light versie van en het ruikt naar gas.

Net zoals in andere gesprekken met soortgelijke activisten (bijvoorbeeld anti-ggo-demonstranten, antivaccinatie-activisten, fundamentalistische platte-aarders met een bekeringsdrang), durf ik te stellen dat ook tijdens deze conversatie het zogenaamde coöperatieve principe niet nagestreefd werd. Dat principe houdt de veronderstelling in dat de deelnemers aan een gesprek proberen informatief, waarheidsgetrouw, relevant en duidelijk te zijn. Niet dus.

Wat een wandeling in het park had moeten zijn, een paar ja/nee-vragen hier, evenveel antwoorden daar, mondde uit in een vermoeiende en oersaaie, zigzaggende calvarie met onnodig veel uitweidingen. Een twee dagen durende poging om de secretaris van de vzw Viruswaanzin enkele eenvoudige vragen te laten beantwoorden in verband met een publicatie vanwege de vzw op de website van de vzw.

Meningen zijn vrij

Waarschuwing: bevat inspiratie voor viruswaanzinnigen

Mocht u nu denken dat alleen al het feit dat de open brief geschreven is door Viruswaanzin én gepubliceerd is door Viruswaanzin, op zich tekenen zouden zijn dat de organisatie achter de inhoud van de open brief staat, dan bent u eraan voor de moeite!

De secretaris verduidelijkte dat de bezoeker van de website enkel moet kijken naar de doelstellingen van de vzw. Daarin staan zulke beschuldigingen niet, dus de vzw is vrij van elke blaam ten aanzien van vileine beweringen die elders door de vzw verspreid worden.

Deze hoogst eigenaardige redenering maakt dat de status van de teksten op de website zeer dubieus en ambigue worden. Zijn artikelen die duidelijk geschreven zijn in naam van de organisatie, effectief ook mededelingen, de verwoording van ideeën die de organisatie wil uitdragen? Indien niet, wat is dan de status van zo’n tekst op de website en waarom zou die organisatie met een uitgesproken activistische agenda zo’n tekst dan publiceren?

Het is allemaal een kwestie van ‘vrijheid van meningsuiting’, probeerde de uitgesproken libertaire secretaris nog. Maar in de context van de conversatie was dat niet van toepassing. Verder heeft niemand ook maar gesuggereerd dat de ideeën in die tekst niet mogen uitgesproken worden of moeten verdwijnen. Wat mij betreft integendeel zelfs: ik beschouw die open brief als welkom lees- en studiemateriaal.

Praatjes, geen cojones

Na twee dagen zwetsen werd het duidelijk dat de secretaris van de organisatie die de “Open brief aan de zwijgers” schreef en publiceerde, niet kon zeggen of hij die tekst nu wilde verdedigen dan wel afvallen. En dat is aan de bedenkelijke kant, aangezien de open brief aantoont dat er in de cockpit van vzw Viruswaanzin mensen zitten met een serieus Hitler- en Große-Lüge-complex.

Hij kon of wilde niet verklaren dat hij de idee aanhing dat het verplegend personeel “de coronaleugens” mee “in stand houdt”, dat ze zich medeplichtig moeten voelen “aan de grootste zwendel die de mensheid ooit heeft mogen aanschouwen”. Ook op de vraag die “coronaleugens” het niveau halen van de Grote Leugen die Hitler beschreef in Mein Kampf, wist de secretaris geen duidelijk antwoord te formuleren. Zijn redenering leek te zijn dat het artikel binnen een interpretatie van ‘vrije meningsuiting’ valt en dat hij daar derhalve geen (moreel) oordeel over te vellen heeft. Een andere manier om te zeggen dat de naam Haas is, overgoten met een smakeloze libertaire instantsaus.

‘Vrijheid van meningsuiting’ is een degelijk beginsel, daar twijfelt niemand aan. Maar dat beginsel sluit niet uit dat men zich niet kan uitspreken over de inhoud van de controversiële tekst met zeer scherpe en verregaande beschuldigingen en vergelijkingen.

Schrijnend en tegelijkertijd fascinerend om zien is dat ook binnen de Nederlandse tak van de familie Viruswaanzin-Viruswaarheid eenzelfde deficit gaapt. Voorman daar, Willem Engel, vond het niet nodig om afstand te nemen van de moordfantasieën met betrekking tot de Nederlandse premier Rutte door twee van zijn geestesgenoten: “Geen idee wat ik daar van moet vinden” en “(a)ls dat een optie is… Dat is altijd een theoretische optie. Daar kan ik niet zoveel over zeggen.” Opnieuw libertaire viruswaanzin, gespeend van het meest elementaire moreel besef.

Conclusie

Uiteraard kan de secretaris van de Belgische troep geen oordeel voor of tegen uitspreken op een medium dat zo publiek en onvergeeflijk is als Twitter: geen van de twee opties spelen in zijn voordeel. Zijn schijnbare onduidelijkheid tast misschien zijn beeld naar de buitenwereld toe aan, het laat de groepscohesie wel intact. Geen onderlinge strubbelingen of discussies over moreel zeer betwijfelbare uitingen, da’s slecht voor de moraal van de groep.

Hoe strak en duidelijk de intentieverklaringen en doelstellingen ook mogen zijn, de bijkomende verklaringen, teksten, artikelen zijn pas écht bedoeld zijn om sympathisanten te werven, vast te houden en te bewerken. En dat gebeurt anno Internet 2.0 nog altijd met behulp van rekbare emoties eerder dan met fragiele feiten. Gevoelens kunnen we bespelen, manipuleren en oppoken, en dat leren we allemaal vóór we ‘pap’ kunnen zeggen.

Feiten moet men niet alleen kritisch onderzoeken, de keerzijde van de medaille is ook dat men de eigen feiten falsifieerbaar, kwetsbaar moet durven maken. En dat door middel van argumenten die eerlijk zijn, hout snijden en zeker niet drog zijn. Maar dat is zelden een goed idee als je de Waarheid in pacht beweert te hebben, revolte predikt en pretendeert een volksbeweging op te starten.

* * *

Het volgende artikel, dat eveneens over het gesprek met de secretaris van viruswaanzinBE gaat, zal ik op een gelijkaardige manier eindigen, maar met toevoeging van de idee dat feiten versmacht worden en dat de emoties bespeeld worden door middel van fake news en complottheorieën die men gedoogt dan wel zelf actief verspreidt.

De januskop van ViruswaanzinBE, een update

Op 15 augustus postte ik een artikel over de ambigue communicatie van ViruswaanzinBE. Kort: advocaat Michael Verstraeten verkondigt in de media dat vzw viruswaanzin niet bestaat uit een bende complotdenkers, de communicatie van de vzw toont duidelijk aan dat dat wél het geval is.

Vandaag moet ik daar twee correcties, twee kanttekeningen bij maken.

De eerste aanvulling gaat over Gerald Westhoff. Zijn rol binnen de vzw viruswaanzin heb ik in het vorige artikel fout ingeschat. Dankzij een tip op twitter kwam ik terecht bij de zachtjes kabbelende livestream van de ‘mensifestatie’ van zondag 16 augustus 2020, gefilmd door Westhoff. Zulke uitzendingen zijn meestal dodelijk saai en overbodig, maar deze veranderde na ruim een uur in een ontluisterend stukje tragikomisch straattoneel met een zeer hoog ‘In de Gloria’-gehalte.

Blijkt dat de man uit de raad van bestuur van de (toekomstige) vzw is gezet onder meer omwille van zware fouten tegen de privacy wetgeving. Met klikken en klakken. Westhoff op zijn beurt heeft Bram Christiaens, de woedende secretaris (rechts) van de Facebook-pagina gegooid, zodat deze de livestream en de publicatie van de pijnlijke scene niet kan verhinderen. De secretaris en zijn hulpje lijken dan te alluderen op de excessieve achterdocht en het complotdenken van Westerhoff. Mocht ik in vorige artikelen nog niet verwezen hebben naar het kinderlijk lage niveau van deze bende, dan lijkt mij dit het moment.

Het tweede dat ik verkeerd heb ingeschat, is de houding van dokter Jeff Hoeyberghs tegenover complottheorieën. Dat hij óveral het Rode Gevaar meent te moeten ontwaren, is niet nieuw. Blijkt dat ook deze man afglijdt richting ordinair complotdenken en de voorbeelden liggen voor het rapen.

“Wij zijn geen complottheoristen” aldus advocaat Michael Verstraeten van viruswaanzinBE! Behalve dan dat officieuze woordvoerder Hoeyberghs geloof hecht aan de complottheorie van ‘Agenda 21’ en daarbij naar notoir fake newsfabriek ‘commonsense tv’ verwijst.

Wikipedia, omdat ik vandaag lui ben:

Agenda 21 is een niet bindend programma van de Verenigde Naties met betrekking tot duurzame ontwikkeling. Het is een uitvoerig actieplan dat globaal, nationaal en plaatselijk door organisaties van de V.N., de overheden, en de belangrijkste organisaties op elk gebied waarbij de mensen het milieu beïnvloeden kan worden nageleefd. 21 verwijst naar de 21e eeuw.

In de collectieve geest van complotdenkers betekent het plan echter dat de wereld (lees: de elite) zich enkel kan redden door de wereldbevolking uit te reduceren, onder meer door middel van chemtrails, vaccins en oorlogen. Zoals het echte complotdenkers betaamt, zijn er ondertussen geüpdatete versies van dit samenzweringsverhaal in de omloop. De fakenewsbedenkers van JDReport vragen zich af “Heb jij al eens gehoord van de V.N. Agenda 2030, de oude Agenda 21 en de 17 globale einddoelen?”

“Wij zijn geen complottheoristen” aldus advocaat Michael Verstraeten van viruswaanzinBE! Behalve dan dat officieuze woordvoerder Hoeyberghs geloof hecht aan de complottheorie van de Bilderberggroep en daarbij naar notoir fake newsaccount ‘Opinieleader’ verwijst.

Ja, de Bilderbergconferentie bestaat:

De Bilderbergconferenties zijn politieke bijeenkomsten met een besloten en streng geheim karakter waarbinnen internationale beeldvorming en ideeën centraal staan. Deelnemers zijn invloedrijke figuren uit de Westerse wereld, voornamelijk uit het bedrijfsleven, politiek, wetenschap, media en de financiële wereld.

En ja, al decennia lang gaan complotdenkers over hun nek: geheim en besloten, wat uiteraard een zeer dubieuze werkwijze en houding is, geeft hen ruimte om de conferentie te bestempelen als een gelegenheid waar de wereldwijde verknechting van de mens besproken wordt. In sommige versies van het verhaal door de machtigen der aarde, de joden, of zelfs David Icke-achtige reptielmensen.

Vzw Viruswaanzin, dat zijn de mensen die de volksgezondheid en de Belgische economie willen redden, en daarvoor rekenen op uw steun en vooral uw geld. Dat zullen ze dan gebruiken om de natste droom van hedendaagse complotwappies en antivaxxers te realiseren: Bill Gates voor de rechter brengen!

Mijn gok: vooral uw geld.

De januskop van ViruswaanzinBE

Nog maar eens een artikel over viruswaanzinBE, over hoe de claims die ze verspreiden, afhangen van het medium en dus het publiek tot wie ze gericht zijn. Ook over wie voorlopig tot de kern van de club lijkt te behoren. Kort: weinig consequent, minstens tweekoppig, zeker meerstemmig. Doublespeak, doublethink, gespleten tong. Hier wordt het handboek Modern internet-activisme voor dummies gevolgd.

ViruswaanzinBE, vzw in wording, wil dat u boos bent en dit weekend naar Brussel komt. “Alle maatregelen die de economie beschadigen en onze vrijheid inperken, zoals de lockdown, waren paniekmaatregelen die genomen zijn op basis van modellen die niet kloppen”, aldus hun advocaat meester Verstraeten. Er is een toelating voor de mars, protesteren is een recht en er zijn inderdaad maatregelen genomen die meer dan één wenkbrauw kunnen doen fronsen.

Het is niet bijzonder dat in aanloop van zo’n evenement de woordvoerder van een actiegroep een pagina in de pers krijgt om zijn verhaal te doen. Evenmin is het bijzonder dat de woordvoerder van dat type actie- en protestgroepen zijn uitleg in de pers lardeert met zeer dubieuze uitspraken die een toetsing aan de werkelijkheid niet gans of weinig glansrijk doorstaan.

Op 13 augustus verklaarde Michael Verstraeten, advocaat van viruswaanzinBE aan Het Laatste Nieuws: “Wij zijn geen complottheoristen”. Dit idee is ook terug te vinden op de eigen website (14 augustus):

Laten we duidelijk zijn: wij zijn geen complot theoretici (sic), wij distantiëren ons van de 5G-polemiek, wij zijn geen anarchisten maar democraten, wij zijn politiek neutraal, wij zijn geen ontkenners van deze ziekte.

En hier wringt meer dan één schoen, maar ik hou het bij de eerste twee: complottheoretici en 5G-polemiek.

Het eerste probleem is natuurlijk de vraag wie “wij” zijn. Het is momenteel zeer onduidelijk wie er in de cockpit zit. Deze vaagheid werkt in het voordeel van activisten, maar het Staatsblad zal klaarheid bieden wanneer de vzw officieel opgericht is. Het vraagt niet veel en zeker geen diepgravend zoekwerk om in tussentijd een kernteam te ontwaren.

Naast meester Verstraeten, die in dit verhaal verder geen rol van betekenis speelt, is er de onvermijdelijke Jeff Hoeyberghs, officieuze woordvoerder van de vzw in wording. Dokter en controversieel media-figuur Hoeyberghs is medisch opgeleid én heel vocaal als het gaat over wetenschap. Grote voorstander, luide verdediger van de wetenschap. Het dient gezegd: de dokter heeft zich het laatste decennium niet bepaald populair gemaakt in de media en lijkt naar de achtergrond te zijn verdwenen. Al bij al geen slechte keuze gezien zijn gedeukte reputatie als plastisch chirurg en als mens, althans volgens Wikipedia.

Maar van die voorkeur voor wetenschap is héél weinig terug te vinden op de website van viruswaanzinBE. Ik zal het anders zeggen: op hun website is er een aparte tab ‘wetenschap’, want ze “doen niet aan natte-vinger-werk of en zijn niet uit op sensatie”. Op die pagina 10 pdf’s, dat is de wetenschappelijke kant van viruswaanzinBE. Drie met commentaar op ‘artikel Nature’. Een link naar dat bewuste artikel is blijkbaar niet nodig. Verder reacties uit het Engelse parlement en nog wat schermafbeeldingen van websites. Kortom, in de sectie wetenschap op de website van viruswaanzinBE vinden we heel weinig ‘modellen’ die volgens hen wél kloppen. Dat is een beetje sneu.

De derde persoon is de man achter de website en waarschijnlijk ook achter de beeldvorming. Iemand met een indrukwekkend naamkaartje en een marketingbureau, want daar doen moderne e-activisten ook een beroep op. Sinds enkele weken duikt in de communicatie van viruswaanzinBE het personage van de pestdokter op. Eerder het comedia-dell’arte-achtige uniform dat u in carnavalswinkel aantreft, dan de historische representatie. Maar dat is open voor discussie.

De gedachtetrein is eenvoudig, in de betekenis van ‘kinderlijk’: we hebben een pandemie, zoals de pest, dus een pestdokter én (hier komt-ie) de pestende dokter die zorgt voor verstikkende maatregelen. Dat is dan weer dokter Marc Van Ranst. Dat hij de focus van aanstaande manifestatie is, wijst andermaal op een persoonlijke vendetta en op een gebrek aan intellectuele capaciteiten en integriteit. Hoe dan ook, de aanwezigheid van de dreigende, mysterieuze figuur van de pestdokter is een manier om het merk te laten opvallen en te onderscheiden.

Terug naar de webbeheerder, de strategic manager bij Adds2marketing. Hij beantwoordde alvast begin juli vragen gesteld via de website. Eerst als woordvoerder, een beetje later nog slechts ‘in opdracht van’. Opvallend is dat de naam Adds2marketing.com van de website aan het verdwijnen is. Ik begrijp dat men het bedrijf niet meer zo openlijk wil linken aan een website waar de verheerlijking van “een voormalig Duits leider”, slachtoffer en held van de Grote Leugen, niet geschuwd wordt. Ja, Hitler. Nee, geen Godwin, zie het artikel “Open brief aan de zwijgers” van 24 juli, dat ik hier besproken heb.

Die webbeheerder vormt de brug naar een tweede contingent van viruswaanzinnigen én naar het stuk van mijn artikel dat draait rond het dubieuze statement “wij zijn geen complottheoristen”. Twee Facebook-groepen zijn gelinkt aan viruswaanzinBE, een openbare (7,5K leden) en een privé groep (1,8K). De webbeheerder en strategic manager van het marketingbureau in kwestie is ook admin van beide groepen. Met andere woorden, die twee FB-groepen zijn geen losstaande entiteiten. Ze maken een wezenlijk deel uit van de communicatiestrategie van viruswaanzinBE. En hier botst men natuurlijk op de grenzen van het moderne, vaak online activisme.

In dit stuk van de 21ste eeuw gebruiken activisten, complotdenkers, verspreiders van fake news Facebook om medestanders te lokken en te binden. En net zoals bij een protestmars op straat, speelt het weinig rol wie er in zo’n groep zit en wat er gezegd wordt. Zolang de teneur richting boosheid en ongenoegen gaat. Dat creëert een groepsgevoel en de emotie maakt dat de inhoud van weinig belang is. Mensen met afwijkende meningen worden eruit geschoffeld. Ik denk dat het iemand als een Verstraeten of een Hoeyberghs geen malle moer kan schelen wat de achterban denkt of roept of gelooft, zolang men dat maar boos en misnoegd denkt, roept of gelooft. Of men nu zegt dat X is, of X niet is, maakt niet uit, als men maar de ontevredenheid en frustratie van de groep deelt én voedt. De druk moet op de ketel blijven in zulke online groepen van malcontenten. Dat maakt dat de rol van de wetenschap, reeds beperkt aanwezig op de website van viruswaanzinBE, op FB in het niets verdwijnt. Kan ook niet anders.

Meer administrators, nóg minder wetenschap. We vinden Gerald Westhoff terug onder de beheerders, een man die zich in het ware leven bezighoudt met “aarden healing veld”, acupunctuur, adavita vedanta, aura cleaing, biodynamisch craniosacraal, chakra healing, coaching (natuurlijk), cranio sacraal therapie, cranio in water, energetisch healen, enneagram, massage, mediatie (Osho en niet-Osho), mindfulness, nondualisme, pedicure, quantum touch, reiki, satsang, shiatsu, somato emotioneel release, viscerale manipulatie, voetreflexologie. Kortom, op pedicure na, een half woordenboek van de Skepticus verenigd in één persoon.

Ene JHR is dan weer de man die er zich op beroept complotgoeroe David Icke naar de Lage Landen te halen, al dan niet via de internetkabel. David Icke is een voormalig Britse sportcommentator die sinds zijn carrièreswitch wereldberoemd is geworden met de meest absurde complottheorieën. Hij is de man die talloze samenzweringsgevoeligen doet geloven dat de ware heersers der mensheid een bende reptielachtigen van een andere planeet zijn. Mocht u niet vertrouwd zijn met dat concept dan leest u die laatste zin best nog een keer. JHR, bij wie u ook terecht kan voor “bevrijding van de piramide” en “zoomsessies met mediums” komt ook ter sprake in mijn artikel “Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news”. Ene MJM is dan weer soundhealer, mindfulness coach, reikimaster, numeroloog, time & color coach.

Wie gaat op dit punt verbaasd zijn dat de Facebook-pagina’s van viruswaanzinBE, ondanks de tien, elf moderatoren in totaal, dagelijks bestookt worden met berichten van gekende en notoire complot- en fake news-websites? Russisch fake-newsfabriekje RT? Check. Ninefornews? Check. Xandernieuws? Check. Ook journalist Roeland Termote van De Standaard trapt er niet in. “De vzw Viruswaanzin houdt zondag een betoging in Brussel tegen de coronamaatregelen. De groep demonstranten surft mee op de steeds sterkere golf van samenzwerings­theorieën,” schrijft hij in het artikel Nog besmettelijker dan corona: de complottheorieën van 14 augustus.

“Of Bill Gates echt microchips wil inplanten bij kinderen, dat kunnen wij niet weten”, aldus meester Verstraeten in HLN. Een advocaat die er zelfs niet in slaagt de juiste rechtbank terug te vinden, aldus de rechter in HLN, kan dat misschien niet weten. Iemand die een halve keer nadenkt of, hej, gek idee, een expert raadpleegt, wel. Maar geen nood, zowat elke dag kan u deze en andere complotnonsens lezen op de Facebook-pagina’s van viruswaanzinBE. Integriteit is ver zoek. De vraag of die latere raad van bestuur nú al niet best de filosofie, de kernideeën van de vereniging zou uitdragen én verdedigen, ook als dat betekent dat men tegen de haren van de leden of de sympathisanten moet instrijken, wordt hier duidelijk beantwoord.

Dat het moderne toetsenbordactivisme, ook dat van viruswaanzinBE, zeer schizoïde is, is niet bepaald een verrassing. Steeds extremere uitingen van volgelingen moeten gedoogd worden (“virussen bestaan niet”), terwijl de pers de andere kop van Janus te zien krijgt (“de ziekte is echt”). Recht uit het tekstboek. Meester Verstraeten mag dan wel verklaren dat ze zich distantiëren van de 5G-corona-polemiek, maar het Knack-artikel ‘Dissidente experts’ over corona: hoe gevaarlijk is Viruswaanzin.be? van Rien Emmery toont dan weer aan dat de FB-pagina van zelfde actiegroep het mogelijk stompzinnigste ‘wetenschappelijk’ artikel van 2020 over COVID-19 en 5G verspreidt, meer bepaald “5G Technology and induction of coronavirus in skin cells”, van M. Fioranelli, A. Sepehri e.a., dat onder andere besproken wordt door Factcheck Vlaanderen en Retraction Watch.

“We zijn geen x, maar… (we zijn x)”. Populisten geraken er gemakkelijk mee weg. Ook die van viruswaanzinBE. Nee, ze zijn geen “complot theoretici”, maar ze gaan wel als volleerde complotwaanzinnigen tekeer tegen onder meer Bill Gates, waartegen ze óók een proces willen beginnen. Wil men de opstart van een protestbeweging ondersteunen met een FB-pagina, dan is wetenschap het tweede dat sneuvelt. Waarheid is en blijft het eerste. Een comateus democratisch bewustzijn helpt ook. En dan móet men wel een beroep doen op wappies en tokkies.

Én ze komen ermee weg in de reguliere media! De dolle, vaak gore waanzin van hun volgers, hun basis, worden nette, keurige volzinnen door de heren in maatpak voor de pers. Van een samenzweringsextravaganza op het ene medium schakelt men feilloos over naar een schijnbaar redelijk en acceptabel discours op het andere. Het is een klassieker bij verdedigers van homeopathie en andere altmed. Ik heb dat mogen meemaken met het anti-ggo-debat van enkele jaren geleden, klimaatactivisten rond Anuna De Wever, de anti-5G-demonstraties eerder dit jaar en nu dus opnieuw.

Vraag is hoelang ze deze spreidstand kunnen volhouden, hoelang ze de woede kunnen blijven kanaliseren. De verbindende factor van de deelnemers is immers boosheid en ongenoegen. Voorlopig niet de organiserende vzw. Dat spreekt. Voor hun oprichtingsvergadering liep het niet storm en modern online-activisme lijkt niet zo gek te zijn op lidkaarten of vrijwillige donaties. Maar achteraf zal de deelname aan de mars wél door de vzw gebruikt worden om de eigen agenda te pushen. Zo gaat dat.

Of dat gevaarlijk is? Ik denk zeer, maar Rien Emmery van Knack krijgt het laatste woord.

De website en socialemediakanalen van Viruswaanzin zijn een hutspot van het minimaliseren van de ernst en besmettelijkheid van het coronavirus en waarschuwingen voor de schadelijkheid van de de coronamaatregelen zelf, waarbij er een significante overlap is met de antivaccinatiebeweging en andere complottheorieën. Viruswaanzin stelt onder andere dat ‘mondmaskers doden’ en dat de verplichting ervan bijdraagt tot een ‘virologische genocide’. Ze deinzen er niet voor terug om de credentials van sommige experts uit de GEES in twijfel te trekken. ‘Staatsviroloog’ Steven Van Gucht wordt dan bijvoorbeeld als onbetrouwbaar afgeschilderd omdat hij geen arts is maar afstudeerde als doctor in de diergeneeskunde. Andere experts en politici staan volgens Viruswaanzin op de loonlijst van Microsoft-oprichter Bill Gates en zijn stichtingen – in de marge van de coronacrisis is Gates samen met de Amerikaans-Hongaarse filantroop George Soros uitgegroeid tot de favoriete schietschijf van complotdenkers.

Opleidingsdatabank Vlaamse opleidingsincentives

7008 opleidingen en 13393 modules worden er vermeld in de opleidingsdatabank Vlaamse opleidingsincentives. Voor de vermelde opleidingen kan men steun krijgen van de Vlaamse overheid in de vorm van opleidingsverlof, opleidingskrediet en opleidingscheques. De lijst, die u ook kan downloaden, is indrukwekkend en beslaat zowat elke denkbare beroepsopleiding tussen zwangerschapscoach en uitvaartmanager. Goed om weten dat we nog steeds leven in een deel van de wereld waar de overheid wil investeren in opleidingen.

Toch even op zoek naar dubieuze cursussen in de lijst. Aard van het beestje. 13.000 plus is veel en dus begin ik te selecteren op basis van de aanbieders. Bij Securitas Academy verwacht ik geen poespas, beveiliging lijkt me niet de sector waarin geesten moeten of kunnen bezworen worden. Ik vermoed eveneens niet dat de Confederatie Bouw een cursus feng shui, huizendokter of energetische reinigen van de woonkamer aanbiedt. Ook universiteiten elimineer ik. Psychoanalyse (Ugent) staat niet in de lijst en het zijn toch meestal hun geassocieerde hogescholen die al eens een dubieus opleidinkje durven aanbieden (zie Skeptische Put 2019: Hogescholen vangen terecht veel wind, zie lager). Geen spoor van dubieuze opleidingen in deze lijst. Zo goed als geen vuiltje aan de lucht wat de verschillende opleidingen voor verpleeg- en zorgkundigen betreft en dat is óók een opluchting.

Ik kom uit bij vijf organisaties en opleidingen die de wenkbrauwen doen fronsen, samen goed voor ruim 90 modules. En op 13393 is dat een héél goede score.

Wie glipt er dan door de mazen van het net? De onvermijdelijke Levensschool, fascia.be, Europese Academie voor Natuurlijke Gezondheid (dat onderkomen vindt op de Technologiecampus Gent, Hogeschool Odisee), Flanders International College of Osteopathy (dat verder borduurt op theorieën van Andrew Taylor Still) en het Instituut voor Complementaire Zorg Opleidingen, de instelling die de postgraduaatsopleidingen acupunctuur en orthomoleculaire gezondheidszorg aan Howest verzorgen, zie Skeptische Put 2019: Hogescholen vangen terecht veel wind.

Karel de Grote Hogeschool, traditionele Chinese geneeskunde en partners

De postgraduaatsopleidingen die Karel De Grote Hogeschool aanbiedt, lijken zeer uitgebreid en interessant. En voor mij als leek met een milde maar gezonde vorm van asklepiofobie ergens een geruststelling. Schrik om naar een dokter of ziekenhuis te gaan, dus. Professionalisering neemt mijn angst alvast deels weg.

Twee springen er echter uit, in negatieve zin dan. Het gaat over de opleiding acupunctuur en de opleiding massage- en bewegingsleer. Over de opleiding acupunctuur van de Karel De Grote Hogeschool is er wat te doen geweest eerder deze week naar aanleiding van de blamage door SKEPP, zie mijn eerder artikel Skeptische Put 2019: Hogescholen vangen terecht veel wind. In dit artikel wil ik het vooral hebben over de opleiding massage- en bewegingsleer en over een hoogst mysterieuze partner van KDG Hogeschool.

Een eerste opmerking kwam van dokter Catherine de Jong van de Vereniging tegen de Kwakzalverij: “Massage is hoogstens een wellnessbehandeling en heeft niets met ‘medisch’ of geneeskunde te maken.” Dit zat niet in mijn origineel pakket met kritiek, maar ik neem het graag en dankbaar mee.

“Experts maken je wegwijs in de traditionele Chinese massage en bewegingsleer, jij verruimt je medische blik”, belooft de website van de KDG Hogeschool. Hoe die experts dat doen, vraagt u zich af. Leest u even mee op de website van een Vlaamse hogeschool anno 2020:

Een fundamentele kritiek op de traditionele Chinese geneeskunde (TCG) verscheen in Nature: “it is largely just pseudoscience, with no rational mechanism of action for most of its therapies”.

Constructive approaches to divining the potential usefulness of traditional therapies are to be welcomed. But it seems problematic to apply a brand new technique, largely untested in the clinic, to test the veracity of traditional Chinese medicine, when the field is so fraught with pseudoscience. In the meantime, claims made on behalf of an uncharted body of knowledge should be treated with the customary scepticism that is the bedrock of both science and medicine.

Een van de basiselementen van de traditionele Chinese geneeskunde is de overtuiging dat vitale levensenergie in een netwerk van energiebanen, meridianen, stroomt. Nog nooit zijn die wetenschappelijk aangetoond, laat staan bewezen. Maar dat is blijkbaar geen probleem voor de hogeschool, haar studenten en hún latere patiënten.

Cupping dan: een soort kommen, koppen zo u wil, worden meestal op de rug aangebracht nadat ze verwarm werden. Wanneer de lucht in de kom afkoelt, zorgt het voor een negatieve druk die als het ware de huid in de kom vastzuigt. Er bestaan methoden die werken met vacuumpompjes en rubberen peertjes. Het wordt algemeen afgebrand in de meer skeptische literatuur, zie bijvoorbeeld Rationalwiki.

Wat moxa-kruiden (Eng. moxibustion) betreft is de conclusie van sciencebasedmedicine.com duidelijk:

Moxibustion is yet another TCM modality with no utility for the treatment of any illness and has known complications from its use. Given the ludicrousness of its underlying mechanism I can see no reason to waste money on further clinical trials.

Waartegen beide behandelingen zouden helpen? Ach, verzin zelf maar een reeks aandoeningen. Dat doen verstrekkers van TCG tenslotte ook.

Wat mij als germanist dan weer mateloos ergert, is deze woordsalade:

In bewegingsleer ga je zelf energie opbouwen, om vanuit die ervaring je patiënt te kunnen aanvoelen.

Wat kan deze aaneenrijging van willekeurige woorden toch betekenen? Zelfs voor iemand die mee zou gaan in de esoterische poespas rond energie, zelfs voor iemand ervoor zou kiezen dit artikel van skepticus Jozef Van Giel over energie niet te lezen?

* * *

De partners dan. Over het Opleidingsinstituut voor Traditionele Chinese Geneeswijzen (“al 25 jaar trouw aan de vijf pijlers van de Traditionele Chinese geneeswijzen”) heb ik eerder geschreven.

De andere partner, voor zowel de opleiding acupunctuur als massage- en bewegingsleer had ik over het hoofd gezien, namelijk het Vervolmakingscentrum voor Verpleeg- en Vroedkundigen (VVC). En dat is voorlopig een specialleke.

Ik vind in eerste instantie geen website van die organisatie, wat in 2020 ongewoon is. Via Google vind ik verwijzingen naar organisaties met soortgelijke namen: “Vervolmakingscentrum voor Verpleeg- en Vroedvrouwen” of de variant “Vervolmakingscentrum voor Verpleegkundigen en Vroedvrouwen (VVC)”. Beide benamingen leiden me via oude beschrijvingen en dode links toch naar NVKVV, Nationaal Verbond van Katholieke Vlaamse Verpleegkundigen en Vroedvrouwen. Close, but is it a cigar?

Elders wel een verwijzing, namelijk in een oude presentatie van 2010/11 waarin VVC de derde pijler van het NVKVV wordt genoemd. In die presentatie een vermelding van een cursus acupunctuur. In een andere presentatie vind ik meer informatie terug: “Vervolmakingscentrum voor Verpleegkundigen en Vroedvrouwen Technologieën in de behandeling van pijn Acupunctuur i.s.m. KdG hs en OTCG”. Maar dat is zo’n tien jaar geleden. In een presentatie van 2015/16 over de werking van NVKVV wordt er geen woord gerept over een VVC of over opleidingen acupunctuur. Deze zoekterm geeft eveneens geen enkel resultaat meer op de huidige website van NVKVV. Ter vergelijking, ‘homeopathie’ geeft er ook maar twee.

Neen, de website loopt op het eerste zicht niet bepaald over van de alternatieve behandelingen. Integendeel zelfs: ik vind links naar EBMPractice Net, Evidence-based Nursing in de thuisverpleging, Federaal Kenniscentrum (KCE), Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV) – SCIENSANO. In mijn lekenogen is het trouwens schitterend wat er op de website van NVKVV terug te vinden is aan vak- en werkgroepen, opleidingen, (niet-TCG-)pijnpunten, aandachtspunten. Mijn respect voor het medisch personeel allerhande groeit enkel maar.

Wat die mysterieuze VVC op de website van KDG dan wel is, blijft mij voorlopig een raadsel. Een fossiel, een reliek, een naam die blijft rondslingeren en elke update overleeft? Een manier om een cursus acupunctuur te legitimeren?

Voor alle zekerheid heb ik ge-e-maild naar het NVKVV, en ik kijk uit naar hun antwoord met een positief gevoel dat zo’n vakvereniging zich niet (meer) inlaat met acupunctuur en TCG. Extra info omtrent het eerder mysterieuze “Vervolmakingscentrum voor Verpleeg- en Vroedkundigen (VVC)” dat momenteel nog zou samenwerken met KDG is meer dan welkom.

Nieuws van het complotfront: Peter Vereecke & ViruswaanzinBE

Twee bijzondere nieuwsbrieven aangekregen vandaag. Eentje van Peter Vereecke, ooit complotpaus in Vlaanderen, nu nog slechts een schim van zichzelf, een uitgewaaid chemtrail. Vereecke was maanden van de aardbol verdwenen. Toegegeven, geen al te grote stunt voor een platte-aarder. In zijn meest recente nieuwsbrief geeft hij een verslag van de bijeenkomst de oprichtingsvergadering van viruswaanzinBE vzw in Aalter op 26 juli jl.

De andere brief komt van viruswaanzinBE zelf, dat nog maar eens nieuwe rechtszaken aankondigt. Het resultaat van de eerste rechtszaak heb ik hier al vermeld: “De zetel heeft meer vertrouwen in peer-reviewed wetenschappelijk onderzoek dan in de complottheorieën van de eisers”. Dat verklaart meteen Vereeckes observatie: “Verheugend voor mij was om zoveel bekende gezichten te mogen ontmoeten.”

Een leuk detail in dat verslag is de melding dat de “aanwezigheid van geheime politie (…) noch uitgesloten noch bevestigd (was)”. Waarschijnlijk bestaat er onder complotbedenkende, zelfverklaarde vijanden van de staat geen oudere truc om de sfeer erin te houden en de deelnemers klaar te stomen voor hun schildpadformatie.

Ander leuk detail: Vereecke bevestigt (1) wat ik eerder schreef in het stuk Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news (geen verrassing) en dat (2) moderator van viruswaanzinBE’s openbare Facebook-pagina Hans Rietveld bewust verzwijgt of liegt. En dat is ook geen verrassing.

* * *

ViruswaanzinBE dan. Snel een stand van zaken wat de rechtszaken betreft, want sinds dat artikel van Ninefornews is er wat verwarring ontstaan.

1. Eerste procedure: smadelijk verloren, zie hoger.

2. Beroepsprocedure: 14 oktober 2020, Hof van Beroep in Brussel.

3. Een strafklacht bij het federaal parket “Wegens misdaden tegen de menselijkheid” door de virologen. Datum: “asap”. Dat dokter Marc Van Ranst zijn borst maar al nat maakt. Die man heeft natuurlijk niets beters te doen dan op te draven voor een doorgesnoven bende. Bill Gates zou zich best ook moeten voorbereiden, want “(h)et gaat in het bijzonder over de investeringen van de ‘Bill en Melinda Gates Foundation’ in onderzoek van de KU Leuven, het Rega-instituut en het Instituut voor Tropische Geneeskunde, naar een vaccin tegen het coronavirus”, aldus viruswaanzinBE.

4. Ook een klacht tegen de Britse wetenschapper Ferguson (prominent adviseur van de WHO), die data zou hebben vervalst. Datum onbekend.

Er is ook goed nieuws: lokale politici zijn van de haak en kunnen zich andermaal voor de volle 100% bezighouden met de vorming van een regering. “Er komt geen klacht tegen Belgische politici: zij zijn misleid door wetenschappers”, zo laat viruswaanzinBE ons weten.

Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news

In het zog van activistische bewegingen zoals viruswaanzinNL en viruswaanzinBE worden er tal van valse, misleidende boodschappen de wereld in getweet. Ook beide collectieven zelf schuwen fake news niet. Waarheid is het eerste slachtoffer en niemand van de betrokken maalt erom: het is tenslotte de lijm die de talrijke en diverse volgers bij elkaar houdt. Uiteraard is desinformatie iets van alle tijden, zoals bijvoorbeeld Han van der Horst aantoonde in zijn boek Nepnieuws. Op zich dus niet opzienbarend. Het is anderzijds best interessant om zo’n vals berichtje met de eigen ogen op het scherm te zien ontstaan en te zien verspreiden.

Een vluggertje dan maar, een onbeduidend casusje over hoe een overbekende grossier in nepnieuws omspringt met zijn bronnen. Heel veel andere dingen vallen er hier in Antwerpen toch niet te doen. En nee, beschouw dit niet als een “fact check”, en zeker niet als een ontmaskering van Ninefornews. Ik wil hier geen deur intrappen die sowieso al jaren lang wagenwijd openstaat. In het geval van Ninefornews betwijfel ik zelfs of er ooit een deur, deurgat of muur is geweest waar eertijds een deur zou ingezeten kunnen hebben. Lucht.

The Brussels Times

Mijn verhaal begint onschuldig, bij het Engelstalige online tijdschrift The Brussels Times van 29 juli 2020. Perfect legitiem blad. Een magazine voor expats in de hoofdstad van Europa dat bericht over de Belgische actualiteit. Journalist van dienst interviewt meester Michael Verstraeten, deze dagen vooral bekend als de advocaat van viruswaanzinBE. Zij willen dat de Belgische regering alle beperkende coronamaatregelen intrekt en ze willen dat afdwingen via de rechtbank.

In het artikel vertelt de advocaat over de beroepsprocedure, die ook aangekondigd wordt op de website van viruswaanzinBE:

Through their civil suit, Viruswaanzin will argue that faulty prediction models were used by governments to make health policy decisions “in a panic” and will seek to obtain a penalty €10,000 per plaintiff for each day the measures remain in place. (mijn nadruk)

Midden oktober zouden de eerste zittingen in verband met de beroepsprocedure plaatsvinden.

So far, so good.

In het tweede deel van dat artikel wordt gewag gemaakt van een andere, van een tweede procedure die men blijkbaar wil voorbereiden of aan het voorbereiden is:

A second, criminal complaint is also in the works and will target not only the Belgian state, but also Belgian virologists, and Microsoft CEO Bill Gates and British epidemiologist, Neil Ferguson.
(tweemaal mijn nadruk)

Geen concrete datum. De strafrechtelijke klacht is “in the works”. That’s it. Men werkt eraan.

Opnieuw, qua berichtgeving geen vuiltje aan de lucht. Over wat de meester zegt, laat ik me niet uit.

Eigenaardig genoeg is de titel van het artikel ‘Pestered’ Belgians sue Bill Gates and Belgium over coronavirus restrictions. En dan wordt het verschil tussen kop (“Belgians sue Bill Gates”) en inhoud (“in the works”) wel heel groot. Ja, zoals in het Nederlands kan een simple present een toekomst uitdrukken, maar dan moet er wel een klare tijdsaanduiding zijn, woordelijk of contextueel. Nee, dat is hier helemaal niet het geval. Er staat ook niet “Belgians to sue”, wat nog eventueel verdedigbaar zou zijn.

Bij de titel gaat het mis. Die dekt de lading niet en wekt de indruk dat viruswaanzinBE Bill Gates nu voor de rechter sleurt. Het gebeurt wel meer op redacties groot en klein; tegenwoordig lijkt dat de norm. Een spectaculaire kop maakt een artikel aanklikbaar op de sociale media.

Ninefornews

De tweede trap dan: enter sandman, of beter, het mannetje graag zand in de ogen strooit. Het artikel dat ik hier onder de loep wil leggen, verscheen op de website Ninefornews. Het vermeldt expliciet The Brussels Times als bron.

Ninefornews betrappen op een correct bericht, ik denk niet dat iemand daar al ooit in geslaagd is. Ongeveer elke organisatie of onderzoeker die bezig is met producenten van nepnieuws, zal eerder vroeg dan laat deze handelaars in leugens vermelden.

Ik houd het bij HoaxWiki’s evaluatie van Ninefornews: “een complottheorieënwebsite”, “pseudowetenschap, kwakzalverij en andere complottheorieën”, “onzin over chemtrails, de Illuminati en de Reptilian aliens”, “nieuws gebaseerd op realiteit is er niet bij”.

De titel van het stuk dan maar: “Het is begonnen: Honderden Belgen slepen Bill Gates voor de rechter”. Euh, nee dus. “Het” is niet begonnen. De beroepsprocedure is of wordt ingezet, “het”, namelijk de strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates, niet. Maar de titel is het frame voor de rest van het artikel. Het begint me trouwens op te vallen dat de titels op fake newswebsites (het deel dat ongeveer elke passant leest) door de band veel beter overeenkomen met de rest van het artikel dan in de reguliere pers. Het frame wordt hernomen in de eerste zin van het stuk: “Honderden boze Belgen slepen Bill Gates, België en een Britse epidemioloog voor de rechter.” Klaar en duidelijk: neen.

Inhoudelijk sluit de rest van het artikel van Ninefornews vrij goed aan bij dat van The Brussels Times. Op één detail na: nergens geeft de leugensite aan dat het viruswaanzinBE gaat om twee procedures gaat, de daadwerkelijk geplande beroepsprocedure en de strafrechtelijke procedure tegen de Belgische, Ferguson en de Belgische staat dat “in the works” is.

Twee mogelijkheden: Ninefornews scoort hier three for English, of de website verzwijgt bewust de beroepsprocedure, na de catastrofe voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel. Daarbij liet de rechter van dienst zich ontvallen dat “de intellectuele armoede van hun argumentatie verbijsterend is”, aldus HLN). En de leugenwebsite vermengt de twee procedures tot één om zo de indruk te creëren dat Gates op dinsdag 28 juli 2020 voor de rechter wordt gedaagd.

De wet van Scopie

De derde trap dan. HoaxWiki haalt in het artikel over Ninefornews de wet van Scopie aan. Kort: “eenieder die in een discussie een notoire complottheorieënwebsite als betrouwbare bron aangeeft, heeft onmiddellijk de discussie verloren heeft”. Een variant op de wet van Godwin dus. In de originele formulering van deze wet, die we trouwens best met een korrel zout nemen, wordt whale.to aangehaald. HoaxWiki geeft aan dat de wet “perfect van toepassing op de pseudowetenschappelijke onzin van 9 For News”.

En wat doet viruswaanzinNL? Juist ja.

Maar we kunnen helaas nog een stap verder gaan: ook de moderator van een van de twee Facebook-pagina’s die rechtstreeks verbonden zijn aan viruswaanzinBE, post de link naar Ninefornews. In de boodschap vermeldt hij evenwel The Brussels Times, ondanks het feit dat dat twee zeer verschillende magazines zijn!

De vraag naar de reden waarom Ninefornews de zaak belazert, is eenvoudig te beantwoorden: omdat het Ninefornews is.

De vraag naar de reden waarom de advocaat van viruswaanzinBE nu al uitpakt met een mogelijke, toekomstige strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates (een van de gebeten honden van het collectief, een andere is dokter Marc Van Ranst) is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Waarschijnlijk heeft het te maken met de golf aan complotverhalen waarop het gemakkelijk meesurfen is en die viruswaanzinBE, ondertussen een vzw in wording, kan gebruiken om mensen die sowieso al gevoelig zijn aan samenzweringstheorieën, binnen te halen. Anderzijds houdt het de boosheid van leden warm. Groepjes als waanzinBE draaien op emoties.

Moderator en poster Hans Rietveld heeft nog niet geantwoord op mijn vraag naar verduidelijking. Mocht hij antwoorden, en die kans is klein, dan brei ik er een vervolg aan. Mocht Rietveld antwoorden en een fout van mij corrigeren of mij erop wijzen dat ik een denkfout maak (en die kans is dan weer relatief groot), dan leest u het hier ook.

Skeptische Put 2019: Hogescholen vangen terecht veel wind

SKEPP vond een dubieus aanbod bij twee van de grootste hogescholen in Vlaanderen: Karel de Grote Hogeschool en Hogeschool West-Vlaanderen. Beide organiseren al enkele jaren een postgraduaat acupunctuur. Niet dat men bij SKEPP bang is van naalden. De effecten van acupunctuur zijn echter uitgebreid onderzocht en de resultaten zijn niet beter dan placebo.

Voor meer informatie over de wetenschappelijke status van acupunctuur, of net het gebrek daaraan, verwijs ik u graag door naar de website van dokter Edzard Ernst, ooit de eerste hoogleraar complementaire geneeskunde in het Verenigd Koninkrijk, nu een van haar meest vocale critici: Acupuncture: an update of the most reliable evidence – PART 1, PART 2, PART 3. Ook de website van de Vereniging tegen de Kwakzalverij biedt voldoende materiaal over acupunctuur.

SKEPPs betreurde erevoorzitter Wim Betz vatte acupunctuur als volgt samen: “Prikken met naalden kan in bepaalde gevallen de pijn verlichten, maar je moet daarvoor niet in China gestudeerd te hebben.” SKEPP voegt eraan toe dat een postgraduaat aan de Karel de Grote-Hogeschool of de Howest ook niet zal helpen.

SKEPP wil graag een krachtig signaal sturen naar de onderwijswereld: maak geen reclame voor zulke dubieuze praktijken, maar span u in om mensen op te leiden volgens wetenschappelijk verantwoorde opvattingen.

Edit: Voor dit artikel putte ik in eerste instantie eerste instantie uit het persbericht van SKEPP. De volledige laudatio / damnatio vindt u hier.

* * *

Het persbericht maakten mij nieuwsgierig. En nieuwsgierigheid doet googelen. Veel meer valt er deze dagen toch niet te doen in Antwerpen.

De website van Karel de Grote, vandaag geraadpleegd, laat weten dat de cursus acupunctuur verloopt in samenwerking met het Opleidingsinstituut voor Traditionele Chinese Geneeswijzen. Dat instituut verklaart zich al 25 jaar trouw aan de vijf pijlers van de Traditionele Chinese geneeswijzen, te weten acupunctuur, tuina (massage), medische qigong, voeding vanuit het Chinees energetisch concept, kruiden (volgens de Chinese Materia Medica en formules). Merk ook op dat de website van OTCG gewag maakt van “opleidingscheques, KMO-portefeuille, betaald educatief verlof”. “OTCG werkt nauw samen met Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen, waar we ook gehuisvest zijn. Deze samenwerking vertaalt zich in twee officiële postgraduaten”, aldus OTCG!

Hogeschool West-Vlaanderen, Howest, daarentegen lijkt voor hun postgraduaat acupunctuur samen te werken met ICZO, het Instituut voor Complementaire Zorg Opleidingen. Dit instituut biedt naast acupunctuur een schier eindeloze lijst van dubieuze opleidingen aan, niet allemaal via Howest, sommige in samenwerking met het Confuciusinstituut van de Hogeschool West-Vlaanderen (zie iczo > opleidingen). Een greep uit het aanbod: acupressuur, balance method Dr. Tan – meridian conversion, basis traditionele Chinese gezondheidszorg, Chinese Medical Herbal Tea, cupping.

De opleiding die me écht woest maakt is “Application of Five Elements in Treatment of Depression”, of, de toepassing van de vijf pijlers van de notoire kwakzalverij die zich laat samenvatten als Chinese Traditionele Geneeskunde bij patiënten met een depressie:

Depression is one of the common complaints often encountered in the daily practice, especially in the West. The chief mechanism of depression in TCM is rooted in retardation of Qi harmonization and distribution. When either acupuncture treatment or Chinese herbal treatment is given based upon the theory of Five Elements, the therapeutic results is much better.

Laat me deze dwaze opsomming voortijdig stoppen bij de letter E, bij de cursus Extraordinary Channels:

Inner alchemy:  the 8 extra channels (8 EX) provide us with the deep understanding of the process of development and regulation. They are the bases for the Meeting of shen and Jing. All the regulation of processes especially hormonal changes including fertility and aging, CNS (Center Nervous System) which includes many neurological diseases are all related to the 8ex.  
Clinically they give us the foundation to treat so many complicated and common conditions as well as understanding the flow of QI from our ancestry lineage, prenatal life and daily regulation of Wei Qi and Ying Qi.

Oh ja, uw en mijn belastinggeld komen óók ter sprake:

Deelnemers uit het Vlaamse gewest kunnen gebruik maken van de KMO-portefeuille. De kmo-portefeuille is een maatregel waardoor ondernemers financiële steun krijgen bij aankoop van opleiding (mogelijkheid tot maximum 40% tussenkomst van de Vlaamse Gemeenschap).

* * *

Vergeef mij deze uitweiding, terug naar onze hogescholen.

De verwevenheid tussen Belgische hogescholen en centra die zeer twijfelachtige opleidingen aanbieden is geen recente ontwikkeling. Reeds in 2013 schreef Peter Backx een aanklacht tegen de aanwezigheid van dubieuze, pseudowetenschappelijke cursussen aan onze hogescholen:

Alle pogingen van onze gezondheidsautoriteiten ten spijt, passen de Belgische universiteiten ervoor om opleidingen in homeopathie, chiropraxie, osteopathie of acupunctuur aan te bieden. Maar geen nood: er staan voldoende hogescholen klaar om die klus te klaren.

En:

Volksgezondheid zou ook met het idee spelen om de opleidingen toe te vertrouwen aan hogescholen, signaleert hij. De Karel de Grote-Hogeschool en het ‘Opleidingsinstituut voor Traditionele Chinese Geneeswijzen’ (OTCG) zijn voorbeelden van zo’n scholen. Het aanbod in het OTCG gaat van laser-acupunctuur over voetmassage en gelaatsdiagnose tot kruidengeneeskunde.

Al gezegd dat het artikel dateert van zeven jaar geleden?

In 2017 maakte Maarten Boudry gewag van een soortgelijk geval: de Thomas More Hogeschool ging in zee ging met het Centrum voor Klassieke Homeopathie te Leuven. Dat homeopathie een hardnekkige vorm van kwakzalverij is, hoef ik hier hopelijk niet meer uit te leggen. Voor meer informatie over dit geval zie mijn artikel Thomas More Hogeschool en homeopathie.

Opvallend waren toen de reacties van toenmalig algemeen directeur van Thomas More Hogeschool Machteld Verbruggen (het desbetreffende twitter-profiel bestaat niet meer):

Uiteraard. Is binnen het kwartier na de melding van de website verwijderd. Kan niet bij Thomas More.— Machteld Verbruggen (@machteld_thom) July 7, 2017

Is beleid sinds enkele jaren. Afdwingen niet altijd evident in sommige sectoren. Maar we doen het.— Machteld Verbruggen (@machteld_thom) July 7, 2017

Beleid Thomas More is : evidence based only. Wie die navorming organiseerde volgde dit beleid niet. We hebben ingegrepen.— Machteld Verbruggen (@machteld_thom) July 7, 2017

Als ik het goed begrepen heb, weigerden de bewindsmensen of woordvoerders van de Karel de Grote Hogeschool of Howest in te gaan op de toewijzing van de Skeptische Put 2019. Misschien gebeurt dat wel later vandaag.

Met de Skeptische Put biedt SKEPP z’n tijdelijke bewoner de mogelijkheid tot enige zelfreflectie. Soms helpt dat: Test Aankoop en Test Gezond kregen in 2000 een plaats in de Skeptische Put. In 2018 leverde hun kritische berichtgeving hen de Zesde Vijs op.

Ik hoop dat beide hogescholen zich bezinnen en zich elk op hun manier ontdoen van onnodige tot schadelijke kwakzalverij. Niet alleen de latere patiënten, maar ook de huidige generaties studenten verdienen dat!  

P.S. Ondertussen verscheen de laudatio/damnatio op SKEPPs YouTube-kanaal. Nalezen kan u op de website.

P.P.S. Het wordt duidelijk dat geen van beide scholen publiekelijk wil reageren. Howest heeft via vrt Radio 2 (zelfs niet op de radio) laten weten “dat er wel degelijk studies bestaan die het nut van acupunctuur aantonen”.