Entertainment

Anne Teresa De KeersmaekerA kick in the balls
I say that’s entertainment, that’s entertainment
— The Jam

Een bizarre week, deze week. Eentje waarin de hoogste vormen van entertainment aanschurkten tegen de laagste. Maar van wrijving krijg ik het warm, en warmte is welkom in tijden van toestanden die oh zo griepachtig zijn dat zelfs oscillococcinum niet meer baat.

Het zijn verwarrende tijden, meneer. Heel postmodern en dit blogartikel is daar een illustratie van: een artikel over hoge cultuur, lage cultuur  en biotech. In een ironische pomo geste wil ik proberen om de hoogste vormen van entertainment (kunst) te juxtaposeren tegenover de laagste vormen van entertainment (wetenschap) en aantonen dat (1) a kick in the balls — Paul Weller en The Jam ten spijt — niet beperkt is tot de ontspanningssector en (2) de intellectuele spanning tussen moeilijke, polysyllabische woorden en feitelijke inhoud ongeveer 2 nanovolt bedraagt.

Het kan me geen fluit schelen wat Stephen Jay Gould precies bedoelde met nomanon-overlapping magisteria dan wel een gangreen-achtige aandoening. Maar tegen gangreen van de geest, daartegen trekken wij ten strijde terwijl we de vraag stellen in hoeverre kunst en wetenschap verworden zijn tot niet overlappende gebieden van het menselijk denken.

Waar wil ik eigenlijk naartoe met dit blogartikel? Naar de deemsterwereld tussen realiteit en entertainment, tussen kunst en wetenschap. Kunst moet zich niet laten herleiden tot droge feiten. En gelukkig maar. Stel u voor, een wetenschappelijke analyse zou Bachs Johannes-Passion niet echt ten goede komen:

Herr, unser Herrscher, dessen Ruhmin allen Landen herrlich ist.

Nou nou, ik denk het niet. Maar zelfs heidenen als Vermeersch en Dawkins begrijpen dat Bachs oratorium niets aan artistieke waarde inboet wanneer men van de wetenschappelijke overtuiging is.

Maar andersom gelden er ook een zeker aantal regels.

Begin februari had ik de grote eer een eredoctoraat te krijgen van de universiteit van Louvain-la-Neuve samen met Brian Eno en Jean Nouvel. Met het motto “Wetenschap laat ons toe de wereld te begrijpen, terwijl kunst haar betekenis geeft”, motiveerde de UCL haar keuze en maakte ze een parallel tussen wetenschappelijk onderzoek en het artistieke proces. Daar wilde ik u in deze universiteitsstad even over spreken: over wetenschap, over het begrijpen van de wereld en op die manier misschien ook over de betekenis van de kunst.

Aldus Anne Teresa De Keersmaeker op 24 februari 2013, na de voorstelling Elena’s Aria in Vooruit, Gent. Dat kunst betekenis kan geven aan deze wereld zullen weinig mensen ontkennen. Maar als vooraanstaand lid van de entertainmentwereld kan men geen fake, geëmbelliseerde “feiten” uit de aars trekken wanneer men verifieerbare claims maakt:

1. Ten gronde deel ik de bezorgdheid van Barbara Van Dyck. Het genetisch manipuleren van planten en de introductie van ggo-gewassen zijn een gevaar voor onze planeet. In tijden waarin het steeds duidelijker wordt dat de mensheid met vuur aan het spelen is, roept de agro-industrie op tot steeds grotere manipulatie, steeds meer chemicaliën, steeds meer risico’s en minder diversiteit. Het resultaat is schrijnend: kleinschalige boeren gaan overkop, onze ecosystemen worden verstoord, allerhande ziektes steken de kop op (bij planten, dieren en mensen), en onze zaden- en voedselproductie komt steeds meer in handen van een heel klein groepje agro-bedrijven, belust op schaarste en speculatie.

Kijk, dit is geen vrijblijvende artistieke claim, dit is een wetenschappelijke claim. Enfin, dit zijn heel veel claims die op één hoop gesmeten worden. Hoe dan ook, het gaat hier over al dan niet vermeende maar zeker controleerbare feiten. En als men zoiets zegt, schrijft en verspreidt, dan moet men dit kunnen staven. Wanneer gaan onze gewaardeerde cultuur- én nieuwsverspreiders dit begrijpen? Dit is niet hetzelfde als het verkondigen van een meninkje. In deze toespraak komt De Keersmaker met controleerbare statements. Uiteraard hoeft men die niet te verdedigen na een dansvoorstelling aan de hand van bronvermeldingen, van verwijzingen naar peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften.

Maar elders, zoals in Reyers laat, mag men toch verwachten dat Madame Rosas net iets meer uit haar koker weet te toveren dan gewoon maar een opinie hier en gemeenplaats daar. Of toch minstens dat er naar iets substantiëlers gevraagd wordt door de journalist van dienst, in casu Lieven Van Gils.

Met andere woorden, kan iemand mij de volgende vragen die De Keersmakers toespraak oproept, beantwoorden, vragen die Van Gils vergeten te stellen is:

1. Waarom zijn ggo’s een gevaar voor deze planeet? Alle ggo’s? Zonder onderscheid?
2. In welke mate is gentechnolgie hetzelfde als spelen met vuur? Wat wordt eigenlijk bedoeld met “spelen met vuur”?
3. “Steeds grotere manipulatie, steeds meer chemicaliën, steeds meer risico’s en minder diversiteit”. Toon aan, show your workings.
4. Welke ziekten precies steken de kop op na de introductie van ggo’s?
5. Op welke manier precies worden ecosystemen verstoord door de introductie van ggo’s?

De entertainmentwaarde van wetenschap is zero. Nul komma nul. Wetenschap is geen kunst, het is de laagste vorm van entertainment. Maar bij momenten kan het wél een kick in the balls zijn, vooral wanneer het lijkt aan te geven dat bepaalde zaken waarschijnlijk niet verlopen volgens het goedmoedig wensdenken van een aantal verlichte geesten.

Waarschijnlijk ga ik geen antwoorden op krijgen, hier niet, elders niet. Antwoorden maken om een of andere duistere reden geen deel uit van het esoterisch-groene debat over ggo’s, enkel statements, meninkjes. Twee jaar lang al ondertussen.

En dan moet ik denken aan Nirvana’s Smells like teen spirit:

With the lights out, it’s less dangerous
Here we are now, entertain us

U mag mij entertainen, mevrouw de barones, u mag mij bekoren met uw kunsten, en zeker wanneer het licht uitgaat. Betover mij, bij u voel ik me veilig in het donker. Maar wanneer u het licht aanknippert, mevrouw de ere-doctor, en wanneer u feiten wil verkondigen, dan komt u er niet vanaf met een gracieus uitgevoerde worp van het hoofd in de nek, in de spotlights van het podium. Of met een grimlachje om de lippen, even verbeten als arrogant en snotty, in de spotlights van de Reyers Laat-studio. Nee, dan moet u komen aandraven met argumenten en bewijzen, hoe gevaarlijk en verrassend nefast voor de eigen opinie die ook mogen zijn.