Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news

In het zog van activistische bewegingen zoals viruswaanzinNL en viruswaanzinBE worden er tal van valse, misleidende boodschappen de wereld in getweet. Ook beide collectieven zelf schuwen fake news niet. Waarheid is het eerste slachtoffer en niemand van de betrokken maalt erom: het is tenslotte de lijm die de talrijke en diverse volgers bij elkaar houdt. Uiteraard is desinformatie iets van alle tijden, zoals bijvoorbeeld Han van der Horst aantoonde in zijn boek Nepnieuws. Op zich dus niet opzienbarend. Het is anderzijds best interessant om zo’n vals berichtje met de eigen ogen op het scherm te zien ontstaan en te zien verspreiden.

Een vluggertje dan maar, een onbeduidend casusje over hoe een overbekende grossier in nepnieuws omspringt met zijn bronnen. Heel veel andere dingen vallen er hier in Antwerpen toch niet te doen. En nee, beschouw dit niet als een “fact check”, en zeker niet als een ontmaskering van Ninefornews. Ik wil hier geen deur intrappen die sowieso al jaren lang wagenwijd openstaat. In het geval van Ninefornews betwijfel ik zelfs of er ooit een deur, deurgat of muur is geweest waar eertijds een deur zou ingezeten kunnen hebben. Lucht.

The Brussels Times

Mijn verhaal begint onschuldig, bij het Engelstalige online tijdschrift The Brussels Times van 29 juli 2020. Perfect legitiem blad. Een magazine voor expats in de hoofdstad van Europa dat bericht over de Belgische actualiteit. Journalist van dienst interviewt meester Michael Verstraeten, deze dagen vooral bekend als de advocaat van viruswaanzinBE. Zij willen dat de Belgische regering alle beperkende coronamaatregelen intrekt en ze willen dat afdwingen via de rechtbank.

In het artikel vertelt de advocaat over de beroepsprocedure, die ook aangekondigd wordt op de website van viruswaanzinBE:

Through their civil suit, Viruswaanzin will argue that faulty prediction models were used by governments to make health policy decisions “in a panic” and will seek to obtain a penalty €10,000 per plaintiff for each day the measures remain in place. (mijn nadruk)

Midden oktober zouden de eerste zittingen in verband met de beroepsprocedure plaatsvinden.

So far, so good.

In het tweede deel van dat artikel wordt gewag gemaakt van een andere, van een tweede procedure die men blijkbaar wil voorbereiden of aan het voorbereiden is:

A second, criminal complaint is also in the works and will target not only the Belgian state, but also Belgian virologists, and Microsoft CEO Bill Gates and British epidemiologist, Neil Ferguson.
(tweemaal mijn nadruk)

Geen concrete datum. De strafrechtelijke klacht is “in the works”. That’s it. Men werkt eraan.

Opnieuw, qua berichtgeving geen vuiltje aan de lucht. Over wat de meester zegt, laat ik me niet uit.

Eigenaardig genoeg is de titel van het artikel ‘Pestered’ Belgians sue Bill Gates and Belgium over coronavirus restrictions. En dan wordt het verschil tussen kop (“Belgians sue Bill Gates”) en inhoud (“in the works”) wel heel groot. Ja, zoals in het Nederlands kan een simple present een toekomst uitdrukken, maar dan moet er wel een klare tijdsaanduiding zijn, woordelijk of contextueel. Nee, dat is helemaal hier niet het geval. Er staat ook niet “Belgians to sue”, wat nog eventueel verdedigbaar zou zijn.

Bij de titel gaat het mis. Die dekt de lading niet en wekt de indruk dat viruswaanzinBE Bill Gates nu voor de rechter sleurt. Het gebeurt wel meer op redacties groot en klein; tegenwoordig lijkt dat de norm. Een spectaculaire kop maakt een artikel aanklikbaar op de sociale media.

Ninefornews

De tweede trap dan: enter sandman, of beter, het mannetje graag zand in de ogen strooit. Het artikel dat ik hier onder de loep wil leggen, verscheen op de website Ninefornews. Het vermeldt expliciet The Brussels Times als bron.

Ninefornews betrappen op een correct bericht, ik denk niet dat iemand daar al ooit in geslaagd is. Ongeveer elke organisatie of onderzoeker die bezig is met online nieuws, zal eerder vroeg dan laat deze handelaars in leugens vermelden.

Ik houd het hier bij HoaxWiki: “een complottheorieënwebsite”, “pseudowetenschap, kwakzalverij en andere complottheorieën”, “onzin over chemtrails, de Illuminati en de Reptilian aliens”, “nieuws gebaseerd op realiteit is er niet bij”.

De titel van het stuk dan maar: “Het is begonnen: Honderden Belgen slepen Bill Gates voor de rechter”. Euh, nee dus. “Het” is niet begonnen. De beroepsprocedure is of wordt ingezet, “het”, namelijk de strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates, niet. Maar de titel is het frame voor de rest van het artikel. Het begint me trouwens op te vallen dat de titels op fake newswebsites (het deel dat ongeveer elke passant leest) door de band veel beter overeenkomen met de rest van het artikel dan in de reguliere pers. Het frame wordt hernomen in de eerste zin van het stuk: “Honderden boze Belgen slepen Bill Gates, België en een Britse epidemioloog voor de rechter.” Klaar en duidelijk: neen.

Inhoudelijk sluit de rest van het artikel van Ninefornews vrij goed aan bij dat van The Brussels Times. Op één detail na: nergens geeft de leugensite aan dat het viruswaanzinBE gaat om twee procedures gaat, de daadwerkelijk geplande beroepsprocedure en de strafrechtelijke procedure tegen de Belgische, Ferguson en de Belgische staat dat “in the works” is.

Twee mogelijkheden: Ninefornews scoort hier three for English, of de website verzwijgt bewust de beroepsprocedure, na de catastrofe voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel. Daarbij liet de rechter van dienst zich ontvallen dat “de intellectuele armoede van hun argumentatie verbijsterend is”, aldus HLN). En de leugenwebsite vermengt de twee procedures tot één om zo de indruk te creëren dat Gates op dinsdag 28 juli 2020 voor de rechter wordt gedaagd.

De wet van Scopie

De derde trap dan. HoaxWiki haalt in het artikel over Ninefornews de wet van Scopie aan. Kort: “eenieder die in een discussie een notoire complottheorieënwebsite als betrouwbare bron aangeeft, heeft onmiddellijk de discussie verloren heeft”. Een variant op de wet van Godwin dus. In de originele formulering van deze wet, die we trouwens best met een korrel zout nemen, wordt whale.to aangehaald. HoaxWiki geeft aan dat de wet “perfect van toepassing op de pseudowetenschappelijke onzin van 9 For News”.

En wat doet viruswaanzinNL? Juist ja.

Maar we kunnen helaas nog een stap verder gaan: ook de moderator van een van de twee Facebook-pagina’s die rechtstreeks verbonden zijn aan viruswaanzinBE, post de link naar Ninefornews. In de boodschap vermeldt hij evenwel The Brussels Times, ondanks het feit dat dat twee zeer verschillende magazines zijn!

De vraag naar de reden waarom Ninefornews de zaak belazert, is eenvoudig te beantwoorden: omdat het Ninefornews is.

De vraag naar de reden waarom de advocaat van viruswaanzinBE nu al uitpakt met een mogelijke, toekomstige strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates (een van de gebeten hond van het collectief, een andere is dokter Marc Van Ranst) is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Waarschijnlijk heeft het te maken met de golf aan complotverhalen waarop het gemakkelijk meesurfen is en die viruswaanzinBE, ondertussen een vzw in wording, kan gebruiken om mensen die sowieso al gevoelig zijn aan samenzweringstheorieën, binnen te halen. Anderzijds houdt het de boosheid van leden warm. Groepjes als waanzinBE draaien op emoties.

Moderator en poster Hans Rietveld heeft nog niet geantwoord op mijn vraag naar verduidelijking. Mocht hij antwoorden, en die kans is klein, dan brei ik er een vervolg aan. Mocht Rietveld antwoorden en een fout van mij corrigeren of mij erop wijzen dat ik een denkfout maak (en die kans is dan weer relatief groot), dan leest u het hier ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Protected by WP Anti Spam