Dag van Desiderius Erasmus

In de nacht van 27 en 28 oktober, nu toch al enige tijd geleden, werd Desiderius Erasmus geboren, ergens in Nederland. Het precieze annus domini is onbekend maar er zijn genoeg redenen om drie jaartallen voor te stellen, 1466, 1467 of 1469. En ook wel om aan alle drie te twijfelen.

Meer dan waarschijnlijk zag hij in Rotterdam het levenslicht, heel misschien in Gouda. Eén bron vermeldt Goudæ conceptus, Roterodami natus, met andere woorden: verwekt in Gouda (als buitenechtelijk kind van een priester en zijn huishoudster), geboren in Rotterdam. Waar men wél zekerheid over heeft: Erasmus stierf en meer bepaald in Bazel, op 12 juli 1536.

Desiderius Erasmus, priester, docent, schrijver, enzovoort was één van de grootste
humanisten van de renaissance en met verve speelde hij de rol van sparring partner van o.a. Maarten Luther. Toch is hij in onze contreien vooral bekend vanwege het
tussendoortje Lof der Zotheid. Of, aangezien Erasmus geen letter in het Nederlands heeft geschreven, Laus Stultitiae (1509, gedrukt in 1511).

Erasmus was steeds kritisch, messcherp zelfs, voor zijn kerkelijke werkgevers en zijn
professie, maar hij profileerde zich steeds als katholiek. Tijdgenoten verweten hem
daardoor een wegbereider te zijn van de Reformatie die hij bestreed. En des te meer nadat Maarten Luther zijn 95 stellingen aan de de kerkdeur van de slotkerk te Wittenberg had genageld in 1517 (of niet). Toch was zijn kritiek op de katholieke kerk ongenadig, waarbij hij zich niet zelden baseerde op nieuwe tekstuitgaven, eigen vertalingen uit het Grieks naar het Latijn. Anders gezegd, Erasmus liet zich in zijn Bijbelexegese leiden door zijn eigen baanbrekend filologisch werk en niet door de vastgeroeste leerstellingen van de Rooms-Katholieke Kerk.

Kortom, best een boeiende mens, die Desiderius. Ik verwijs u dan ook graag door naar
de directe aanleiding van dit artikel: de hoorcolleges over Erasmus door Prof dr. Hans
Trapman, emeritus bijzonder hoogleraar cultuurgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De hoorcolleges verschenen bij Home Academy in 2013 en liggen op u te wachten in elke grotere bib.

En als u helemaal de smaak te pakken krijgt: Lof der Zotheid vindt u hier in een relatief
moderne hertaling van 1952 terug op de voortreffelijke website van De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, waar u ook enkele andere werken van Erasmus aantreft. Heeft u ‘t zot goed te pakken, dan kan u hier de Latijnse tekst raadplegen. Uw academische neigingen, tot slot, kan u de vrije teugel laten in de Erasmus Online Database van het Rotterdamse Erasmuscenter.

29/04/2016: Skeptics in the Pub met Sebastien Valkenberg

Sebastien 4x4Iedereen heeft zijn waarheid, wetenschap is ook maar een theorie of een vorm van geloof en dat kan ook geen toeval zijn. Toch wel, als na dat soort uitspraken uw rechteroog begint te knipperen en de stuipen door uw lichaam trekken.

Sebastien Valkenberg is eveneens allergisch aan dit soort banale gemeenplaatsen en dooddoeners. Hij grijpt terug op het denkwerk van grote filosofen: zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren en fact free filosofie.

Op vrijdag 29 april 2016 gaat Sebastien Valkenberg in gesprek met Johan Braeckman en het publiek over zijn recent gepubliceerde boek Op denkles en over de relevantie van de zeventiende-eeuwse auteur Adriaan Koerbagh.

GesprekVan ‘duystere woorden’ naar bobotaal. Of waarom kritische denkers onduidelijk taalgebruik moeten blijven bestrijden.

Locatie: De Corridor, Olmenlaan 1, Wetteren. Inschrijven verplicht (zie lager).

Datum en uur: vrijdag 29 april 2016, om 20.00 u (deuren 19.30 u)

Basis CMYKSebastien Valkenberg studeerde filosofie in Amsterdam en Leuven. Hij schrijft regelmatig bijdragen voor Filosofie Magazine, maar ook voor Trouw, Elsevier en andere media. In 2006 publiceerde hij Het laboratorium in je hoofd, een essaybundel over filosofische gedachte-experimenten. Het boek werd genomineerd voor de Socrateswisselbeker en de NWO-Eurekaprijs 2007. In 2010 volgde Geluksvogels, waarin de auteur zich keert tegen het gratuite cultuurpessimisme. In 2015 verscheen Op denkles. Hoe wapenen we ons tegen ‘Iedereen heeft zijn waarheid’ en andere modieuze denkbeelden.

* * *

Inschrijven kan via het e-mailadres johan@decorridor.be.

Opgelet: in de Olmenlaan is parkeerverbod. Parkeren kan gratis op de parking van de Carrefour/Market aan de Zuidlaan 115, Wetteren. Vandaar is het enkele minuten wandelen. Vanaf het station van Wetteren is het een zeven minuten stappen.

Het Denkgelag, the movie

Op 17 oktober 2013 vond Het Denkgelag Royale plaats. Daniel Dennett, Massimo Pigliucci en Lawrence Krauss lieten, in toom gehouden door Maarten Boudry en een Duvel of wat, hun licht schijnen over de grenzen van de wetenschap en het nut van de filosofie daarbij.

De heren organisatoren van Het Denkgelag hebben niet alleen een fantastische avond in elkaar getimmerd die quasi vlekkeloos verliep. Ze hebben het hele evenement ook nog eens digitaal vastgelegd voor het nageslacht. Chapeau!

17/10/2013: Het Denkgelag Royale

Het denkgelagKan de wetenschap alles verklaren? Zijn er vragen waarop wetenschap nooit een antwoord zal kunnen bieden? Wat kan de wetenschap zeggen over moraliteit, vrije wil of het bewustzijn? Is wetenschap de enige bron om kennis te vergaren? Wat is het nut van filosofie in de wetenschap?

In deze vragen zetten Daniel Dennett, Massimo Pigliucci en Lawrence Krauss hun klauwen en tanden. Maarten Boudry is de dompteur van dienst.

Het debat gaat door op 17 oktober 2013, om 20.00u in het auditorium Leon De Meyer, UFO van de Universiteit Gent gelegen in de  Sint-Pietersnieuwstraat 33 te Gent.

Een ingangsticket kost €16,00 (voor studenten €14,00), maar je kan ook steeds een steunticket kopen van €20,00.

Meer informatie vindt u op www.hetdenkgelag.be en op www.facebook.com/denkgelag.

Reacties op Steven Pinkers “Science Is Not Your Enemy”

230px-Steven_Pinker_2011Op 6 augustus 2013 drukte New Statesman een essay van Steven Pinker af op onze schermen: Science Is Not Your Enemy. An impassioned plea to neglected novelists, embattled professors, and tenure-less historians. Zowat een maand later — een eeuwigheid in deze tijden van instantaan geopinieer — beroert het nog steeds de virtuele typemachines.

Wij van Kritische Massa gaan ervan uit dat u lak heeft aan onze mening, maar we hopen wel dat een lijstje van (pertinente) reacties op het artikel van Pinker u van enig nut kan zijn.

Aanvullingen zijn steeds welkom!

 

Een overzicht

Noam Chomsky versus Slavoj Žižek

Slavoj Zizek and Noam ChomskyHoewel ik zelf denk dat qua onderwerpen Kritische Massa heel vrij, ruim en liberaal is, vallen soap series er normaliter toch buiten. Edoch.

Op 10 juli postte ik [Ctrl-P] Noam Chomsky Slams Žižek and Lacan: Empty ‘Posturing’. Vandaag zag ik op de excellente website Open Culture (een van mijn favorieten in wording) dat het intellectuele haantjesgevecht verdergaat.

Noma Chomsky is een taalkundige streep politiek activist die zijn schijnbaar aangeboren kritieken en commentaren op de VS en het kapitalisme uitsmeert in eindeloze boomstructuren. Slavoj Žižek is… tja. Wat is die man? Ik kan niets boeienders bedenken dan dat je de naam Žižek uitspreekt met iets dat lijkt op de laatste klank in garage en dat het grappig wordt wanneer je dat verschillende malen snel achter elkaar probeert te doen. Verder heeft die man een hoog Geert Hoste-gehalte: weinig te melden en toch volle zalen trekken.

Mijn voorkeur? Ik ben niet in staat om al te veel zinnige commentaren te geven, maar ik hoop wel dat de Noam die Žižek een goeie djoef ep z’n mulle of iets in zijn radijzen gaat geven.

Voor mensen die nu pas overschakelen, herpost ik de eerste clip.

1. Noam Chomsky Slams Žižek and Lacan: Empty ‘Posturing’

2. Slavoj Žižek Responds to Noam Chomsky: ‘I Don’t Know a Guy Who Was So Often Empirically Wrong’

[Žižek:] What is that about, again, the academy and Chomsky and so on? Well with all deep respect that I do have for Chomsky, my first point is that Chomsky, who always emphasizes how one has to be empirical, accurate, not just some crazy Lacanian speculations and so on… well I don’t think I know a guy who was so often empirically wrong in his descriptions in his whatever! Let’s look… I remember when he defended this demonstration of Khmer Rouge. And he wrote a couple of texts claiming: No, this is Western propaganda. Khmer Rouge are not as horrible as that.” And when later he was compelled to admit that Khmer Rouge were not the nicest guys in the Universe and so on, his defense was quite shocking for me. It was that “No, with the data that we had at that point, I was right. At that point we didn’t yet know enough, so… you know.” But I totally reject this line of reasoning.

Het vervolg kan u hier verder lezen of beluisteren.

3. Noam Chomsky Calls Postmodern Critiques of Science Over-Inflated “Polysyllabic Truisms”

Dit fragment uit 2010 komt een vijfdelig intreview, de zogenaamde Chomsky Sessions. Het eerste deel vindt u hier.

4. The Feud Continues: Noam Chomsky Responds to Žižek, Describes Remarks as ‘Sheer Fantasy’

I had read it, with some interest, hoping to learn something from it, and given the title, to find some errors that should be corrected — of course they exist in virtually anything that reaches print, even technical scholarly monographs, as one can see by reading reviews in professional journals. And when I find them or am informed about them I correct them. But not here. Žižek finds nothing, literally nothing, that is empirically wrong. That’s hardly a surprise. Anyone who claims to find empirical errors, and is minimally serious, will at the very least provide a few particles of evidence — some quotes, references, at least something. But there is nothing here — which, I’m afraid, doesn’t surprise me either. I’ve come across instances of Žižek’s concept of empirical fact and reasoned argument.

Moest u zich nog op deze pagina bevinden, dan kan u hier klikken om verder te lezen.

 

Update 26 juli 2013

5. Slavoj Žižek Publishes a Very Clearly Written Essay-Length Response to Chomsky’s “Brutal” Criticisms

To avoid a misunderstanding, I am not advocating here the “postmodern” idea that our theories are just stories we are telling each other, stories which cannot be grounded in facts; I am also not advocating a purely neutral unbiased view. My point is that the plurality of stories and biases is itself grounded in our real struggles. With regard to Chomsky, I claim that his bias sometimes leads him to selections of facts and conclusions which obfuscate the complex reality he is trying to analyze.

Consequently, what today, in the predominant Western public speech, the “Human Rights of the Third World suffering victims” effectively mean is the right of the Western powers themselves to intervene—politically, economically, culturally, militarily—in the Third World countries of their choice on behalf of the defense of Human Rights. My disagreement with Chomsky’s political analyses lies elsewhere: his neglect of how ideology works, as well as the problematic nature of his biased dealing with facts which often leads him to do what he accuses his opponents of doing.

Lees hier verder.

Digitale filosofie

Joshua Reynolds British (1723-1792): Parody of Raphael's 'School of Athens', 1751Lawrence Krauss is er niet mals voor in zijn boek Universum uit het niets (2012), voor een bepaald soort filosofen. Niet dat hij zo ver gaat als de natuurkundige Steven Weinberg, maar toch. En ook de entwat luchtigere Meme Generator heeft de filosoof ontdekt, wat resulteerde in een reeks keiharde kritieken over de Scumbag Analytical Philosopher.

Filosofie in de verdrukking? Ach, gelukkig komt ook deze keer ‘Tinternet ons ter hulp. Een selectie, onder het motto Philosophy for laymen (Bertrand Russell).

Klara
Ik ben eigenlijk een beetje te laat, maar april is de Maand van de Filosofie op Radio Klara. De korte stukjes van Leon Heuts, redacteur bij Filosofie Magazine, kunnen hier opnieuw beluisterd worden.

Kylie Sturgess
Voor 365 dagen filosofie kan u terecht op, juist ja, 365 days of philosophy. Drijvende kracht achter deze website is de Australische Kylie Sturgess, lerares filosofie, lid van de JREF Educational Board, blogster en Token Sceptic (podcast).

Massimo Pigliucci
Aan Massimo Pigliucci wil ik uiteraard niet voorbijgaan. Op skepfile·be heb ik reeds een copy-paste gedaan van zijn artikel Science needs philosophy voor The New Humanist en ook zijn podcast en blog werden hier reeds vermeld. Pigliucci bracht onderwerp wetenschap-filosofie ook ter sprake in een interview met de mensen van The Skeptics’ Guide to the Universe (episode 390, 5 januari 2013) en in het blogartikel Michael Shermer on morality.

Peter Adamson
Hij gaat ervoor met de podcast History of Philosophy without any Gaps. Adamson is Professor Klassieke en Middeleeuwse Filosofie aan King’s College te Londen. Met zijn podcast wil hij niet alleen de giganten bespreken, the usual suspects als Sokrates, Plato, Aristoteles, Avicenna, Spinoza, Kant, etc. maar hij wil ook de gaatjes vullen, bijvoorbeeld met een uitzending over de Mu’taziliten Abū l-Hudhayl en al-Naẓẓām, en het belang van het Syriacisch in de vertaling van Griekse teksten naar het Arabisch.

Melvyn Bragg
Ik heb lang getwijfeld, maar de eerlijkheid gebiedt mij om hier ook Melvyn Braggs radio-uitzending/podcast In our time te vermelden. Ik kan ook niet echt anders: Braggs exploratie van de geschiedenis van ideeën, waarbij hij afwisselt tussen historische, wetenschappelijke en filosofische onderwerpen, is het meest succesvolle discussieprogramma op BBC Radio, met 500 episodes en wekelijks een publiek van meer dan twee miljoen luisteraars (als ik Wikipedia mag geloven).
Nee, van die man hou ik niet, maar zijn gasten zijn top notch en ook de extra aantekeningen op de website zijn meestal razend interessant.

David Edmunds & Nigel Warburton
Men moet niet dood en begraven zijn om als filosoof erkend te worden, toch niet volgens de makers van Philosophy Bites, David Edmonds en Nigel Warburton. Zij interviewen regelmatig levende specimens van de homo philosophicus. En als uitsmijter deze toch wel heel korte maar grappige geschiedenis van de filosofie in enkele tweets door Virtual Philosopher Nigel Warburton.

 

Afbeelding: Joshua Reynolds British (1723-1792): Parody of Raphael’s ‘School of Athens’, 1751 (Oil on canvas, 97 x 135 cm)

[Ctrl-P] Massimo Pigliucci: Science needs philosophy

Massimo Pigliucci - fotoToegegeven, ik heb niet alleen een zwak voor Massimo Pigliucci, maar ook een kleine foto van hem boven een altaartje, tussen enkele wierookstokjes. Zowel zijn podcast Rationally Speaking, die ik al eens aangehaald heb, als zijn blog kan ik best velen.

Deze tekst, de eerste in de nieuwe rubriek [Ctrl-P], verscheen op de website van de Britse organisatie New Humanist in juli 2012.

*  *  *

Massimo Pigliucci: Science needs philosophy

A recent New York Times article has noted a new trend in secular writings, what the author, James Atlas, termed “Can’t-Help-Yourself books”. This trend includes writings by prominent scientists and secularists that are characterised by two fundamental – and equally misguided – ideas: an over-enthusiastic embrace of science, and the dismissal of much of human experience under the generic label of “illusion”.

The culprits are many and influential. Physicists Steven Weinberg, Stephen Hawking and Lawrence Krauss, along with biologist EO Wilson, dismiss philosophy (and much of the humanities) as a leftover from pre-scientific thought, to be replaced by the objective and empirical truth arrived at by modern science, especially fundamental physics. Never mind that, as Daniel Dennett aptly put it a while ago, there is no such thing as philosophy-free science, but only science whose philosophical baggage is taken on board unexamined.

And then there are the likes of Sam Harris, Jonathan Haidt, Alex Rosenberg and Jerry Coyne, who claim that science can provide answers to philosophical questions, and that moreover antiquated concepts like free will, consciousness and morality are just illusions, tricks played on us by our Pleistocene-evolved brains. We are not really in control of what we do and think, it’s all done automatically by an inner zombie whose actions were determined since the Big Bang. This despite the fact that serious neuroscientists like Michael Gazzaniga and Antonio Damasio are actually much more careful about what exactly their discipline brings to our understanding of the human mind.

I think this is a misguided and dangerous trend, which might backfire on the entire secular movement.

Lees hier verder

De humanistische canon

humanistische canon - logoHumanisme, lees ik op de website van het Nederlandse Humanistisch Verbond,  is een “levensbeschouwing die uitgaat van de waardigheid van mensen”. Het is “een politiek-moreel streven” en “omvat ook een streven naar een goed, mooi en zinvol persoonlijk leven” (uit Eigentijds humanisme, pdf).

Waar hálen ze het?

Ook daarop heeft het Humanistisch Verbond een mooi antwoord geformuleerd. In een 35-tal korte maar duidelijke hoofdstukken (of “vensters”) worden zowel de historische peilers als de meer contemporaine invloeden en stromingen binnen het hedendaagse humanisme uit de doeken gedaan.

Hier de usual suspects als Sokrates en Protagoras, Erasmus en More, Camus en de Beauvoir. Ook Voltaire, Hume, Diderot, Multatuli, Karl Popper, Leo Apostel en vele anderen komen aan bod. Enigszins tot mijn verbazing wordt er ook een hoofdstuk besteed aan het postmodernisme (in mijn niet al te bescheiden mening zowat het tegendeel van “paideia”) en krijgt ook de Dalai Lama (en spiritualiteit in het algemeen) ruim de aandacht, terwijl een Etienne Vermeersch, toch geen kleine vis in de Lage Landen, vergeten wordt. Ach ja. Uiteraard, maar dat had u al begrepen, is het een Nederlandse website en worden er dus vanzelfsprekend Nederlandse accenten aangebracht, wat ook door de auteurs wordt aangegeven.

In elk venster worden verschillende werken aangeboden die als exemplarisch kunnen bestempeld worden: boeken, films, kunstwerken en hun makers (van Epicurus over Spinoza tot Cliteur), met extra doorverwijzingen en links.

Over pseudowetenschap en dito wetenschapsfilosofie

Over pseudowetenschap - VermeerschEerder deed ik in het artikel Freud online wat ik steeds zou moeten doen: mijn klep houden en lijstjes maken. En in dat geval een lijstje van krantenartikels met betrekking tot de in se interessante discussie over de al dan niet wetenschappelijke status van Freud en de psychoanalyse. Na een dubbel dieptepunt — het woord bijdrage past echt niet bij de puberale schrijfselen van Annick Verbauwen en Erik Speliers (of andersom), maar ja, een mens wil volledig zijn — ,  haalde Etienne Vermeersch de discussie niet alleen weer uit het slop, maar hij opende tegelijkertijd een nieuw blik wormen.

De directe aanleiding voor dit nieuwe artikel is het eerder verwarde schotschrift Aan wie het aanbelangt [Over wetenschap & wetenschap], ondertekend door een voetbalploeg Gentse filosofen. De tijd dat men tijdens de pauze even doel- als gedachteloos op kwartjes appelsien zit te kauwen is blijkbaar nog niet voorbij. Het resultaat van hun gezamenlijke overpeinzingen, van hun groepssessie staren in het ijle, werd gepubliceerd op 27 december 2011 in De Wereld Morgen.

Maar, beste moi, klep dicht en lijstjes maken. En deze keer dus van een discussie omtrent wetenschap, pseudowetenschap, de demarcatielijn, en wetenschapsfilosofie. Ik hoop echter dat men binnenkort niet moet gaan oplijsten wie, in wat lijkt een academische afrekening, bij wie een afgehouwen buste van Plato dan wel een paardenkop onder de warme, knusse dons is komen steken.

 *  *  *

Een overzicht
(Gezien de overlappingen verwijs ik graag ook naar de lijst van artikels bij het stuk Freud online)