Download the Universe

Download the universe - logo

 

In januari 2012 lanceerde een groep van wetenschappers en schrijvers de website Download the Universe. Het concept is even eenvoudig als… wel, ja, gewoon eenvoudig. Het aantal wetenschappelijke boeken dat enkel en alleen elektronisch gepubliceerd wordt, groeit gestaag. Dus is er een medium nodig dat deze e-publicaties bespreekt. C’est tout.

Download the Universe behandelt geen spin-offs van gedrukte boeken. Nochtans definiëren zij e-book vrij ruim, tot Kindle singles, pdf’s uitgegeven in eigen beheer en apps toe.

Little atoms podcast

Little atoms - goyaIntelligente radio, een recept: zet tussen een stel verstandige interviewers en een interessante gast een microfoon. C’est tout, c’est simple. En dat doet het team van Little Atoms nu al sinds september 2005 op indrukwekkende wijze.

Het programma wordt uitgezonden op Resonance104.4fm en later verpodcast (en dus beschikbaar gesteld via iTunes). Little Atoms wordt afwisselend gepresenteerd door Neil Denny, Padraig Reidy, Richard Sanderson en Becky Hogge, af en toe bijgestaan door gastpresentatoren.

Little Atoms is een talkshow over ideeën en cultuur met, zoals het logo van Goya én van de show reeds aangeeft, een uitgesproken nadruk op rationalistisch Verlichtingsdenken, op wetenschap, vrijheid van mening, skepticisme en seculier humanisme. In het programma wordt er dus niet amechtig gezocht naar een zogenaamd fair evenwicht tussen kennis en pseudokennis, wetenschap en bunk.

Onder de gasten van Little Atoms bevinden zich uiteraard de obligate lievelingen van de Anglo-Saksische skeptische en atheïstische bewegingen zoals Ben Goldacre, Simon Singh, Phil Plait, Christopher Hitchens en Victor Stenger. Maar gelukkig is het programma niet de zoveelste skeptische podcast. Een beperkte greep uit de onderwerpen: 100 jaar Solvay-congressen (Kumar Manjit), religie en wetenschap in de middeleeuwen (James Hannam), epigentica (Nessa Carey), internet en staatscontrole (Tim Wu), protestsongs (Dorian Lynskey). Een volledige lijst van de gasten (helaas niet van de onderwerpen) vindt u hier.

Kunnen vegetariërs oscillococcinum innemen?

homeopathie - waterVindt u het te warm? Brengen de bloeiende struiken u in verwarring? Gelukkig is Boiron er om al onze twijfels weg te nemen omtrent de tijd van het jaar: we zitten midden in het seizoen van de griepachtige toestanden. En dus van Boirons oscillococcinum, waarschijnlijk het economisch meest succesvolle homeopatische middel ooit.

Stop, rewind, replay.

Track 1: Boiron – Les laboratoires Boiron is een multinationaal multimiljoenenbedrijf dat gespecialiseerd is in het en masse produceren van homeopathische middelen en in het vervolgen van bloggers die de werking van hun producten in twijfel trekken.

Wat de advocaten van Boiron doen met homeopaten die kritiek uitoefenen op het en masse produceren van homeopathische producten is minder bekend. Bij mijn weten heeft bijvoorbeeld George Vithoulkas (toch een naam als een klok in homeopatenland, een naam als een kwak elders), nog geen gerechtelijke problemen gehad:

De keuze van een juist homeopathisch middel is niet eenvoudig. Men schrijft geen middel voor op grond van een bepaald beeld: geneesmiddel A bij een kou […]. Elk recept moet daarentegen zeer geïndividualiseerd worden aan de hand van de specifieke symptomen die zich voordoen bij elke patiënt, ongeacht de formele diagnose.
G. Vithoulkas: Alles over homeopathie (1979), p. 60.

Haakser op het principe van de massaal geproduceerde, gestandaardiseerde en vrij verkrijgbare homeopathische middelen kan ik het niet bedenken. Behalve dan dat ik met de haakse gedachte kan spelen dat er voorlopig geen enkele wetenschappelijke studie de werking van een homeopathisch middel heeft aangetoond, hoe ook geproduceerd.

Kunnen vegetariers - oscilloTrack 2: Oscillococcinum – Indien u problemen hebt met het uitspreken van oscillococcinum, dan is er voor u het middel causticum, aldus de website ABC Homeopathy. Deze website heeft voor elk symptoom wel een middeltje en kan, net zoals tal van andere e-slijters van altmed, derhalve niet verdacht worden iets te doen aan het slikgedrag van al dan niet ingebeelde zieken. Maar u kan ook gewoon oscillo zeggen. Dit even terzijde.

Volgens de bijsluiter (pdf) is het actieve bestanddeel van oscillococcinum “anas barbariae, hepatis et cordis extractum 200 K”. De bijsluiter vertaalt dit niet, ook niet als “wilde eend, extract van lever en hart”. Trouwens, het is ook niet echt duidelijk welke eendensoort precies Boiron in z’n pillen draait.

De 200 K verwijst volgens Boirons boek Everyday homeopathy for pharmacists (1996) naar de Korsakoviaanse verdunning (Borions boek, ja. Boirons bijsluiter: nee!):

5mL of mother tincture are placed in a flask, which is shaken vigorously and then emptied by aspiration. This procedure leaves 1% of the initial volume in the flask. Purified water is added to dilute the traces of the mother tincture adhering to the sides of the flask, the flask is shaken again, and then the first Korsakovian dilution (1K) is thus obtained. A repetition of the operation gives the second Korsakovian dilution, and so on. (p. 18)

200 keer and so on, dus. De kans is wel heel klein dat er nog één molecule werkend bestanddeel in het middel zit. Meer informatie over de verdunning vindt u hier.

Ik kan me anderzijds best inbeelden dat heel wat mensen opgelucht zijn nu ze weten dat hun globuli waarschijnlijk géén restjes eendenhart of -lever bevat! Maar eerlijk gezegd is ook dat een deels naïeve gedachte: aards water is zelden puur puur puur H2O en bevat dus bijna steeds te verwaarlozen minieme en minuscule restanten van tal van stoffen. Denk daar maar eens aan wanneer u uw buurman hoort zingen, douchen of doortrekken.

Resten ons natuurlijk de aanwezige bestanddelen: sucrose en lactose. Sucrose is een anglicisme voor sacharose (C12H22O11), een disacharide dat bestaat uit een glucose-eenheid en een fructose-eenheid (vruchtensuiker). Tafelsuiker in het Nederlands. Lactose, melksuiker, is een disacharide van galactose en glucose (C12H22O11) en zit in, u raadt het, melk.

Samengevat: Boiron stelt dus dat het innemen van een stuk eend (dat waarschijnlijk niet meer aanwezig is), sucrose en lactose (“de hulpstoffen”, de suikerpil dus) u kan beschermen tegen de winter en dat deze combinatie griep snel de das omdoet. Aldus de bijsluiter. Ik verzin het niet, maar ik vraag me wel een beetje af wat “zich beschermen tegen de winter” nu precies inhoudt.

Nog één detail: volgens de Nederlandse bijsluiter is “[d]e werkzaamheid van dit homeopathische middel door het college ter beoordeling van geneesmiddelen niet met wetenschappelijke criteria beoordeeld”. De Belgische bijsluiter hoeft hier blijkbaar niets over te vertellen.

Track 3: Economisch – Homeopathie is even “natuurlijk” en “chemisch” (maar dit zijn in zekere zin bijna synoniemen) als water, alcohol, sacharose, lactose of eender welke andere stof in dit universum.

Verder is homeopathie geen kruidengeneeskunde. In een kruidenmiddel zit een actief bestanddeel, in een homeopathisch middel per definitie meestal niet meer. Nochtans voeren tal van mensen aan dat pakweg Sint-Janskruid zowel per stengel als per molecule (of niet) kan geslikt worden met hetzelfde resultaat: genezen. Heel logisch is dat niet, ook al omdat een stengel groot en een molecule heel klein is. Maar écht heel klein.

Economisch zit er dan weer wel een zekere logica in: als men bij het produceren de hoeveelheid grondstoffen, in dit geval het vermoede werkende bestanddeel, kan beperken tot nul molecules en als voor het eindproduct, een geneesmiddel volgens het bedrijf, geen enkele dure tests moeten uitgevoerd worden, dan kan u de winst ook wel uittellen.

Ik heb geen idee waar liefelijk, alternatief, natuurlijk, elfachtig, magisch genezen eindigt en Big Pharma begint, maar misschien kan een lezer die economisch wél onderlegd is dit eens even uitpluizen in de sectie Shareholders and investors op de website van Boiron. De beurskoers op de NYSE Euronext kan u hier volgen .

Track 4: Vragen – Op drie uiterst prangende vragen vond ik geen antwoord:

  1. Hoeveel eenden heeft Boiron nodig om de productie van oscillococcinum op peil te houden?
  2. Waar haalt Boiron de eendenhartjes en eendenlevers?
  3. Kunnen vegetariërs en veganisten oscillococcinum innemen?

Op één vraag, namelijk hoe homeopathie werkt, vond ik wel een antwoord. Eentje dat zeker voor herziening vatbaar is, maar enkel op basis van rationele en wetenschappelijke argumenten.

Bonustrack – Ik besef ook wel dat elke winter talloze soortgelijke blogartikels worden gepubliceerd. Seizoen na seizoen, jaar na jaar. En de meeste daarvan beter geschreven en beter gedocumenteerd. Ik besef ook wel dat bloggen over homeopathie ongeveer hetzelfde is als eendjes vangen op de kermis: kinderlijk gemakkelijk. Daarom geven wij zelf dit blogartikel een quotering van 30C.