Een kwartetje ggo-blogs

Feitelijke, evenwichtige, wetenschappelijk gebaseerde informatie over genetisch gemodificeerde organismen door enthousiaste vaklui die er effectief iets van af weten, je moet er maar opkomen. Nee, serieus, je moet maar op websites of blogs kunnen komen die dat soort informatie verspreiden.

Hier dus geen Greenpeace, geen Field Liberation Movement, geen GM Watch of geen NaturalNews, om dezelfde reden dat ik het ook niet nodig vind om een artikel over pakweg kwantummechanica op te fleuren met Deepak Chopra, over geneeskunde met Dokter Vogel of over humor met Ben Crabbé.

Vier blogs, dus, waar fear duidelijk a man’s best friend niet is. Duidelijke en klare communicatie daarentegen wel. Op een wetenschappelijk feitje meer of minder wordt hier niet gekeken.

Een kwartetje - biofortified1. Biofortified

Deze Engelstalige blog wordt up-to-date gehouden door vrijwilligers (studenten, docenten, gast-experts). Aan de hand van feitelijke informatie onderhouden zij een discussie over landbouw, met de nadruk op plantengentica en genetische modificatie.

Website | Facebook | Google+

Een kwartetje - David Tribe2. GMO Pundit 

“Helping readers navigate the confusing myths of modern biology”, dat is de taak die biochemicus David Tribe zich stelt.

Interested in correcting misuse of biology, helping people benefit from innovation. I teach courses in food science, food safety, biotechnology and microbiology at the University of Melbourne. My Bachelor Degree is in biochemistry and my Ph.D. applied molecular genetics. Thesis topic — production of an animal feed supplement using genetically manipulated bacteria.—My recent publications have been on epidemics caused by bacterial pathogens, published in high-ranking journals. My current area of research is food risk analysis and management. The most important of these risks are microbes in food and microbial products that are toxic.

Website | Facebook | Google+

Een kwartetje - Tomorrows table3. Tomorrow’s table

Blog door Pamela Ronald, o.a. professor in de plantenpathologie en hoofd van het Genome Center aan de University of California, Davis. Zij publiceerde artikels zowel in Science en Nature, als in Organic Gardening MagazineThe Progressive Farmer en Popular Mechanics. Samen met haar man, bioboer Raoul Adamchak, schreef ze het boek Tomorrow’s Table, een best-seller waarin ze pleit voor een samengaan van ggo’s en biologische landbouw. In haar blog volgt ze eenzelfde lijn.

Website

Een kwartetje - Biolyrics4. Biolyrics

Deze tweetalige blog (Nederlands, Engels) is, voorlopig althans, anoniem, maar dat mag de pret niet drukken. Biolyrics is een relatief nieuwe blog die de vinger aan de pols houdt van de wetenschappelijke literatuur inzake ggo’s.

Hier geen angstverhalen, geen doemdenken en geen gejuich bij het vernielen van veldproeven. Enkel een aanzet tot (en hulp op weg naar) kritisch, rationeel en wetenschappelijk denken en dito informatie. Wetenschappelijk onderzoek naar en publicaties over ggo’s zijn er namelijk te over, maar de bomen en het bos zijn er voor veel mensen vaak teveel aan…

Website

Bart Staes, droom of nachtmerrie

Bart Staes - boek coverWel, Bart, het was niet de bedoeling om te luistervinken, maar ik heb zowaar per ongeluk je dialoog met Nathalie de bio-ingenieur en Koen de milieuactivist gehoord. Uiterst interessant onderwerp, die ggo’s, daar niet van.

Er waren wel een paar zaken die me opvielen. Reeds voordat je je vrienden erbij haalde, voor de discussie dus, stelde je dat er wat jou betreft eigenlijk van geen enkele discussie sprake kon zijn. En dat vind ik bizar. Waarom dan al die moeite?

“Wij hebben de nodige reserves bij die hele gentechnische manipulatie van gewassen”, mompelde je, om dan verder te gaan met de woorden van Jan Marijnissen:

[Jan Marijnissen:] “Gentech in de landbouw is een verspilling van waardevol wetenschappelijk onderzoek, menskracht en geld, en een bedreiging voor mens en dier, de omgeving en de economische situatie van kleine boeren en arme landen […]”
[Bart Staes:] Wij delen die mening.

We zitten hier nog maar in het begin van  je inleidend praatje (dus nog niet voorbij het voorwoord!), maar dat zijn geen reserves, Bart, of mijn Van Dale bedriegt mij met z’n halfzachte verklaringen als “voorbehoud”, “openhouden van de mogelijkheid”, “bedenking”, “terughoudendheid”, … Ik bedoel, amper 20 regels na je zogenaamde “reserves”, nog voor je met de eigenlijke “discussie” begonnen bent, kom je al met een radicale afwijzing. Is het verdere gesprek, de dialoog, dan niet een beetje overbodig? Had je je niet beter beperkt tot een pakkende slogan en dito foto op een verkiezingsaffiche?

Maar, Bart, eerlijk gezegd, meer dan over je dubieuze en selectieve zin voor eerlijkheid — je bent tenslotte een politicus — maakte ik me in eerste instantie vooral zorgen over je (mentale) gezondheid. We weten allebei dat we af en toe nood hebben aan een goed, intelligent gesprek en dat we daarvoor steeds bij onszelf terecht kunnen. Blijkt nu dat er minder, of beter, andere redenen zijn om me ongerust te maken dan ik oorspronkelijk had gedacht:

Wie graag tegen zichzelf praat moet niet langer vrezen om als schizofreen te worden bestempeld. Onderzoek toont immers aan dat luidop tegen jezelf praten je intelligentie doet verhogen. Bovendien zorgt het ervoor dat je sneller zaken gedaan krijgt.

Althans volgens een studie van Daniel Swingley en Gary Lupan. Of beter, volgens een krantenartikel dat gaat over een studie van Daniel Swingley en Gary Lupan, want — en dat doet er mij aan denken — krantenartikelen googlen in plaats van de studies zelf op te zoeken zorgt ervoor dat men sneller zaken zoals blogartikels en boekskes gedaan krijgt, niet?

Ik bedoel maar: amper of geen wetenschappelijke bronnen in de bibliografie van je boek, Bart. De zogenaamde “wetenschappelijke” en even zogenaamde “medische” claims en andere onheilsberichten in je boek zijn gebaseerd op dubieuze artikels, maar blijkbaar niet op wetenschappelijke studies of zelfs maar op feiten. Een kritisch onderzoek van de bronnen is nochtans een van de eindtermen van het secundair onderwijs. We mogen toch van een politicus en haar of zijn hulpjes verwachten dat ze hun informatie en bronnen controleren? Oepsie, vergeten, of oepsie, manipuleren? En nee, ik bedoel niet ‘modificeren’ in deze context.

Terug naar mijn bezorgdheid, die zich eigenlijk op een ander niveau situeert, ver voorbij het tegen zichzelf praten.

Bart, wat sta je daar nu eigenlijk te doen? Je debatteert met de fictieve bio-ingenieur en wetenschapster Nathalie (kous aan de rechterhand, “Dag, Nathalie”) en de dappere maar even fictieve ecostrijder Koen (kous aan de linkerhand, “Dag, Koen”). Als dit uw idee is van Sokratische maieutiek (of is alleen filosoof Lieven De Cauter die Jan-Klaassen-mening toegedaan?) dan hebben we hier toch wel te maken met een jammerlijke misval, me dunkt. Bij mijn weten wordt Plato trouwens ook niet vaak geassocieerd met een paar te wassen sokken. Wat een poppenkast, man!

Was er dan geen enkele échte bio-ingenieur geïnteresseerd in een échte dialoog met échte argumenten en in een échte culinaire rondrit in de verre Vlaanders? Ik ben er zeker van dat er zelfs bio-ingenieurs te vinden waren die u een rondleiding hadden willen geven in een labo of een vakbibliotheek.

Bibliotheek, hoor mij.

Maar wat me dan nog het meest opvalt is dat u, bij gebrek aan inhoudelijk relevante argumenten, constant met een macho-badinerend daddy cool-toontje de “heftige” maar entwat naïeve Nathalie (ach ja, geen slecht kind, maar ze is nog zo jong en zo goedgeloving wat de wolven van de ggo-industrie betreft) te kakken zet. Een kous, een handpop te kakken zetten? Da’s een idee die zelfs ik nooit verwacht had te moeten verwoorden, maar dit terzijde.

En vanaf het moment dat handpop Nathalie haar uitleg wetenschappelijk dreigt te onderbouwen, blokt u haar af met dooddoeners: we zijn god niet, het wordt u allemaal te technisch en net iets te reductionistisch. Want u bent holistische georiënteerd, niet? Toch even opmerken, meneer Staes, dat holistisch niet hetzelfde is als “van het aspect wetenschap heb ik geen kaas gegeten dus dat schuif ik opzij en ik noem de rest van mijn ongegrond betoog dan maar ‘een holistische aanpak’. Klinkt goed en toevallig zweverig genoeg”.

Uw hele interne monoloog bouwt u rond een prototypisch stropopargument (de stellingen van de tegenstander worden fout voorgesteld zodat ze gemakkelijker te weerleggen lijken), met als ondertoon de goedkope polarisatie “Kiezen we voor agro-ecologie, of voor een steeds intensievere, industriële landbouw die gedreven wordt door een bepaald soort biotechnologie?”. Nu, met “u” meneer Staes bedoel ik hier uiteraard het personage Bart Staes in het boek, waarvan ik vermoed dat het zélf een handpop is van uw, euh, medewerkers en co-auteurs Barbara Redant en Hans Van Scharen. Volgt u nog? Ik al lang niet meer.

Hoe dan ook, ik ga niet eindigen met een verwijzing naar Mark Lynas’ boek The God species, onder andere over het intellectuele failliet van de (traditionele) groene beweging, of naar Roger Scrutons Green philosophy. How to think seriously about the planet (al bij al mij te conservatief, maar hij heeft wel een punt met zijn betoog dat groen denken geen monopolie meer mag zijn van een intellectueel en wetenschappelijk lege doos die de groene beweging blijkbaar geworden is). Ook geen snerpend citaatje van Luc Bonneux uit En ze leefden nog lang en gelukkig over de zweefteverij van groen/Groen of van Michael Specters Denialism. How irrational thinking prevents scientific process, harms te planet and threatens our lives. Enerzijds komen die later aan de beurt in deze blog, anderzijds heb ik hen niet nodig, meneer Staes, om het failliet van een bepaalde tak van de groene beweging te illustreren.

Nope, ik beperk mij tot een lekker snel gegoogled citaatje van Isaac Asimov:

Anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that ‘my ignorance is just as good as your knowledge.’

Bart Staes, Barbara Redant en Hans Van Scharen: GGO’s: droom of nachtmerrie. Houtekiet, 2011.

 

PS
Dit zijn de bronnen die u vermeldt in uw boek, meneer Staes. Veel wetenschap zit daar niet tussen, wel? Ik zie vooral opinies, meninkjes, maar weinig harde feiten of wetenschappelijke artikels, studies etc.

* niet gevonden
+ online bestelbaar

1. ActionAid. On the brink: Who’s best prepared for a climate and hunger crisis. Rapport. ActionAid. 2011, 103 p.
http://www.actionaid.org/publications/brink-whos-best-prepared-climate-and-hunger-crisis
http://www.actionaid.org/sites/files/actionaid/scorecard_without_embargoe.pdf

2. Adviesraad voor Bioveiligheid. Advice on the notification B/BE/10/V1 of the university of Ghent for deliberate release in the environment of gm potatoes resistant to phytophthora infestans, 10 februari 2011, 23 p.
http://www.bio-council.be/bac_advices.html
http://www.bio-council.be/docs/Advice_BAC_B_BE_10_V1.pdf

3. Adviesraad voor Bioveiligheid. Advice on the notification B/BE/10/V2 of BASF Plant Science Company for deliberate release in the environment of gm potatoes resistant to phytophthora infestans, 10 februari 2011, 20 p.
http://www.bio-council.be/bac_advices.html
http://www.bio-council.be/docs/Advice_BAC_B_BE_10_V2.pdf

4. Antoniou, M. e.a. GM Soy. Sustainable? Responsible? GLS Gemeinschaftsbank & ARGE Gentechnik-ssfrei. 2010, 32 p.
http://scswebdesign.co.uk/eos/files/pdfs/GM-Soy-Sustainable/gm_full_eng_v15.pdf

5. Benson, J. Discovery of Bt insecticide in human blood proves GMO toxin threat to human health, study find. Naturalnews.com. Gepubliceerd op website op 15 mei 2011.
http://www.naturalnews.com/032407_Bt_insecticide_GMOs.html

6. Bergen, D. Het co-existentiecompensatiefonds. Welke bijdrage voor de ggg-teler? Beleidsvoorbereidend rapport. Departement Landbouw en Visserij, 2009. 67 p.
http://lv.vlaanderen.be/nlapps/docs/default.asp?id=1311
http://lv.vlaanderen.be/nlapps/data/docattachments/Co-existentiecompensatiefonds.pdf

7. Black, R. GM Crops continue spread, passing ‘billion hectares’. BBC News. Gepubliceerd op website 22 februari 2011.
http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12541465

8. Brochure Duurzame Resistentie Phytophthora, Universiteit Wageningen (2010)
http://www.durph.wur.nl/NR/rdonlyres/9B2B68AD-B7BB-4F8E-9CD3-DD62D9B87DD6/65164/DuRPhbrochureNL.pdf [??]

9. Brochure Genetisch Gewijzigde Aardappelen, ter bestrijding van de aardappelziekte (sd). Gezamenlijke uitgave UGent, ILVO, VIB, HoGent.
http://www.aardappelziekte.be/NL/DOCUMENTATIE/tabid/63/language/nl-NL/Default.aspx
http://www.aardappelziekte.be/Portals/0/Documents/Brochure_genetisch_gewijzigde_aardappelen.pdf

10. Brugh, M. aan de. Het verzet tegen ‘Frankenstein voedsel’ neemt toe. NRC Handelsblad. Gepubliceerd op website op 24 september 1999.
http://retro.nrc.nl/W2/Lab/GM/240999.html

11. Brugh, M. aan de. Het zwijgen van de genen. NRC Handelsblad. Gepubliceerd op website op 5 februari 2000.
http://retro.nrc.nl/W2/Lab/GM/050200.html

12*. Cock Buning, T. de, e.a. Ook met soorteigen genen omzichtig manipuleren. Wageningen. Bionieuws 19 (2006) p. 11
http://www.falw.vu.nl/nl/Images/cisgenese%2520debat%2520de%2520cock%2520buning%2520et%2520al%2520response_tcm19-29216.pdf (dode link)

13. Cox, T. e.a. Waarom wij zondag actie voerden in Wetteren. De Gedachte – De Morgen. Gepubliceerd op website op 3 juni 2011.
http://www.demorgen.be/dm/nl/2461/De-Gedachte/article/detail/1273671/2011/06/03/Waarom-wij-zondag-actie-voerden-in-Wetteren.dhtml

14. De Bruyn, L. en L. Geysen. Debat over genetisch gewijzigde aardappelen. Knack. Gepubliceerd op website 29 juni 2011.
http://www.knack.be/nieuws/wetenschap/debat-over-genetisch-gewijzigde-aardappelen/article-1195048396502.htm

15. De Bruyn, L. Oorlog om aardappelen. Reactie op Opinie in DS dd. 6 mei 2011. Gepubliceerd op website Wervel.be.
http://www.wervel.be/downloads/Reactie-aardappel-oorlogDeStandaard.pdf

16. De Cauter, L. De kern van de ggo-zaak: de aarde is niet te koop. Opinie. De Wereld Morgen. Gepubliceerd op website op 31 mei 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/05/31/de-kern-van-de-ggo-zaak-de-aarde-niet-te-koop

17. De Cleene, D. Oorlog om aardappelen. Opinie De Standaard. Gepubliceerd op website op 6 mei 2011.
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=BP39O0NI

18. De Walsche, A. Biologische aardappelveredeling is mogelijk. Interview met aardappelspecialiste Edith Lammers Van Bueren. MO*, mondiaal nieuws. Gepubliceerd op website op 31 augustus 2011.
http://www.mo.be/artikel/biologische-aardappelveredeling-mogelijk

19. Desanghere, S. Een spoedcursus ggo-aardappelkunde. Blog. De Wereld Morgen. Gepubliceerd op website op 31 juli 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/blog/steven-desanghere/2011/07/31/een-spoedcursus-ggo-aardappelkunde

20. Devos, Y. en S. Renckens. Antibiotica-resistentiegenen in transgene planten. Wetenschappelijk instituut Volksgezondheid. 2002.
http://www.biosafety.be/ARGMO/Documents/D_2002_2505_28.pdf

21. EuropaBio. Transforming Europe’s position on GM food – ambassadors programme executive summary, 2011. Gepubliceerd op The Guardian UK website, oktober 2011.
http://www.guardian.co.uk/environment/interactive/2011/oct/20/transforming-europe-gm-food

22. Europees Hof van Justitie. Arrest C-442/09, Bablok vs. Friestaat Bayern in aanwezigheid van Monsanto, 6 september 2011.
http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=c-442/09

23*. Europees Parlement. Food Security in Developing Countries: The Challenge to Feed the People. Background Note. DG External Policies. 2011.

24. Europese Commissie. A decade of EU-funded GMO research (2001-2010), DG Research and Innovation, Biotechnologies, Agriculture, Food. EUR 24473, 2010.
http://ec.europa.eu/research/biosociety/pdf/a_decade_of_eu-funded_gmo_research.pdf

25. Europese Commissie. De sociaaleconomische gevolgen van de ggo-teelt op grond van de bijdragen van de lidstaten, overeenkomstig het desbetreffende verzoek in de conclusies van de Milieuraad van december 2008, SANC/10715/2011 van 15 april 2011.
http://ec.europa.eu/food/food/biotechnology/reports_studies/docs/socio_economic_report_GMO_nl.pdf

26. Europese Commissie. Ggo’s: Commissie publiceert verslag over sociaaleconomsiche aspecten van gg-teelt in Europa. Rapid, IP/11/477 van 15 april 2011.
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/11/477&format=HTML&aged=0&language=NL&guiLanguage=en

27. Europese Commissie. Ggo’s: EU-wetgeving volgens evaluaties op de goede weg, Rapid, IP/11/1285, van 28 oktober 2011.
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/11/1285

28. Europese Commissie. Ombudsman: EFSA should strengthen procedures to avoid potential conflicts of interest in ‘revolving door’ cases, Rapid, EU/11/20 van 14 december 2011.
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=EO/11/20&format=HTML

29. Europese Commissie. Questions and answers on the evaluation of the European Union’s GMO legislation, Rapid, MEMO/11/742 van 28 oktober 2011.
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/05/104&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

30. FLM. Aardappel Dossier. Kennisgeving GGO-Veldproef Wetteren. 29 mei 2011.
http://fieldliberation.files.wordpress.com/2011/04/publiekaardappeldossier.pdf

31. FAO. The State of Food Insecurity in the World. How does international price volatility affect domestic economies and food security? Report. 2011.
http://www.fao.org/publications/sofi/en/

32. Friends of the Earth. Less Soy, more legumes. How Europe can feed its animals without destroying the planet. Briefing. 2010, 4 p.
http://www.foeeurope.org/sites/default/files/foee_soy_alternatives_briefing_final1.pdf

33. Friends of the Earth. The socio-economic effects of GMO’s. Hidden costs for the food chain. Briefing. 2010. 8 p.
http://www.foeeurope.org/sites/default/files/publications/FoEE_Socio_economic_effects_gmos_0311.pdf

34. Gents Milieufront. Genetische manipulatie voor een beter klimaat? Interview met R. Custers. Gents Milieufront, gepubliceerd op website op 9 december 2008.
http://www.gentsmilieufront.be/downloads/Dossiers/klimaat_energie/ggo.pdf

35. Gettemans, J. Landroof vormt veel groter probleem dan gedacht. IPSNews. Gepubliceerd op website op 22 december 2011.
http://www.ipsnews.be/artikel/landroof-vormt-veel-groter-probleem-dan-gedacht

36. Gillabel, J. Al is gentechnologie nog zo snel, Darwin achterhaalt hem wel. Blog. Bond Beter Leefmilieu. Gepubliceerd op website op 2O september 2011.
http://www.bondbeterleefmilieu.be/page.php/milieublog/2011/09/212

37. Greenpeace. Herbicide tolerance and GM crops. Why the world should be ready to Round Up glyphosate. Executive summary & Report. Juni 2011.
http://www.greenpeace.org/international/en/publications/reports/Herbicide-tolerance-and-GM-crops/
http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/agriculture/2011/363%20-%20GlyphoReportDEF-LR.pdf

38. Gurian-Sherman, D. Failure to Yield. Evaluating the performance of genetically engineered crops. Union of Concerned Scientists. 2009. 51 p.
http://www.ucsusa.org/food_and_agriculture/science_and_impacts/science/failure-to-yield.html

39. Heinrich Boell Stiftung. How to feed the World’s growing Billions. Berlijn. 2011, 64 p.
https://www.uni-hohenheim.de/fileadmin/einrichtungen/fsc/Research_publications/2011-05-How-to-feed-the-Worlds-growing-billions.pdf

40. IAASTD. Agriculture at a Crossroads. Global Report. Ed. by McIntyre, B., Herren, H., Wakhungu, J. en Watson, R. 2009, 590 p.
http://www.agassessment.org/
http://www.agassessment.org/reports/IAASTD/EN/Agriculture%20at%20a%20Crossroads_Global%20Report%20(English).pdf

41. ILVO. Achtergronddocument over co-existentie en ggo’s in Vlaanderen, Europa en de wereld. 27 april 2010.
http://www.ilvo.vlaanderen.be/Portals/0/Documents/Achtergronddocument%20Vlaamse%20overheid.pdf

42. ILVO. De Vlaamse regelgeving omtrent co-existentie: een evaluatie in praktijkomstandigheden. Eindrapport, 2011.
http://lv.vlaanderen.be/nlapps/data/docattachments/achtergrondinfo_coexistentie_proef.pdf

43. Jones, J. Fussy Eaters – what’s wrong with GM food? Viewpoint. BBC News. Gepubliceerd op website op 29 juli 2010.
http://news.bbc.co.uk/2/hi/8789279.stm

44. Kimbrell, A. Seed Saving and Seed Banks. Center for Food Safety, 2011.
http://www.centerforfoodsafety.org/campaign/save-our-seeds/seed-saving-and-seed-banks/

45+. La Confédération Paysanne. Raconte-moi autrement les ogm. Edité par la La Confédération Paysanne, 2010, 64 p.
http://www.infogm.org/spip.php?article4599

46. Lang, T. Where is the 21st-century approach to feeding the world? The Guardian. Gepubliceerd op website op 1 juni 2011.
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jun/01/food-prices-doubling

47. Maeseele, P. NGOs and GMOs. A Case Study in Alternative Science Communication. Javnost-The Public. 2009. Vol. 16, Nr. 4, p. 55-72.
http://javnost-thepublic.org/article/pdf/2009/4/4/

48+. Maeseele, P. On neo-luddites led by ayatollahs. The Frame Matrix of the GM Food Debate in Northern Belgium. Environmental Communication: A Journal of Nature and Culture. 4:3 (2010) p. 277-300.
http://ir.anet.ua.ac.be/irua/handle/10067/848880151162165141?show=full

49. Malcorps, J. Een high-tech en sociaal alternatief voor ggo’s. Oikos. Gepubliceerd op website op 31 augustus 2011.
http://www.oikos.be/schrijversgemeenschap/overzicht-per-categorie/opiniestukken/item/207-slim-telen-en-merkergestuurde-veredeling.html

50. Manolo, A.J. en G.P. Ramon. The Cost of Product Development of Bt Corn Event Mon810 in the Philippines. AgBioForum, The Journal of Agrobiotechnology Management & Economics Vol. 10, Nr 1, 2007.
http://agbioforum.org/v10n1/v10n1a03-manalo.pdf

51. Mazijn, B. Wetenschappers misbruiken het predicaat ‘vrij onderzoek’. Opinie. De Wereld Morgen. gepubliceerd op de website op 9 juni 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/06/09/wetenschappers-misbruiken-het-predicaat-vrij-onderzoek

52. McDougall, Ph. The cost and time involved in the discovery, development and authorization of a new plant biotechnology derived trait. CropLife International, 2011.
http://www.croplife.org/PhillipsMcDougallStudy

53. Meire, J. De stilte van de Salient: de herinnering aan de Eerste Wereldoorlog rond Ieper. Lannoo Uitgeverij, 2003, 460 p.

54. Moeskops B. e.a. Future Farms and Food in Europe. Verslag van een studiedag in het Europese Parlement op 3 februari 2011. VODO, 2011.
http://futurefarmsandfood.megasnort.com/FutureFarmsandFoodinEurope/pag670 (onderaan)

55. N.N. GM Crops – just the science. Nongmoproject.org. Gepubliceerd op website in 2009.
http://www.nongmoproject.org/learn-more/gm-crops-just-the-science/

56. Oxfam. Klimaat- en voedselcrisis. Duurzame kleinschalige landbouw als deel van de oplossing. Politiek dossier. S.d.
www.oxfamwereldwinkels.be/documenten/campagne/130a-GROEI-CULT-politiek-dossier.pdf

57. Paret, J. Waarom de Universiteit Gent absoluut ggo’s op ons bord wil. Indymedia. Gepubliceerd op website op 25 mei 2011.
http://ovl.indymedia.org/news/2011/05/31535.php

58. Pengue, W.A. Transgenic Crops in Argentina: the Ecological and Social Debt. Bulletin of Science, Technology & Society. Vol. 25, Nr. 4, 2005, p. 314-322.
bch.cbd.int/database/attachedfile.aspx?id=1538

59. Resolutie van het Europees Parlement. Mogelijkheid voor de lidstaten om de teelt van ggo’s op hun grondgebied te beperken of te verbieden. Aangenomen tekst. P7-TA-2011/0314 van 5 juli 2011.
http://ebookbrowse.com/p7-ta-2011-0314-fr-doc-d214554887

60. Resolutie van het Europees Parlement. Voorkomen van voedselverspilling. Aangenomen resolutie, P7-TA-2012/0014 van 19 januari 2012.
http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2012-0014+0+DOC+XML+V0//NL

61. Reynebeau, M. Wat groeit er op het proefveld in Wetteren? Opinie. De Standaard, 10 juni 2011.
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=D23B87VM

62+. Robin, M. De wereld volgens Monsanto. Van dioxine tot gentechgewassen, een multinational die het goed met u voorheeft. De Geus.
http://www.degeus.nl/book/1804.html

63. Rodale Institute. The farming systems trial. Celebrating 30 years. “Study denbunks myths of organic farms”, 2011.
http://www.rodaleinstitute.org/fst30years
http://www.rodaleinstitute.org/files/FSTbookletFINAL.pdf

64. Rosseels, C. Koks kiezen bio. Delicatessen op het erf. Gepubliceerd op 20 september 2007.
http://www.bioforum.be/v2/cms/documenten/puur09-KoksKiezenRecepten.pdf

65. Stassart, P.M. Qu’est ce que c’est l’agroécologie? Positionnement pour un Cadre de reference du Groupe de Contact Agroécologie FNRS-Belgique. Gepubliceerd op website op 17 augustus 2011.
http://web.me.com/philogene/Agroecologie.be/Quest_que_lagro%C3%A9cologie.html
http://web.me.com/philogene/Agroecologie.be/Quest_que_lagro%C3%A9cologie_files/Agroecologie%20Stassart%20,%20Baret%20et%20al.%20GIRAF%20%20version%20web%202.1.pdf

66. Swyngedouw, E. Stellingen van beschaamde professor over ggo-aardappels en andere controverses. Opinie. De Wereld Morgen. Gepubliceerd op 15 juni 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/06/15/stellingen-van-beschaamde-professor-over-ggo-aardappels-en-andere-controverses

67. TestBiotech. Risk assessment of genetically engineered plants undermined by industry and EFSA. Media release, 28 juni 2011.
http://www.testbiotech.de/en/node/517

68. Then, Ch. and Tippe, R. Seed monopolists increasingly gaining market control. No patents on seeds. 2011.
http://www.no-patents-on-seeds.org/en/information/background/seed-monopolists-increasingly-gaining-market-control
http://www.no-patents-on-seeds.org/sites/default/files/news/patente_report_2011_final_en.pdf

69. Thoelen, J. De aardappelkwestie: wat u niet te horen kreeg. Opinie. De Wereld Morgen. Gepubliceerd op website op 6 juni 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/06/06/de-aardappelkwestie-wat-u-niet-te-horen-kreeg

70. Valente, M. Argentinië en Brazilië tomen buitnelandse honger naar grond in. IPS. MO* mondiaal nieuws. Gepubliceerd op website op 10 mei 2011.
http://www.mo.be/artikel/argentinie-en-brazilie-tomen-buitenlandse-honger-naar-grond

71. Vandana Shiva e.a. The GMO Emperor has no Clothes. A Global Citizens Report on the State of GMOs – False promises, Failed technologies. Navdanya International, s.d. 247 p.
http://www.navdanya.org/attachments/Latest_Publications1.pdf

72. Van den Bossche, L. VN-rapport alarmerend over voedselprijzen. MO* mondiaal nieuws. Gepubliceerd op website op 11 oktober 2011.
http://www.mo.be/artikel/vn-rapport-alarmerend-over-voedselprijzen

73. Van de Perre, K en N. Carpentier. Chemiereus pompt geld in lucratieve ggo’s. De Morgen, 11juni 2011. http://fieldliberation.files.wordpress.com/2011/02/basf-ggos-ph-baret.pdf (dus het FLM is nog voor iets goed!)

74. Valladerese, D. Centraal-Amerika te afhankelijk van maïs. IPS. MO* mondiaal nieuws. Gepubliceerd op webiste op 13 oktober 2011.
http://www.mo.be/artikel/centraal-amerika-te-afhankelijk-van-mais

75. Vanbrabant, I. Biolandbouw en ggo’s: hoe zit dat nu? Opinie. De Wereld Morgen. Gepubliceerd op website op 10 juni 2011.
http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/06/10/biolandbouw-n-ggo-s-hoe-zit-dat-nu

76. Vanloqueren, G. en Baret, Ph. V. How agricultural research systems shape a technological regime that develops genetic engineering, but locks out agroecological innovations. Research Policy 38 (2009) 971-983.
http://www.co.lake.ca.us/Assets/BOS/GE+Crops+Committee/Agricultural+research+systems.pdf

77. VIB. Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Dossier Amflora, s.d. Geraadpleegd via website www.vib.be.
http://www.vib.be/nl/educatie/Pages/Dossier-Amflora.aspx

78. VIB. Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Dossier Mon810, s.d. Geraadpleegd via website www.vib.be.
http://www.vib.be/nl/educatie/Pages/Dossier-Mon810.aspx

79. VIB. Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Wetenschappelijk achtergronddossier Phytopthora-resistente aardappelen. Geraadpleegd via website www.vib.be.
http://www.vib.be/nl/educatie/Documents/VIBdossierPiaardappelen.pdf

80. Vilt.be. De waarheid omtrent ggo’s ligt in het midden. Reportage met Geert Hassaert. Gepubliceerd op website op 21 maart 2011.
http://www.vilt.be/De_waarheid_omtrent_ggos_ligt_in_het_midden_Biowetenschapper_Geert_Haesaert

81. Vilt.be. Hongerprobleem los je niet op met dure ggo’s. Gepubliceerd op website op 30 september 2011.
http://www.vilt.be/Hongerprobleem_los_je_niet_op_met_dure_ggos

82. Vlaamse Raad voor Wetenschap en Innovatie. Advies 138. Begroting Wetenschap en Innovatie 2011. 15 juli 2010.
http://www.vrwi.be/publicaties/advies-138

83. Weyns, W. Nieuwe impulsen voor het debat over genetisch gewijzigd voedsel. viWTA/Samenleving en Technologie. Vlaams Parlement. 2003. 28 p.
http://www.biosafety.be/PubFora/Documents/25402_MAP.pdf