[Ctrl-P] Leon Neels: Emopatat

Leo NeelsOp 5 maart 2013 schreef Leo Neels, docent mediarecht aan de K.U. Leuven en UAntwerpen, in Knack over de veroordelingen in het patattenproces en de reacties van o.m. De Keersmaker en Van de Sande. De column kreeg het label Emopatat opgeplakt. Eentje om in te kaderen.

*  *  *

Leo Neels: Emopatat

Mevr. De Keersmaeker heeft groot gelijk: in onze samenleving is een mening inderdaad geen misdaad – extreme uitzonderingen zoals strafbaar racisme buiten beschouwing gelaten. Maar ze heeft groot ongelijk met haar suggestie dat de rechtbank “het sociaal engagement van de toenmalige actievoerders criminaliseert, en elke groep mensen die voor zijn eisen op straat komt gelijkstelt met een criminele bende”. Het vonnis bewijst het tegendeel.

Rector Marc Waer van de KULeuven, die Mevr. Van Dyck destijds als onderzoekster aan zijn universiteit ontsloeg, reageerde (DS 27 febr.), en argumenteerde op basis van een tegenstelling tussen haar activiteiten als activiste en als onderzoeker. Ook de opinie van de Rector vindt geen grondslag in het vonnis en is bizar in het kader van het leerstuk van de meningsvrijheid (zie eerder: Vrije meningsuiting in de patatten). De valse antithese gaf aanleiding tot verdere polemiek, o.m. in De Standaard van 1 maart (M. Van De Sande, Activist of onderzoeker?, en A. Froeyman en L. Kosolosky, Het sprookje van Waer).

Er zijn weinig landen waar meningsuiting zo beschermd is als hier. Maar fundamentele uitingsvrijheid kent beperkingen: ze biedt geen rechtvaardigingsgrond voor misdrijven die bij expressie worden begaan (art. 19 Grondwet).

De veroordeling van Mevr. Van Dyck en haar kompanen rust op een reeks van strafbare feiten, die trouwens haaks stonden op hun overleg met de gemeentelijke autoriteiten en de politie. Dat overleg was erop gericht om de uitoefening van de demonstratie- en uitingsvrijheid toe te laten en geordend te laten verlopen.

Het vonnis noteert dat het geweldloosheidsengagement van de actiegroep niet is nagekomen. Gevolg: vernieling van de afsluiting, van bewakingscamera’s, van de aanplant, slagen en verwondingen aan de agenten, en bestuurlijke aanhouding… door de actiewoordvoerder werd dit alles als “overwinning” aangemerkt. De strafvordering rustte ook op de vaststelling dat deze feiten door een groep op een georganiseerde wijze werden gepleegd. In het juridisch jargon levert dat het misdrijf “bendevorming” op.

Er zijn bijkomende elementen. In hun verhoren hebben de actievoerders, zo vermeldt het vonnis, geen zinnige verklaringen afgelegd, en ze weigerden om voor de rechtbank te verschijnen en daar hun verweer te voeren.

Lees hier verder.

Mind the nuance: Louise O. Fresco

Fresco Hamburgers in het paradijsOp zaterdag 2 maart werd prof. dr. ir. Louise O. Fresco in het kader van Mind the Book in de Antwerpse deSingel op de rooster gelegd door Alma De Walsche. Zij interviewde Fresco naar aanleiding van het boek Hamburgers in het paradijsVoedsel in tijden van schaarste en overvloed. En voor een gesprek over die brik van ruim 500 pagina’s kregen beide dames helaas amper een uur toegemeten.

Louise Fresco werkte voor de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties en is momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Haar aandacht gaat uit naar de grondslagen van duurzame ontwikkeling in internationaal perspectief. Zij is lid van o.a. Académie d’agriculture de France en van de Royal Swedish Academy of Agriculture and Forestry.

De Walsche is journaliste bij MO*, waar zij vooral schrijft over Latijns-Amerika, de landbouw en ecologie.

Een boeiend gesprek onder het waakzame oog van angry bird Peter Mertens, opperkuif van de pvda. Of beter, in de weinig subtiele schaduw van de cover van zijn strategisch gepositioneerd boek. Niet echt een verrassing wanneer men in gedachten houdt dat de Antwerpse boekhandel de Groene Waterman, stiefzusje van zowel de donkerrode uitgeverij EPO (Education Prolétaire/Proletarische Opvoeding) als van e-krant De Wereld Morgen, exclusief de eerder eenzijdige boekenbeurshandel openhield.

Gelukkig was er op het podium meer ruimte voor nuance. “Zo eenvoudig ligt dat niet”, “het is niet of of”, “ik wil daar toch ook wel bij opmerken dat…” De pertinente weigering van Fresco om mee te gaan in een al te eenzijdig en simplistisch zwart-witverhaal zonder kanttekeningen of nuances maakte van haar deel van het interview boeiende kost. Het ging dus over “en en”, niet over “of of”, en dat inclusieve denken kenmerkte heel haar betoog.

Het paradijs uit de titel van haar boek refereerde aan de mythische plaats van inspanningsloze overvloed, luilekkerland, quoi, waarin de vruchten van de landbouw geen ecologische kosten met zich meebrengen en geen inspanning vragen. Blijkbaar een mythe die in min of meerdere mate nog steeds gekoesterd wordt, zowel door de reclamewereld als door bepaalde stadsgroenen. Maar nee, landbouw is altijd disruptief, altijd slecht voor het milieu én voor de rug van de hardwerkende boer, klein en groot, daar liet Fresco weinig misverstanden over bestaan.

Wat de overvloed betreft was ze ook duidelijk: nog nooit in de geschiedenis van de mensheid is voedsel zo goedkoop geweest en zo overvloedig aanwezig. Met heel wat negatieve gevolgen van dien voor de gezondheid en de ecologie. Maar de pogingen van De Walsche om die overvloed en het misbruik dat dit veroorzaakt louter in de schoenen te schuiven van de groot-industrie lukte maar half. Fresco voerde aan dat niet alleen de verkoopdrift van Big Food een rol speelt, maar óók de koopdrift van de klanten.

Fresco liet verder heel wat kritische geluiden horen ten aanzien van biologische landbouw, die beweert “lokaal, biologisch en gezond” te zijn. Onder het motto “ik moet als wetenschapper objectief zijn”, hield ze de aspecten van de biolandbouw onder de loep die niet zo gezond en duurzaam zijn, zoals extra grondverbruik, tal van chemicaliën en dubieuze metaalverbindingen. Biomest is vaak een haard van bacteriële besmettingen en antibiotica mogen trouwens óók gebruikt worden in het bioboerenbedrijf, zij het enkel curatief en niet preventief.

Bij het idee “lokaal verbouwen, lokaal kopen” plaatste ze eveneens enkele vraagtekens: in Vlaanderen en Nederland zou lokaal verbouwen per definitie onmogelijk zijn en wat bijvoorbeeld fruit betreft, zouden wij ons in deze contreien tevreden moeten stellen met een appel hier en een kers daar. Ook voor enkel lokaal geteeld veevoeder zou hier geen plaats zijn. Verder sluit nadruk op lokale producten handel uit en dat betekent volgens Fresco kans op schaarste. Boontjes uit Kenia, asperges uit Peru. Een serieuze belasting, daar niet van, maar niet kopen houdt armoede in stand.

En ook wat het aspect handel betreft, komt Fresco met een inclusief verhaal. We moeten ons geen illusies maken, zowel lokale als globale handel zijn noodzakelijke blijvertjes. Handel op grote schaal is trouwens een eeuwenoud fenomeen. En grootschalige handel heeft ook positieve effecten op de regulering en de controle van de producten.

Ook de eerder modieuze en hippe stadslandbouw ontsnapte niet aan haar genuanceerde en gefundeerde kritiek. Als kwantitatieve bron van voedsel is het niet serieus te nemen, o.a. omdat het bebouwbare oppervlakte veel te klein is. Zelfs een gemiddeld Vondelpark zou slechts zo’n voetbalveld landbouwgrond opleveren. Illusies over stadslandbouw moeten we ons niet maken. Maar het kan wel een educatieve en dus een zeer positieve functie hebben, het kan een manier zijn om te laten zien hoe de voedselproductie werkt.

Fresco sloot dit deel af met de idee dat moderne landbouw gebruik zou moeten maken van de beste aspecten en technieken van eender welke soort landbouw, aangepast aan de gewassen, de geografie en de omstandigheden. Voor haar is geen enkele techniek op zich sacrosanct. In haar pragmatisme is er geen plaats voor ideologie.

Uiteraard passeerden tijdens het interview ook de ggo’s de revue en opnieuw toonde Fresco zich geen blinde voor- of tegenstander. De medische risico’s zijn volgens de huidige stand van zaken zo goed als nihil, de ecologische effecten van bepaalde ggo’s zijn evenwel nog niet volledig gekend, dus voorzichtigheid is inderdaad geboden. Fresco voerde aan dat genen tot het gemeenschappelijk erfgoed behoren, zonder voorbij te gaan aan de economische realiteit en noodzaak van patenten. Anderzijds bestaat er geen gevaar voor zogenaamde “ontsnappende genen” en zijn er toepassingen die meer dan gerechtvaardigd zijn, bijvoorbeeld in het geval van ziektegevoelige, want gecloneerde cassave.

In dezelfde week dat ere-doctor De Keersmaker ggo’s afbranddepleitte de échte doctor Fresco andermaal en genuanceerd voor een intelligente introductie van gg-gewassen. Het is enorm tekenend voor het debat, nu ja, dat het De Keersmakers speech was die “het ‘patattendebat’ heropende”, volgens Mathijs van de Sande in De Standaard. En hoewel Fresco stelde dat er te hard wordt ingegrepen tegen anti-ggo-activisten, vroeg zij die activisten en tegenstanders alstublieft ruimte te laten voor een debat, een echt debat. De rode draad in haar betoog — maar dat heeft u waarschijnlijk reeds begrepen — was dat het a priori uitsluiten van technieken die gerechtvaardigd zouden kunnen zijn, voor niets goed is.

Zelden was een uur zo kort. Maar als u niet genoeg krijgt van deze dame, dan verwijs ik u graag door naar haar website, tjokvol lezingen, artikels, video’s en hersenvitamientjes.

Louise O. Fresco: Hamburgers in het paradijsVoedsel in tijden van schaarste en overvloed. Bert Bakker, 2012.

Entertainment

Anne Teresa De KeersmaekerA kick in the balls
I say that’s entertainment, that’s entertainment
— The Jam

Een bizarre week, deze week. Eentje waarin de hoogste vormen van entertainment aanschurkten tegen de laagste. Maar van wrijving krijg ik het warm, en warmte is welkom in tijden van toestanden die oh zo griepachtig zijn dat zelfs oscillococcinum niet meer baat.

Het zijn verwarrende tijden, meneer. Heel postmodern en dit blogartikel is daar een illustratie van: een artikel over hoge cultuur, lage cultuur  en biotech. In een ironische pomo geste wil ik proberen om de hoogste vormen van entertainment (kunst) te juxtaposeren tegenover de laagste vormen van entertainment (wetenschap) en aantonen dat (1) a kick in the balls — Paul Weller en The Jam ten spijt — niet beperkt is tot de ontspanningssector en (2) de intellectuele spanning tussen moeilijke, polysyllabische woorden en feitelijke inhoud ongeveer 2 nanovolt bedraagt.

Het kan me geen fluit schelen wat Stephen Jay Gould precies bedoelde met nomanon-overlapping magisteria dan wel een gangreen-achtige aandoening. Maar tegen gangreen van de geest, daartegen trekken wij ten strijde terwijl we de vraag stellen in hoeverre kunst en wetenschap verworden zijn tot niet overlappende gebieden van het menselijk denken.

Waar wil ik eigenlijk naartoe met dit blogartikel? Naar de deemsterwereld tussen realiteit en entertainment, tussen kunst en wetenschap. Kunst moet zich niet laten herleiden tot droge feiten. En gelukkig maar. Stel u voor, een wetenschappelijke analyse zou Bachs Johannes-Passion niet echt ten goede komen:

Herr, unser Herrscher, dessen Ruhmin allen Landen herrlich ist.

Nou nou, ik denk het niet. Maar zelfs heidenen als Vermeersch en Dawkins begrijpen dat Bachs oratorium niets aan artistieke waarde inboet wanneer men van de wetenschappelijke overtuiging is.

Maar andersom gelden er ook een zeker aantal regels.

Begin februari had ik de grote eer een eredoctoraat te krijgen van de universiteit van Louvain-la-Neuve samen met Brian Eno en Jean Nouvel. Met het motto “Wetenschap laat ons toe de wereld te begrijpen, terwijl kunst haar betekenis geeft”, motiveerde de UCL haar keuze en maakte ze een parallel tussen wetenschappelijk onderzoek en het artistieke proces. Daar wilde ik u in deze universiteitsstad even over spreken: over wetenschap, over het begrijpen van de wereld en op die manier misschien ook over de betekenis van de kunst.

Aldus Anne Teresa De Keersmaeker op 24 februari 2013, na de voorstelling Elena’s Aria in Vooruit, Gent. Dat kunst betekenis kan geven aan deze wereld zullen weinig mensen ontkennen. Maar als vooraanstaand lid van de entertainmentwereld kan men geen fake, geëmbelliseerde “feiten” uit de aars trekken wanneer men verifieerbare claims maakt:

1. Ten gronde deel ik de bezorgdheid van Barbara Van Dyck. Het genetisch manipuleren van planten en de introductie van ggo-gewassen zijn een gevaar voor onze planeet. In tijden waarin het steeds duidelijker wordt dat de mensheid met vuur aan het spelen is, roept de agro-industrie op tot steeds grotere manipulatie, steeds meer chemicaliën, steeds meer risico’s en minder diversiteit. Het resultaat is schrijnend: kleinschalige boeren gaan overkop, onze ecosystemen worden verstoord, allerhande ziektes steken de kop op (bij planten, dieren en mensen), en onze zaden- en voedselproductie komt steeds meer in handen van een heel klein groepje agro-bedrijven, belust op schaarste en speculatie.

Kijk, dit is geen vrijblijvende artistieke claim, dit is een wetenschappelijke claim. Enfin, dit zijn heel veel claims die op één hoop gesmeten worden. Hoe dan ook, het gaat hier over al dan niet vermeende maar zeker controleerbare feiten. En als men zoiets zegt, schrijft en verspreidt, dan moet men dit kunnen staven. Wanneer gaan onze gewaardeerde cultuur- én nieuwsverspreiders dit begrijpen? Dit is niet hetzelfde als het verkondigen van een meninkje. In deze toespraak komt De Keersmaker met controleerbare statements. Uiteraard hoeft men die niet te verdedigen na een dansvoorstelling aan de hand van bronvermeldingen, van verwijzingen naar peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften.

Maar elders, zoals in Reyers laat, mag men toch verwachten dat Madame Rosas net iets meer uit haar koker weet te toveren dan gewoon maar een opinie hier en gemeenplaats daar. Of toch minstens dat er naar iets substantiëlers gevraagd wordt door de journalist van dienst, in casu Lieven Van Gils.

Met andere woorden, kan iemand mij de volgende vragen die De Keersmakers toespraak oproept, beantwoorden, vragen die Van Gils vergeten te stellen is:

1. Waarom zijn ggo’s een gevaar voor deze planeet? Alle ggo’s? Zonder onderscheid?
2. In welke mate is gentechnolgie hetzelfde als spelen met vuur? Wat wordt eigenlijk bedoeld met “spelen met vuur”?
3. “Steeds grotere manipulatie, steeds meer chemicaliën, steeds meer risico’s en minder diversiteit”. Toon aan, show your workings.
4. Welke ziekten precies steken de kop op na de introductie van ggo’s?
5. Op welke manier precies worden ecosystemen verstoord door de introductie van ggo’s?

De entertainmentwaarde van wetenschap is zero. Nul komma nul. Wetenschap is geen kunst, het is de laagste vorm van entertainment. Maar bij momenten kan het wél een kick in the balls zijn, vooral wanneer het lijkt aan te geven dat bepaalde zaken waarschijnlijk niet verlopen volgens het goedmoedig wensdenken van een aantal verlichte geesten.

Waarschijnlijk ga ik geen antwoorden op krijgen, hier niet, elders niet. Antwoorden maken om een of andere duistere reden geen deel uit van het esoterisch-groene debat over ggo’s, enkel statements, meninkjes. Twee jaar lang al ondertussen.

En dan moet ik denken aan Nirvana’s Smells like teen spirit:

With the lights out, it’s less dangerous
Here we are now, entertain us

U mag mij entertainen, mevrouw de barones, u mag mij bekoren met uw kunsten, en zeker wanneer het licht uitgaat. Betover mij, bij u voel ik me veilig in het donker. Maar wanneer u het licht aanknippert, mevrouw de ere-doctor, en wanneer u feiten wil verkondigen, dan komt u er niet vanaf met een gracieus uitgevoerde worp van het hoofd in de nek, in de spotlights van het podium. Of met een grimlachje om de lippen, even verbeten als arrogant en snotty, in de spotlights van de Reyers Laat-studio. Nee, dan moet u komen aandraven met argumenten en bewijzen, hoe gevaarlijk en verrassend nefast voor de eigen opinie die ook mogen zijn.