The Food Babe: postergirl voor chemofoben

old_teacher“Als je het ingrediënt niet kan spellen of uitspreken, dan eet je het beter niet op.”

Zou u dit voedingsadvies accepteren van mij, oud-germanist en ex-boekenverkoper, en onderstaand voedingsproduct opeten? Ik vermoed van niet. Waarschijnlijk gaat u zich zelfs afvragen of ik wel geschikt ben voor mijn huidige job als leraar Nederlands.

*  *  *

food babe“When you look at the ingredients, if you can’t spell it or pronounce it, you probably shouldn’t eat it.”

Maar wanneer deze slogan vergezeld is van een stralende tandpastaglimlach die zich situeert in een mooi snoetje van een zelfverklaarde voedselactiviste en gezondheidsfreak, wie is dan nog bereid om dit advies even kritisch te evalueren?

*  *  *

Doe de test: kan u alle ingrediënten uitspreken en eet u dan de hele mik op?

chemische banaan a

*  *  *

old_teacherWaar waren we? Ja, kritische evaluatie. Ondanks de wurgende deadlines zou dit toch een vast en vertrouwd ingrediënt mogen zijn voor gedegen journalistiek. Helaas niet voor de Vlaamse journalisten Fernand Van Damme De ‘Food Babe’ lost het mysterie op: dit zit er in bier (De Morgen, 16 juni 2014), Sebastien Rousseau ‘Food Babe’ legt AB InBev over haar knie (De Tijd, idem) en ene rdc ‘Food Babe’ dwingt AB InBev op de knieën (Het Nieuwsblad, idem). Blijkbaar werken reeënogen groot en bruin op het vermogen om kritisch te denken. En neen, ik denk niet dat ik hier de seksistische toer opga door te verwijzen naar het uiterlijk van The Food Babe. De vrouw speelt haar schoonheid uit en maakt er een handelskenmerk van (met de nadruk op handel), waarmee ze zich plaatst naast die andere activiste die het niet zozeer moeten hebben van haar expertise maar van de looks, Nomi Carmona’s Babes against Biotech.

De drie journalisten wijzen terecht op de groeiende kracht van bepaalde bloggers en gebruikers van de sociale media. Zij leggen ook uit dat ze lijsten met álle ingrediënten verkiezen, en terecht. Maar zij laten het in hun artikels na om de figuur van The Food Babe te duiden.

The Food Babe, a.k.a. Vani Hari, is dus een Amerikaanse blogster die zichzelf de taak heeft opgelegd om de gevaren van de voedingsgiganten aan de kaak te stellen. Daarbij spitst ze zich toe op al dan niet volledige lijstjes met ingrediënten. Voor u denkt “klinkt goed”, wil ik u nog één detail meegeven dat alle drie de journalisten vergeten te vermelden. Wat Hari níet heeft, is namelijk enige achtergrond als diëtiste, chemicus of iets dat ook maar in de buurt komt van voedsel+deskundigheid of chemie+deskundigheid. Met andere woorden, zij is evenzeer een expert in de samenstelling van voeding als u en ik specialisten zijn in de samenstelling van de atmosfeer van exoplaneet MOA-2011-BLG-322L b. Dit belet journalist Van Damme niet om Hari’s halfbakken argumenten als “nutritioneel verantwoorde degens” te klasseren.

*  *  *

food babeMaar het dient gezegd, op relatief korte tijd heeft Hari het inderdaad gemaakt in het land van digitale berichten én van digitale betalingen. Want naast haar schrijfwerk runt mevrouw ook een online shop, waarin ze tal van producten verkoopt, van glazen bokalen en mixers over bio-shampoos en bio-lotions tot ipod-shuffles en Ezekiel 4:9 Organic Sprouted Grain Pasta toe. En dat moet gepromoot worden, daarvoor is aandacht nodig.

En die krijgt ze op een even simpele als geniale manier. Haar werkwijze en manier van argumenteren is even eenvoudig als doorzichtig. Neem een ingrediënt, zoek op of het schadelijk zou kunnen zijn, negeer daarbij het idee dat schadelijkheid afhangt van de dosis — en dat wisten de internetloze middeleeuwers sinds Paracelsus al — en trek dan alle registers én die bek blinkend witte tanden open.

*  *  *

old_teacher

Wat zij uit haar koker tovert, is heel makkelijk te illustreren aan de hand van amylose, een chemisch stofje waarvan de naam, geef maar toe, u toch een beetje angst inboezemt. Amylose, dus, (C6H10O5)n, is een onderdeel van amylum, wat u terugvindt in allerhande producten, waaronder tal van voedingsmiddelen die u nu, op dit eigenste moment, onder uw dak heeft staan. Gevaarlijk? Ach, het kan dermatitis veroorzaken en af en toe ontploft het zaakje.

Echt waar. Wees blij dus dat u nog dak boven uw hoofd hebt!

Maar waarschijnlijk valt u niet voor het simplistisch gebazel van een eerder norse germanist. En terecht. Er zijn weinig redenen om nu in paniek te bellen en uw zak met patatjes, blikje maïs of zo goed als elk product met zetmeel (want daarover gaat het) te laten ontmijnen. Ze gaan daar niet mee lachen, daar bij DOVO.

Oh, ik hoop dat mijn voorbeeld hierboven hout snijdt en dat u inderdaad geen instabiele, explosieve chemicaliën die huiduitslag kunnen veroorzaken, in uw keukenkast hebt staan.

*  * *

food babe

En dit is nu precies wat The Food Babe doet, tot groot jolijt van collega’s als Mike Adams, Dokter Oz, en Alex Jones, de Kwik, Kwek en Kwak van het Amerikaanse alternatieve circuit. Maar tegenwoordig ook van CNN, The New York Times en, iets bescheidener, De Tijd:

Zo schrapte broodjesketen Subway uit zijn sandwiches een chemisch product dat wordt gebruikt bij de productie van yogamatten. (De Tijd, de nadruk die op een alarmerende manier moet suggereren hoe schijnbaar absurd het is om een bepaalde chemische component, meer bepaald azodicarbonamide, in twee uiteenlopende eindproducten aan te treffen, zonder dat hij uitleg geeft over wat, hoe en waar, is van de journalist. )

We gaan hier niet te veel plaats wijden aan een artikel dat de zaken nuanceert, maar u vindt het hier, het is van Steven Novella en het begint met “This is the worst example of pseudoscientific fearmongering I have seen in a while, and that’s saying something.” Ook Hank Campbell, auteur van Science Left Behind en blogger op Science 2.0, spaart de grote woorden niet. In de context van haar bieravontuur heeft hij het over “Beer McCarthyism“.

*  *  *

old_teacher

“Kortom, drie kritiekloze berichten over een leep wicht dat ten strijde trekt onder het motto ‘Als je het niet kan uitspreken of schrijven, dan zou je het niet moeten opeten’, een slogan die resoneert bij steeds meer chemofoben”, las ik elders.

Ik kan het niet beter samenvatten. 

*  *  *

Oh ja: smakelijk! En neem eens een kijkje op de websites Food Hacks, waar ik de banaan gevonden heb, met tal van andere vruchten, en op Sense about Science, die info geven over chemicaliën. En over doses vindt de leek, net zoals mij, genoeg informatie in Steven Gilberts boek A Small Dose of Toxicology.

chemische banaan

26/01/2016: Skeptics in the Pub met Hetty Helsmoortel

hetty originalOnze eerste Skeptic in the Pub in het nieuwe jaar is Hetty Helsmoortel, onderzoekster aan de UGent, moleculair bioloog aan de vakgroep Pediatrie en Genetica en wetenschapsvoorlichter pur sang.

LezingOuvert/fermé – hoe open is onze moderne wetenschap?

Kunnen onderzoekers elkaars gepubliceerde data inkijken en verifiëren? Heeft het grote publiek vrije toegang tot wetenschappelijke artikels? En zou kankeronderzoek sneller gaan indien dit wel het geval was?

LocatieDe Afkikker, Sint-Kwintensberg 52, 9000 Gent

Datum en uur: dinsdag 26 januari 2016, om 20.30u (deuren 20.00u)

Hetty Helmsoortel is onderzoekster, moeder, theaterliefhebber. Als moleculair bioloog gaat ze het gevecht aan met kinderleukemie. Ze vertolkt de kritische stem van de wetenschap en de stem van de kritische wetenchapper bij De Afspraak op Canvas en is bezieler van project 390.be, Heldere Wetenschap in 390 woorden.

In 2015 won zij de eerste editie van de Wetenschapsbattle en de Belgische finale van de Belgische finale van FameLab. Zij is ook de huiswetenschapper in het Canvas-programma De Afspraak.

En of we blij zijn dat ze met ons naar the Pub komt!