Tricksters, pranksters & Flat Earthers, deel I

WARNING! YOUR BALL EARTH MODEL IS NOT REAL. Zo laat de European Flat Earth Conference zich aankondigen in de bijbehorende videoboodschap. De tweedaagse conferentie zal begin juli doorgaan in een kusthotel in het Noord-Hollandse Egmond-aan-Zee, een plaats dus waar men hoogstwaarschijnlijk met de regelmaat van een klok een boot zal zien verdwijnen aan de horizon, romp eerst.

De tickets zijn besteld, de rugzak gepakt. Om mezelf voor te bereiden op dit weekendje aan zee, heb ik al even mijn pootje gebaad in de oceaan van platte-aarde websites, YouTube video’s en dito Facebook-pagina’s.

* * *

Dat eeuwenoude kennis in vraag wordt gesteld kan elke kritische denker toejuichen. Traditionele Chinese geneeskunde, Indische Ayurveda, geocentrisme, astrologie en andere oude kennissystemen zijn alle door de modernen gewogen en alle te licht bevonden. Het zou anderzijds weinig kritisch zijn om dit idee te veralgemenen. Net zomin als je elke oude theorie moet verwerpen omdat-ie oud is, moet je elke moderne accepteren omwille van de recentere tijdstempel. Blijven vasthouden aan of teruggrijpen naar achterhaalde ‘wetenschap’ remt vooruitgang af, of die wetenschappelijke kennis nu oud, knoertoud of recent is.

towerwellNeem nu de eeuwenoude kennis dat de wereld rond is1. De Griekse filosoof Aristoteles had al enkele goede argumenten waarom de aarde bolvormig zou moeten zijn. De even Griekse denker Eratosthenes berekende in 240 VOT aan de hand van de zon, een paal of twee en een handvol wiskunde uit de eerste graad de omtrek van de aarde. Voor de aardigheid: hij kwam uit op minimaal 39 2500 km of maximaal 52 7500 km. Het verschil zit ‘em in de Griekse maat de stadion, die wij, hedendaagsen, niet met zekerheid kunnen duiden.

Hoe dan ook, de kennis dat de aarde bolvormig is, is sinds de Grieken nooit meer verdwenen uit het Westen. Zo was de rondheid van de aarde een voorwaarde voor de reis van Columbus en ook Magellaan voer doelbewust uit om de wereld rond te reizen.

Voliva_with_map-e1462646875597En toch zijn er mensen die het hun taak beschouwen om de open deuren die ik hierboven ingetrapt heb, terug dicht te spijkeren. Een alternatief voor de ronde aarde werd vanaf 1914 ge(her)fomuleerd door Wilbur Glenn Voliva (1870-1942). Voliva beweerde met grote stelligheid dat de wereld plat is, de Noordpool in het midden van de platte aardschijf ligt en dat Antarctica de platte wereld omzoomt, als een hoge uur van ijs, al dan niet bewaakt door kwade pinguïns. Hij loofde zelfs jarenlang een beloning van 5000 dollar uit aan mensen die konden bewijzen dat de wereld rond was. Verder was hij ervan overtuigd dat de doorsnee van de zon slechts 48 km is en dat ze op 4500 km van de aarde verwijderd is.

Voliva Flat earth p71

Zijn stellingen werden gretig overgenomen door zijn volgelingen. Inderdaad, niet door zijn studenten, want Voliva was geen leraar of wetenschapper, maar een Bijbelvaste en dus fundamentalistische prediker. Martin Gardners beschrijving van Voliva in zijn boek Is dit nog wetenschap?² mag model staan voor tal van aanhangers van pseudowetenschap allerhande. Op de vraag waarom iemand in de twintigste eeuw zich nog zou bezig houden met de vorm van de aarde, schrijft Gardner:

Het antwoord ligt in Voliva’s grootheidswaan. Hij beschouwde alle astronomen als ‘arme, onwetende, verwaande dwazen’ en pochte eens: ‘Ik kan iedereen ter wereld in een geestelijk gevecht tot gruzelementen slaan. Ik heb nog nooit een professor of geleerde ontmoet die ook maar een miljoenste deel van mijn kennis bezat, over welk onderwerp dan ook.’

The Trump is strong in this one. Een gebrek aan bescheidenheid lijkt een kenmerk te zijn van menig aanhanger van pseudowetenschappelijke theorieën.

Hoewel niet alle moderne platte-aarders religieus geïnspireerd zijn, worden de basisideeën van Voliva vrij intact gehouden. We moeten hierbij echter rekening houden dat – oh cliché – dé platte-aardetheorie niet bestaat, maar dat het eerder een cluster van verwante ideeën is die in hun uitwerking sterk kunnen verschillen.

Het flagrante gebrek aan wetenschappelijkheid bij de anti-intellectueel Voliva evenwel wordt de dag van vandaag omfloerst met een schijntje van wetenschappelijkheid, niveau cargo cult science. Het aantal YouTubers dat appelleert aan de wetenschappelijke methode, logica en zelfs Ockhams scheermes is verrassend groot. Een voorbeeldje vind je hieronder, rond minuut 09:54:

Ook cognitieve dissonantie, een begrip gelanceerd door sociaal psycholoog Leon Festinger, werd ondertussen geaccapareerd.

cognitieve dissonantie

Oude kennis, nieuwe kennis. De jongens van de FE Conference weet er raad mee:

De non global earth
De aarde draait NIET om zijn as. De aarde draait ook NIET om de zon. De aarde is ook geen bol. Zon en maan zijn compleet anders. Het hele globe-verhaal is bedrog voor de mensheid. U bent uw leven lang voorgelogen en bedrogen. Vanaf dit jaar komt er een eind aan de leugens! De Copernicrush komt eraan! KLIK HIER.
De oude wetenschap gaat overboord en we heten de nieuwe wetenschap welkom. Bent u al klaar voor de intellectuele update?

Ach, het doet een beetje denken aan Mohamed Ali’s grootspraak voor een bokswedstrijd. Een grote bek en een beetje borstgeroffel. Ik ben trouwens niet zo benieuwd naar de argumenten pro pannenkoekmodel op de conferentie. Een avondje googelen levert úúúren YouTube-plezier op waar de ene veel te lange dramatische video tjokvol bewijzen wordt voorafgegaan en gevolgd door nog maar eens een veel te lange dramatische video tjokvol bewijzen. Of wat daarvoor moet doorgaan.

Wat mij benieuwd zijn de motieven van de organisatoren en de complottheorieën die bijna inherent zijn, moeten zijn aan een een theorie van een platte aarde. De website hint richting Jezuïeten (“En oh ja, de Poolse vrijmetselaar, zon-aanbidder en Jezuitenpriester [sic] Nicolas Copernicus was wrong…”), maar waarschijnlijk zal ook NASA tonnen bagger over zich krijgen.

 

In het tweede deel meer over de complottheorieën en de rol van NASA en nazi-Duitsland.


  1. Het idee van een platte aarde ging uiteraard de bolle aarde vooraf. Maar dat kan u nalezen in het boek De Platte Aarde. De rijke geschiedenis van een mythisch denkbeeld door Hans Dijkhuis.
  2. Martin Gardner, Is dit nog wel wetenschap? Utrecht, Het Spectrum, 1964. Dit is een vertaling van Gardners skeptische klassieker Fads and fallacies in the name of science.