Y. Hettema: Natuurgeneeskundige toepassingen thuis

Een boekje uit 1931 over natuurgeneeskundige toepassingen voor 25 hedendaagse
eurocenten. Netjes uitgegeven, met interessante foto’s en in goede staat (op de typische penetrante geur na). Dat maakt mij blij.

Het boek begint op een klassieke manier. De neovitalistische idee indachtig wordt de levenskracht aanroepen:

Met de moderne filosofen — neovitalisten — nemen wij aan, dat in ons aanwezig is een “levenskracht” (entelechie van Hans Driesch), welk vermogen ons in staat stelt onze levenstaak — de instandhouding der soort en van het individu — te vervullen. Een onderdeel van deze kracht is het natuurlijk genezend vermogen — de vis medicatrix naturae der Grieken — dat tracht ziekelijke storingen te overwinnen.

En uiteraard wordt ook de natuurgeneeskundige (men zou nu zeggen “holistische”)
zienswijze vergeleken met een karikatuur van de “schoolgeneeswijze” van de
(reductionistische) specialisten.

Als wij de natuurlijke geneeskracht aansprakelijk stellen voor het optreden van ziekelijke storingen, dan volgt daaruit dat er geen plaatselijke ziekten zijn, doch dat alle zich plaatselijk uitende aandoeningen gevolgen zijn van het in eenig opzicht tekort schieten van de natuurlijke  geneeskracht: een algemeene, de geheele mensch rakende storing. Het begrip “gestel”, “constitutie” wordt voor ons van belang. We kennen geen ziekten, doch slechts zieken.

In 90 pagina’s behandelt de auteur wat hij noemt de “fysische therapie”. “Dieettherapie”,
“kruidengeneeswijze” en “geestelijke geneeswijze” samen krijgen een drietal pagina’s
toebedeeld. Homeopathie vermeldt hij slechts, aangezien het “in uitvoering zeer
eenvoudig” is.

En die “fysische therapie”, ach, dat valt allemaal wel mee. Zo raadt hij zonlicht aan (met
de waarschuwing dat men daar zeer voorzichtig mee moet zijn), hete luchtbaden (opnieuw met een zinnige caveat). Bij de waterbehandelingen zitten al meer buitenissige voorbeelden, maar al bij al gaat het over een klets koud dan wel warm water zonder al te veel of al te exuberante medische claims. Verder heeft hij het over “afwasschingen”, “afsponzingen” en “afwrijvingen”.

Geen idee of het de gezondheidsbeloftes waarmaakt die Hettema eraan verbindt, maar
schrobben kan deugd doen én de foto’s zijn wel leuk. Ook de foto’s van de volle
vrouwenkonten. En dat meld ik niet lacherig omwille van een blote vrouwenkont an sich,
maar wel omwille van een blote vrouwenkont als verwijzing naar het naturisme, dat
opkwam in Nederland tijdens diezelfde jaren dertig.

Al bij al weinig of niets waarbij een mens kan denken “probeer dit vooral niet thuis”. Op het stuk “Behandeling met electriciteit” na, misschien. Maar ook hier geeft de schrijver
expliciet het advies om vooral niet zelf beginnen te experimenteren. Bij de darmspoeling
ofte clysma — het stuk waar wij hem traditioneel beginnen te knijpen — geeft hij
eveneens enkele strenge waarschuwingen mee. Lavementen met tabakwater raadt hij ten stelligste af wegens gevaar op een acute nicotinevergiftiging.

Het “filosofische” kader hangt uit de haak en de meeste behandelingswijzen lijken me
eerder kwak, maar er zijn exuberantere vormen van alt med.

* * *

Dan maar de auteur door de zoekmolen van Google: Hettema, met Y van IJsbrand. Arts te Hilversum. Voor een beperkt lijstje met publicaties moet ik zowaar mijn toevlucht nemen tot Google Books. Maar het geeft wel een beter idee van de al dan niet pseudomedische bekommernissen van Hettema: Ons voedsel als ziekteoorzaak
en Schadelijke voedings- en genotmiddelen (beide boeken schreef hij samen met de Zwitserse arts Maximilian Oskar Bircher-Benner), Vivisectie (i.s.m. de Nederlandse Bond ter Bestrijding der Vivisectie), Het geheimer gezondheid: medische encyclopedie (in de infame reeks “Universiteit voor zelfstudie”), etc.

Een volgende reeks Googlehits betreft de plannen voor een ander “natuurgeneeskundig
centrum” in Lelystad, maar deze keer door de zoon van IJsbrand Hettema, namelijk Felix Ragnar Hettema (1981) en de opening ervan (in 1982). Merkwaardig genoeg vind ik deze informatie op Digibron, Kenniscentrum Gereformeerde Gezindte, anders gezegd, in het archief van het Reformatorisch Dagblad.

Wat het Reformatorisch Dagblad niet vermeldt, en het Actieblad Tegen de Kwakzalverij
van 1983 wél, is het oorlogsverleden van IJsbrand Hettema (p. 7).

DE HETTEMAKLINIEK
De Hilversumse Dr. Hettemakliniek draagt de naam van een SS-arts. De kliniek is gevestigd aan het Wandelpad te Hilversum. De Gooien Eemlander die dit bericht bracht voegde er aan toe dat de zoon, de natuurgenezer die dit “natuurkundig gezondheidscentrum” met “alles d’r op en d’r an” (natuurgeneeswijze, homeopathie, acupunctuur, moderne voedingstherapie) oprichtte, de naam zal handhaven. Dokter IJsbrand Hettema had vroeger een praktijk voor natuurgeneeswijze aan de Taludweg te Hilversum. Tijdens de oorlog sloot hij zich aan bij de SS en vertrok naar het Oostfront. In 1949 werd hij gearresteerd. Hij werd tot zeven jaar gevangenisstraf veroordeeld. Na vragen in de Hilversumse gemeenteraad is de naam van de kliniek tóch gewijzigd.

Op zich heeft dat uiteraard niets te meer maken met de medische kennis van de dokter en de therapeutische waarde van zijn natuurgeneeskundige toepassingen. Maar van
een alternatief doktersromannetje wordt het plots wel een oorlogsthriller.

Het laatste stapje voert ons via een het proefschrift Het dierloze gerecht. Een
vegetarische geschiedenis van Nederland, door A.D.J. Verdonk naar “de onvermijdelijke Felix Ortt” medeoprichter van de Nederlandsche Vereeniging tot Natuurgeneeswijze.

Deze Felix Ortt was een van de belangrijkste theoretici van het christenanarchisme in Nederland, aldus mijn eerste bron, Wikipedia. Ik ga ook gewoon een snelle copy-paste
doen. Mijn bedoeling was een stukje te schrijven over natuurgeneeskundige toepassingen en volle konten. Hoewel razend interessant, deze wending gaat (voorlopig) mijn petje te boven.

Als propagandist voor vegetarisme en geheelonthouding komt Ortt in contact met de radicale jonge vleugel van de moderne richting in de Nederlandse Hervormde Kerk, die georganiseerd was in de Nederlandse Protestantenbond met als orgaan De Hervorming. Deze jongerenstroming stond sterk onder invloed van het godsdienstig-maatschappelijk denken van de Russische schrijver Lev Tolstoj, dat door volgelingen werd omschreven als christen-anarchistisch. Tolstoj zag de Bergrede als de kern van de evangeliën, en hierin was weer de weerloosheid en het afwijzen van ieder geweld het belangrijkste principe. In 1897 scheidden deze jongeren zich af en gingen zij het blad Vrede uitgeven. Ortt schreef in hetzelfde jaar Christelijk anarchisme, later in 1897 herdrukt onder de titel Het beginsel der liefde.

* * *

Dit artikel is enkel het resultaat van een gelukkige vondst en een avondje googlen en
lezen. Ik hoop ergens dat ik ooit nog stoot op een uitgebreidere biografie van Hettema, of op een geschiedenis van de alternatieve geneeskunde in de Lage Landen, meer informatie over nationaalsocialisme en de blijkbaar niet ongebruikelijke relatie met alternatief-esoterische denkers. Tips, beste lezers, zijn meer dan welkom! Ik vermoed dat informatie over het christen-anarchisme makkelijker te vinden is.

Hoe dan ook, lang geleden dat ik nog zoveel plezier heb gehad voor €0,25!

Het citaat:

Terwijl dus eenerzijds de “schoolgeneeswijze” een leger van specialisten heeft doen ontstaan, waarvan ieder slechts één orgaan behandelt, van de rest van de patient weinig notitie neemt, of wanneer hij storingen buiten zijn gebied vermoedt, de zieke naar een andere specialist verwijst, die eveneens een orgaan behandelt, ziet de natuurgeneeswijze de mensch als een psychisch-fysisch geheel, dat niet gebaat is door orgaan-specialistische behandeling, doch waarbij de oorzaak van het tekortschieten van het natuurlijk genezend vermogen gezocht en weggenomen moet worden.

Y. Hettema, Natuurgeneeskundige toepassingen thuis. Practische handleiding voor
leeken. N.V. Uitgevers Maatschappij “Kosmos”, 1931.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Protected by WP Anti Spam