De rekbare databank. Over VDAB en partner

Een cursus Natural Farming volgen? Via afstandsonderwijs? Geen probleem. Ambieert u een carrière als babymasseur en wil u daar thuis voor studeren, zonder zelf ook maar één boreling van dichtbij te zien? Ga eens kijken in de online databank van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen. In één klik krijgt u daar alle info. Het aantal kliks om deze cursussen te kunnen starten, hangt af van uw online bankapp.

Inleiding

Op 17 mei 2020 stuurde Hilde Crevits de volgende tweet de wereld in:

Geen reden tot feesten voor Jimmy Koppen (o.m. raadgever onderwijs Open Vld) en Ann Brusseel (o.m. ex-parlementariër voor dezelfde partij en momenteel Algemeen Directeur Erasmushogeschool Brussel), die al jarenlang een strijd leveren tegen enkele uitwassen waar het feestvarken óók voor verantwoordelijk is (en lees vooral het draadje van Koppen).

Mij deed deze nieuwe klachtenstorm terugdenken aan een artikel uit De Tijd van op de kop twee jaar geleden, Een cursusje grootoudercoach, iemand? (17 mei 2018), door Katleen Gabriels (assistant professor filosofie en ethiek TU Eindhoven), Frederik Anseel (professor organisatiepsychologie King’s College London), Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte UGent), Gustaaf Cornelis (lerarenopleiding VUB), Ann Dooms (professor wiskunde VUB), Wouter Duyck (voorzitter opleiding psychologie UGent), Jimmy Koppen (wetenschappelijk medewerker geschiedenis VUB), Patrick Loobuyck (moraalfilosoof UA en UGent), Jean Paul Van Bendegem (hoogleraar wijsbegeerte VUB), Bart Van Kerkhove (professor wetenschapsfilosofie VUB en UHasselt) en Sylvia Wenmackers (wetenschapsfilosoof KU Leuven).

Het afstandsonderwijs heeft honderden cursussen in de aanbieding. Talen en hobby’s, maar net zozeer bachbloesemtherapie, handlezen of grootouder­coaching. Deze privéscholen benadrukken dat ze gegarandeerde kwaliteit bieden. Al te vaak komen wij uit bij ‘docenten’ die zelf geen relevante opleiding genoten. Dit is fake education.

En dat is nog maar de inleiding. Katleen Gabriels werd naar aanleiding van de open brief uitgenodigd in de studio van het vrt-journaal.

In januari 2019 meldde meester Mario Van Essche, o.m. voorzitter van het Humanistisch Verbond, bij SKEPP dat op de website van de VDAB een cursus tarotkaartenlezen werd aangeboden. Ook EOS, De Standaard en vrt nws kwamen met aanklachten tegen de cursussen esoterie, kwakzalverij en pseudowetenschap op de website van de Vlaamse overheidsinstelling. Eos schreef “VDAB gaat opleidingen op de website kritisch doorlichten”, DS kopte “Ook VDAB vindt kaartlezen geen goed idee” en de grote letters op vrt nws lieten zich lezen als “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”. Ik kom op die drie aspecten terug.

Geprikkeld door al die berichten heb toen ik zelf eens in de databank van de VDAB rondgekeken, op zoek naar bizarre opleidingen en cursusbeschrijvingen. Ik heb er een korte reeks artikelen over geschreven in januari/februari 2019 en nog een artikel in september 2019. U vindt ze hier terug. Door de recente tweets van Jimmy Koppen en Ann Brusseel ben ik opnieuw in die oude artikelen gedoken.

Oh ja, deze al te lange inleiding wil ik afsluiten met nóg twee opmerkingen. Ten eerste, het verschil tussen ‘erkend’ en ‘niet erkend’ is cruciaal voor de VDAB én de cursist: het is namelijk een kwestie van centen:

volg je een door VDAB erkende opleiding? Dan kom je in aanmerking voor heel wat financiële voordelen.
https://www.vdab.be/erkende-opleiding/voordelen

Het is echter niet de focus van dit artikel. Het is ook mijn advies aan critici om zelf eerst even te kijken of de opleiding waarvan sprake effectief erkend wordt of niet. Het is ook niet altijd even duidelijk.

Ik wil ook een tweede misverstand wegwerken. Ik gebruik hier en elders de frase “de VDAB biedt (deze of gene) cursus aan”. Nee, voor zover ik kan zien, wordt geen enkele van de hieronder besproken opleidingen door mensen van de VDAB gegeven, in de lokalen van de VDAB. Met ‘aanbieden’ bedoel ik dan ook ‘aanbieden in de databank’.

De rekbare databank

En met die databank van de VDAB lijkt iets bijzonders aan de hand te zijn. Ik begrijp heel goed dat niet elke cursus op elk moment kan aangeboden worden, maar bepaalde opleidingen lijken uit de databank te verdwijnen wanneer ze in de media onder vuur komen te liggen. Neem de cursus Lenormand tarotkaartenlezen, die ook door EOS in januari 2019 op de korrel werd genomen. Deze cursus verdween diezelfde maand uit de databank.

De opleiding Alternatief Therapeut voor Dieren was in januari 2019 te vinden in de databank, in februari 2019 niet meer. Deze cursus hield het volgende in:

Of beter, houdt. Want dit is geen schermafbeelding van januari 2019, maar eentje van mei 2020. De cursus wordt opnieuw aangeboden via de VDAB.

Toevalstreffer? Het is mogelijk. Opnieuw, het aanbod van cursussen varieert. Ik sta zelf lang genoeg in het (modulaire) volwassenenonderwijs om dat te begrijpen. Ik heb dus nog enkele andere opleidingen opgezocht. Bewustzijnscoach (inclusief de zeer slecht onderbouwde Emotional Freedom Techniques): januari 2019 in de databank, februari 2019 ook, in september 2019 verdwenen. Om in mei 2020 terug in databank op te duiken. Een cursus doula (bevallingscoach): januari/februari 2019 in de databank. In september 2019 kon ik het niet meer terugvinden. Eerder deze week, mei 2020, staat deze afstandscursus (jawel) opnieuw te blinken op de website van de VDAB.

Zelfs op dit moment vecht ik tegen de al te menselijke drang om patronen te zien waar er misschien geen zijn. Maar ik moet toegeven dat dit zeer moeilijk wordt wanneer ik merk dat de opleidingen energetisch therapeut, feng shui, healing, lichaamstaalexpert datzelfde patroon volgen. In september 2019 onvindbaar, in mei 2020 worden ze terug vermeld in de databank. De opleiding voor naturopaat, die zijn ze blijkbaar vergeten terug te zetten. Ook in mei 2020 moeten kandidaten voor deze opleiding een andere zoekterm ingeven. Voor alle duidelijkheid: ik heb in september 2019 en mei 2020 gezocht, dat houdt uiteraard niet in dat deze cursussen in die maanden zijn verdwenen dan wel komen bovendrijven.

Een ander voorbeeld. “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”, schreef vrt nws. Dat klopt voor de helft. Zoals gezegd is de cursus tarotkaartenlezen inderdaad permanent verwijderd, en ook de zoekterm “bachbloesemtherapie” geeft geen resultaten. Maar hier moet men even creatief zijn als de aanbieder van de cursussen. Denk daaraan wanneer u de zoekterm ‘homeopaat’, of beter, ‘homeopathie’ ingeeft. Terug naar onze bloesems: “Bach” leidt ons naar de opleiding Gezondheidsconsulent en “Bach-bloesemtherapie” vormen daar een onderdeel van de cursus. U merkt dat ook ayurveda en chakra’s aan bod komen.

Dus, nee, Bachbloesems zijn niet uit de databank verdwenen.

En dan vraag ik mezelf af wat er door het hoofd van de twee VDAB-woordvoerders moet gaan. In januari 2019 verklaarde toenmalige woordvoerder Shaireen Aftab:

Enkele weken later wist haar opvolger Joke Van Bommel te melden:

Ik ben nog steeds niet zeker of de twee woordvoerders ondertussen voor choco staan, of dat ik hen volledig verkeerd begrepen heb.

Dat bepaalde opleidingen niet op de website van de VDAB horen, daar zijn de meesten het over eens. Ik kan ook vaststellen dat er inderdaad heel wat opleidingen die kwakzalverij promoten, verdwenen zijn. Maar er zijn er ook heel wat terug opgedoken. En hoe zit het met dat strenger kwaliteitskader? En zijn onderstaande opleidingen nu echt “arbeidsmarktgericht”? En zelfs als ze dat zouden zijn, moet een Vlaamse overheidsinstelling dit soort dubieuze kwakzalverij en pseudowetenschap faciliteren én legitimeren? En in sommige gevallen nog financieren ook.

En dan denk ik aan: alternatief therapeut voor dieren, alternatief voedingsdeskundige, aromatherapie, bachbloesemtherapeut, bewustzijnscoach, doula, energetisch therapeut, feng shui, fytologie, handreflexoloog, happiness coach, healing, kristaltherapie, lichaamstaalexpert, life coach, mindfulness coach, natural farming (in afstandsonderwijs!), natuurlijke geneeswijzen, natuurvoeding, orthomoleculaire voeding, voetreflexoloog.

Laat me nu even de opleiding healing erbij nemen (Code E29627). Eén klik en we zitten midden in esoterisch, pseudowetenschappelijk, alternatief-medisch Lalaland. We zweven naar een parallel universum waar chakra’s geopend en gesloten kunnen worden, energetische velden knetteren en waar dna-activatie mogelijk is, wat dat ook moge betekenen.

Idem dito voor de opleiding energetisch therapeut (Code E16609), hoewel ik hier moet doorklikken naar de website van de lesgever: ongefundeerde nonsens, punt per punt, u aangeboden via VDAB.

In welk kader precies past dit, VDAB? En wat bedoelt u eigenlijk met kwaliteit?

En dit zijn dan maar twee voorbeelden van verschrikkelijk onnozele (maar daarom niet onschuldige) kwakzalverij. Het echte probleem zit ‘em dan nog niet in deze opleidingen, maar in bijvoorbeeld bewustzijnscoach en kindercoach.

Hoe rijmt de VDAB dat met “strenger kwaliteitskader” en “#workinpogress”. Geen idee hoe de VDAB de toekomst bekijkt, maar ik hoop niet na een cursus “glazen bolkijken” aangeboden door het Centrum voor Afstandsonderwijs.

Centrum voor Afstandsonderwijs

In januari 2019 wist toenmalige woordvoerder van de VDAB het volgende te melden in EOS:

Opleidingsverstrekkers kunnen hun opleidingen vrij op onze website plaatsen.

Op zich niet onlogisch: er moeten heel wat werkuren kruipen in het up-to-date houden van de databank en de organisaties die de cursussen verstrekken hebben alle nodige gegevens. Het is het woordje ‘vrij’ dat mij nog steeds met verstomming slaat. De VDAB is geen kattenpis, dat zijn geen drie ouw’ venten die af een toe een vergaderingetje houden in de achterzaal van Café De Sportvriend en aan het neefje vragen om een website in elkaar te knoeften. Dat is een overheidsinstelling die – met het risico te klinken als een man van middelbare leeftijd met hangbuik (toegegeven, ben ik, heb ik) – draait op belastinggeld. Die VDAB biedt dubieuze verstrekkers van zo mogelijk nog dubieuzere cursussen niet alleen webruimte aan om promotie te maken voor de grofst denkbare afzetterij, voor puur kwakzalversbedrog. Nee, ze laten die instellingen zélf vrijelijk bepalen wat ze in de databank en dus op de website zetten, en blijkbaar ook wanneer en dan nog eens zonder controle!

En dat Centrum voor Afstandsonderwijs (en Avondonderwijs) is een constante, althans tijdens mijn zoektocht. Deze instelling was ook een van de doelwitten van Ann Brusseel, toen parlementariër tijdens een commissievergadering voor onderwijs op 3 mei 2018 aan – alsof er niets veranderd is – bevoegd minister Hilde Crevits (Vraag om uitleg over de handelswijzen van private instanties die afstandsonderwijs aanbieden).

Een instelling die tijdens een commissievergadering wordt aangewreven dat ze afstandscursussen geven voor beroepsopleidingen die daar niet mee gebaat zijn (apothekersassistent is een van de voorbeelden in de vraag), 1500 euro voor bepaalde opleidingen vragen (toen althans), en die bestempeld wordt als “verre van koosjer”, die instelling zit mee aan de knoppen van Vlaanderens databank voor werkzoekenden? Ik hou mijn hart vast in dit post-COVID-19-tijdperk met zijn talloze extra werklozen, met mensen die hun beroepsleven terug op de sporen willen krijgen en daarbij een beroep doen op de VDAB-website.

Met betrekking tot de lijst van opleidingen had Brusseel toen ook al de volgende opmerkingen en vragen:

Daar staan nog zaken in die voor mij echt niet kunnen omdat het een vrij aanzienlijke impact kan hebben. Die mensen gaan denken dat ze de gezondheid van anderen kunnen beoordelen. Het gaat ook om ‘advies in voeding’: kindervoedingsadviseur, natuurlijke geneeswijzen, orthomoleculaire voeding, sportcoaches, anatomie en fysiologie, burn-outcoach. Ik lees hier ook de vrolijkheden van: aromatherapie, astrologie, Bachbloesemtherapeut – jawel –, parapsychologie en kristaltherapie – echt waar.

Ik heb dit deze morgen ook al besproken met de minister van Werk en wetenschapsbeleid [Philippe Muyters]. Hij was niet zo heel erg blij met mijn vragen, omdat ik ervan uitging dat hij als minister van wetenschapsbeleid even bezorgd zou zijn over de inhoud van die cursussen als ik, maar hij is iets minder bezorgd en heeft veel vertrouwen in de mensheid. Misschien siert deze karaktertrek hem. Ik heb dat niet altijd, al dat vertrouwen in de mensheid. Het weze zo.

Twee dagen later verscheen in De Morgen het artikel Klachten over private opleidingscentra. TL;DR: “Ze verkopen cursussen met diploma’s die totaal waardeloos zijn” en ook het Centrum voor Afstandsonderwijs krijgt zijn plaatsje in het verslag.

Wie mest deze stal uit?

Eigenlijk moet de vraag zijn, na minstens twee jaar van aanklachten en kritische berichtgevingen, en van de vragen van een parlementariër die het onderwijs kent: wie mest deze stal niet uit en waarom niet? Wie wordt hier beter van?

Ik meen te hebben begrepen dat het dringen is, maar is er nog plaats in die Skeptische Put van jullie, SKEPP? Ik help ze er graag mee in. En ik kan enkel maar hopen dat ik ze er binnen afzienbare tijd mee terug uit kan helpen. Er is geen enkele reden waarom de huidige rotheid van de VDAB inzake het aanbod van nepopleidingen, fake onderwijs en vuige kwakzalverij, oplichterij en bedrog, een permanent gegeven moet zijn.

Tot slot een disclaimer: ik heb geen enkele affiliatie met open-VLD. Ik heb zeer zeker wél interesse in de ideeën op het gebied van onderwijs van Ann Brusseel en Jimmy Koppen, die ik trouwens niet persoonlijk ken. Ik ben geen lid van eender welke humanistische of vrijzinnige organisatie. Ik ben geen ontevreden (ex-)werknemer, cursist of wat dan ook van de VDAB. Ik ben betalend en zogenaamd werkend lid van SKEPP.

Platte nonsens op NPO Radio 1

Een ‘flateurter’ op de publieke radio die antwoordt op vragen van luisteraars. Een uur lang zeveren zonder filter over de platte aarde, met een heel welwillende presentator. Iemand moet het voorstel goedgekeurd hebben tijdens een redactievergadering van het radioprogramma Gaan!. In deze “extra vroege ochtendshow van BNNVARA gepresenteerd door Morad Elouakili (…) staan de luisteraars centraal en mogen ze ervaringen delen die passen bij de actualiteit van de dag”. En dat tussen 4.00 en 6.00 uur ’s morgens!

Wars van de promopraatjes: echt centraal staat natuurlijk de gast en deze keer is dat Frans Heslinga, professionele bedenker van samenzweringen, waarover ik hier al vaker heb geschreven. Heslinga was onder meer de organisator van de International Flat Earth Conference in Egmond aan Zee (2016). In mijn verslag van die tweedaagse martelgang heb ik de ideeën van Heslinga omtrent de platte aarde uitvoerig beschreven. Op 9 april 2020 mocht hij dus zijn verhaal doen, te beluisteren via NPO Radio 1 (na het nieuwsbulletin, waarin gewaarschuwd wordt voor oplichters, vanaf 3:10). “Omdat het niet altijd over het coronavirus moet gaan”, aldus de presentator. Dat vind ik ook, zeker nu mijn boekje over de platte aarde vandaag voor de eerste keer in het wild gespot is.

Mijn twijfels worden bij de inleiding meteen weggenomen: de presentator herhaalt vrolijk een van Heslinga’s kernpunten, maar dan in vraagvorm. Hoe komt het toch dat men 400 jaar geleden plots begon te zeggen dat de aarde bol was?

Heslinga dist graag het verhaaltje op dat de mensheid altijd al geweten heeft dat de aarde plat was, maar dat 400 à 500 jaar geleden, na een intellectuele coup zonder weerga, de mensheid werd wijsgemaakt dat de aarde een bol was. Ik volg Peter Dijkhuis heus wel dat het inzicht dat de aarde bolvormig is, van pakweg Plato en Aristoteles tot het einde van de middeleeuwen was voorbehouden tot een klein groepje geleerden, zoals hij uitlegt in zijn prachtige boek De Platte Aarde. Maar het aantal nuances verschil tussen de erudiete schrijver Dijkhuis en de feitenvrije woordenpatser Heslinga is echt niet op tien handen of meer te tellen.

Voor Heslinga is de 400, 500 jaar voor een gans andere reden belangrijk: het plaatst het vermeende ontstaan van het denkbeeld dat de aarde bol, is in de tijd van Copernicus’ ideeën over het heliocentrisme en in dezelfde eeuw als de oprichting van de jezuïeten. Het dient gezegd: de soldaten Gods komen vandaag eigenaardig genoeg niet aan bod in dit uurtje radio. Hoewel de positie van de aarde ook van cruciaal belang is in de platte-aardefolklore, positie is niet gelijk aan de vorm van de aarde. Aristoteles en Ptolemaeus plaatsten trouwens de sferische aarde pal in het centrum van hun sferensysteem. Deze kemel laten de redactie en de presentator al te gemakkelijk passeren.

Terug naar de uitzending: onderzoeker dr. Jan Willem Van Prooijen (Social and Organizational Psychology, VU Amsterdam) mocht in de inleiding van het programma middels een clipje enkele zinnige dingen zeggen over de aantrekkingskracht van complottheorieën, zowel bij gelovers als bij liefhebbers van fictie. Zelf heb ik eerst de stripreeks XIII verslonden, daarna Ludlums boeken, o.a. de Bourne-cyclus. Ira Levins Boys from Brazil? Yep, boek én film! Three Days of the Condor, The Parallax View, het nieuwere Atomic Blonde, slechts enkele van de ontelbare boeiende complot-in-complotfilms.

Veel nieuws heeft de zelfverklaarde ‘compleetdenker’ niet te vertellen, het grootste deel van zijn uitleg is op vier jaar tijd niet veranderd. Ja, hij legt deze keer wel uit hoe hij zijn onderzoek in 2015 startte. Als u nu denkt aan ingewikkelde metingen, gevaarlijke expedities of cartografische avonturen, dan moeten Frans én ik u teleurstellen. Op zijn 52ste stopte hij met het accepteren wat men hem eerder verteld had, want dan “begint je leven opnieuw, maar in een hogere cyclus”. Zijn moment van ontwaken in een hoogst originele verpakking. Ook in Heslinga’s geval betekent “onderzoek het zelf”, de kernfrase der Ontwaakten, dat je maar genoeg YouTube-filmpjes over het onderwerp moet bekijken. Uiteraard enkel die filmpjes die stellen dat de aarde plat is. Daar stopt het voor Frans. Dezelfde visie op eigen onderzoek wordt gedeeld door de Vlaamse complotpaus Peter Vereecke, die stelt dat je zijn conclusie kan bereiken als jij maar genoeg informatie absorbeert die zijn conclusie ondersteunt.

Heslinga begon met de YouTube-filmpjes van Eric Dubay en kreeg dan door YouTubes algoritmen steeds meer nieuwe, soortgelijke video’s voorgeschoteld. Ook op dit gebied geen verrassing: Dubay was er in 2014 al bij. Eric Dubay is een Amerikaanse ex-pat die al een lange ervaring heeft in het bedenken en recycleren van complottheorieën. Zijn aantrekkingskracht is onverklaarbaar groot, evenals die van zijn theorieën. The Atlantean Conspiracy, Exposing the Global Conspiracy from Atlantis to Zion (2012) suggereert wat ander materiaal bevestigt: rabiate antisemiet, KKK-fanboy en nazi-apologeet. Maar met een grote aanhang. Hij beheerst feilloos de middelen die YouTube, Facebook e.a. bieden.

Wanneer Morad Elouakili in een helder moment opmerkt dat deze ‘onderzoeksmethode’ geen enkel controlemechanisme heeft, veegt Frans elke denkbare vorm van peer review van tafel. Wetenschappers controleren geen wetenschappers. De vrijmetselaars, want dat zijn ze, houden elkaar de hand boven het hoofd. Georges Lemaître, die in 1832 (een lapsus voor 1932) met de Big Bang op de proppen kwam, was een vrijmetselaar. Einstein, die gedwongen werd de theorie van Lemaître te bewijzen: vrijmetselaar. Enkele eeuwen daarvoor had ook al Isaac Newton de theorieën van verre voorganger en logebroeder Nikolaas Copernicus (hoewel zo’n 175 jaar voor de oprichting van de eerste gekende loges gestorven) moeten ondersteunen. Copernicus had zomaar eventjes zonder bewijs (want zonder telescoop) aangevoerd dat de aarde een bol is! De presentator zwijgt. U, beste lezer, roept ondertussen dat Copernicus schreef dat de bolle aarde, een idee dat toen net geen 2000 jaar oud was, rond de zon draait. Het is niet duidelijk of de Nederlandse astronaut André Kuipers ook een logebroeder zou zijn, maar volgens Heslinga is hij alvast een leugenaar met dubbele agenda. Een uur lang mag Heslinga ongehinderd dit soort bagger spuien.

Nadat Frans heeft aangetoond dat hij in zijn kennis van de natuurkunde, geologie, astronomie, etc. hoegenaamd niet gehinderd wordt door enige kennis van zaken, vindt hij het tijd om te bewijzen dat hij ook taalkundig een complete lapzwans is. Het woord ‘globe’ komt volgens hem van het Duits ‘glauben’, en dat betekent ‘geloven’, wat meteen bewijst dat we gedwongen worden te geloven in het valse, bolle model. Die had ik nog niet gehoord en wat mij betreft, wint Frans op 9 april 2020 hiermee het internet!

De bellers dan, want we mogen niet vergeten dat de luisteraars centraal staan. De eerste luisteraar geeft een verwarde uitleg over hoe “een bol ook half-bol kan zijn”, en iets over de 4 pijlers waarop de aarde zou rusten, zoals beschreven in de Bijbel. Dat heeft ze gezien op YouTube. Zelfs Frans krijgt er kop noch staart aan, maar ze is wel een mooi voorbeeld hoe het er in sommige Nederlandstalige Bijbels geïnspireerde FB-groepjes over het onderwerp aan toe gaat. Een andere fan, Martine, wil haar “adhesie betuigen” en verzekert Frans en Morad dat ze goed beslagen ter ijs komt; haar neef heeft namelijk een Nobelprijs gewonnen. Volgens haar is de aarde plat, want dat vertelt haar ervaring. Opnieuw zo’n cruciaal gegeven: “ik ervaar, dus ik weet”. De hersenscheet als kennis.

De overige bellers zijn zeer kritisch en de meesten stellen vrij goede vragen, maar ze overschatten zichzelf hopeloos. Wat in een gesprek met een intellectueel eerlijk persoon zou uitmonden in een ernstig gesprek, eindigt bij de complotverzinnende gluiperd die Frans in een Gish Gallop, een stroom van baarlijke nonsens. Alle clichés komen ter sprake, alle foute aannames worden ongefilterd en onbetwist door de microfoon geduwd. Tussen haakjes, rake correcties van de nonsens van Frans kunnen gevonden worden op de ronduit schitterende website flatearth.ws (Engelstalig) en sinds kort ook op de Nederlandstalige versie.

Terug naar de vragenstellers: verschillende Henks en Djecks zitten hoorbaar met de mond vol tanden aan hun toestel en zijn zo verbouwereerd dat ze stamelend plaats moeten maken voor de volgende. Niemand van de critici beseft dat men niet kan discussiëren over een onderwerp dat men nog nooit overdacht hadden, terwijl Heslinga al vier jaar lang zalen in heel Nederland afschuimt om zijn verhaal over de platte aarde te doen.

Heel de uitzending door verkondigt Frans ongefilterd en ongehinderd zijn kinderlijke en onnozele waanideeën, en mede met de hulp van de presentator komt hij uit het gesprek en de discussies naar voren als de bedachtzaamheid en de rust zelve. Morad Elouakili, die verschillende keren blijk geeft van een scherp verstand, laat betijen. Misschien speelt het vroege uur een rol. Slechts wanneer enkele bellers zich afvragen waarom BNNVARA zendtijd aan zo’n schertsfiguur geeft, trekt de presentator ongemeen hard van leer.

Een uur luisteren naar morosoof Heslinga, dat was lang geleden. Net voor een vers nieuwsbulletin zich aankondigt, wordt Frans bedankt en gaat het weer over iets anders. Maar deze radiomaker heeft zijn zendtijd weer lekker gevuld. Hij heeft weer gescoord met een gekke meneer! Wat hebben we gelachen. Not.

Boekvoorstelling: De platte aarde. Een rondleiding

’t Is er bijna. M’n boekje over het geloof in de platte aarde. Nog een paar dagen.

Zonder Johan Braeckman, Tim Trachet en Marleen Finoulst was het er nooit gekomen. Ook een dikke merci aan SKEPP en natuurlijk aan ASP Editions. Brecht Decoene en Pieter Van Nuffel hebben mij op de juiste momenten de juiste djoefs in de goede richting gegeven. Ik ben ook blij dat ik de morele steun van Neda Nasrabadi gekregen heb.

Voor een live boekvoorstelling is het niet bepaald de meest geschikte periode. In deze tijden van corona heb ik dan maar gebruik gemaakt van het medium dat enkele jaren geleden de idee van de platte aarde een boost heeft gegeven: YouTube. In betere tijden kom ik het met alle plezier voorstellen in uw living of aan uw keukentafel.

Mundo Mágico 2020 (en 2021)

Mundo Mágico zit erop.
Nah, opnieuw.

Mundo Mágico 2020 zit erop, en dat klinkt al direct een pak hoopvoller. Wij gaan volgende maand terug aan de slag: we zijn er zeker van dat er ergens in onze hoed een Antwerpse zomereditie zit en een nieuwe MM in Gent, voor februari 2021.

Een nieuwe editie. Niet per se groter, beter, langer.
Ons is het groot (en groots) genoeg. The House of Mysteries is te gezellig om als menselijk stapelhuis te gebruiken. We zijn zo blij met deze drie gasten en lezingen dat we hopen dat de volgende optredens even goed zijn. En langer? Drie weekenddagen is genoeg :-).

We moeten heel wat mensen bedanken: Kobe van Herwegen, Paul Voodini, Luc Poppe van House of Mysteries. Natuurlijk ook Tayson Peeters, de man van de eerste voorbereidingen en de laatste lezing. Ik hoop dat hij plezier beleeft aan zijn nieuwe gordijnen!

Verder ook Neda Nasrabadi (moral support en logistiek), Sacha Rypens (cameraman, dompteur van TP) en Claire Moens (wiens charme en woorden de voorstellingen aan elkaar lijmden). En SKEPP, natuurlijk. Merci voor de steun, Paul De Belder!

Geen lezingen zonder publiek, en jullie waren behalve talrijk ook nog eens al te sympathiek. Bedankt, oh zo aardige mensen!

De platte aarde. Een rondleiding

We zijn er bijna. Op 31/03/2020 verschijnt-ie, volgens de uitgever ASP. Net geen 30.000 woorden over de geschiedenis van het geloof in de platte aarde, de denkbeelden van moderne en hedendaagse aanhangers, hun verreikende complottheorieën.

platte aarde

Sinds Aristoteles werd het idee van een bolvormige aarde algemeen aanvaard door westerse en Arabische geleerden. In het midden van de negentiende eeuw blies echter een Britse sjacheraar het idee van de platte aarde nieuw leven in. 150 jaar later zien we een heropflakkering van het infame idee, met de sociale media als overijverige vroedvrouwen en een uit de kluiten gewassen samenzweringstheorie als kwade tweelingbroer.

Wat moet de kritische, wetenschappelijk geïnspireerde skepticus hiermee? Er zijn verschillende communicatiestrategieën waarmee zij mensen die twijfelen aan de vorm van de aarde, wetenschappelijk verantwoorde informatie kunnen aanbieden zonder het tot een oorlog der werelden te laten komen. Deze manieren hebben uiteraard hun voor- en nadelen heeft, maar de enige houding die enkel maar nadelen oplevert, is de heropleving van het geloof in een platte aarde negeren.

Bij de dood van ‘Mad’ Mike Hughes

“Darwin Award 2020”, “Hij is plat. De aarde niet.” (smiley face), lees ik in de commentaarsectie van SKEPPs Facebook-pagina onder een eerder gepost artikel over het overlijden van Mike Hughes. Dat op mijn Facebook-muur de instelling voor de commentaren staat op “most relevant”, maakt deze wrede, gevoelloze reacties van zelfverklaarde skeptici bij het overlijden van een oude man er niet minder schrijnend op. Witzen op de kap van een 64-jarig slachtoffer, uitlachproza niveau HLN. Blijkbaar is een minimale vorm van medemenselijkheid te hoog gegrepen voor sommige kritische denkers.

Zo, het tweede scheenbeen dan.

Het tragische nieuws dat Mad Mike Hughes omgekomen is bij de crashlanding van zijn raket, heeft ondertussen ook Belgenland bereikt, onder andere middels vrt nws. Net zoals de foute aannames en feiten die ook al in internationale artikelen werden gedebiteerd. Hoe dramatisch het voor Hughes’ naaste omgeving ook zal zijn, echt wereldnieuws is het niet. Anderzijds is het een van de uitzonderlijke gevallen waarin de titel wel overeenkomt met de inhoud van het krantenartikel, maar beide even fout zijn.

“Stuntman wil met raket bewijzen dat de aarde plat is, maar bekoopt dat met zijn leven”, staat er in grote letters. “Michael Hughes vatte vier jaar geleden het plan op om zelf een raket te bouwen”, begint de tekst. “Met dat tuig wilde hij zichzelf lanceren en vanop grote hoogte controleren of de aarde al dan niet rond is.” Twee, drie zinnen, even veel onnauwkeurigheden. Tussen haakjes, om een of andere duistere reden kreeg het vrt-artikel de tag ‘wetenschap’.

In de eerste plaats was Michael Hughes een stuntman, en dat is hij altijd gebleven. Reeds in 2014/15 probeerde hij de veertig jaar oude stunt van legende Evel Knievel met een raketachtig toestel te overtreffen.

Evel Knievel jumps Snake River Canyon

Artikelen uit die periode leggen de nadruk op de poging om Knievels oude record te breken. Bijvoorbeeld:

“Mad Mike” Hughes World Record Rocket Cycle Stunt. Evel Knievel Snake River Canyon Inspired Steam Rocket Jump Attempted Tuesday Aug 6 During Sturgis Motorcycle Rally.
https://www.buffalochip.com/EVENTS/Famous-Events/Mad-Mike-Rocket-Jump

en:

Stuntman “Mad Mike” Hughes to jump over St. Lawrence River. “It’s probably the most extreme stunt ever attempted,” says “Mad Mike” Hughes. https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/stuntman-mad-mike-hughes-to-jump-over-st-lawrence-river-1.2882973

In geen van de stukken uit die periode, ruwweg 2014, begin 2015 dus, lees ik iets over geloof in de platte aarde. Althans niet in degene die ik gevonden heb. Misschien vonden de journalisten of Hughes het niet nodig om dat te vermelden of in de verf te zetten. Dat is ook een mogelijkheid. In verschillende artikelen vind ik wel aanwijzingen dat hij aanhoudend op zoek was naar sponsors en geld om zijn gewaagde projecten te financieren.

Hughes wilde steeds grotere stunts uitvoeren, wilde steeds grotere raketten bouwen, had meer geld nodig. Pas vanaf 2017 begint hij te vermelden dat hij gelooft dat de aarde plat is. Dat is een beetje na de periode waarin de eerste de beste Amerikaan met een beetje naam en faam kon verklaren dat hij geloofde dat de aarde plat was, wat dan weer gretig werd overgenomen door de pers.

Voor iemand die steeds op zoek is naar meer geld, is dat wel een gemakkelijke manier om een nieuwe sponsors aan te spreken. De pers smult van lacherige artikelen over platte-aarders, internet zorgt ervoor dat ze wereldwijd verspreid geraken en overgenomen worden door andere broodschrijvers die meer heil vinden in een snelle vertaling dan in enig opzoekwerk. Anders gezegd: het werk van de schrijvende opportunist maakte de fondsenwerving van de andere opportunist plots veel gemakkelijker.

Het is mede dankzij giften vanuit de groeiende gemeenschap van platte-aarders dat Hughes zichzelf de lucht kon in schieten met steeds grotere en dus gevaarlijkere “stoomraketten”. Dat het slecht zou aflopen, is niet echt een verrassing, wel tragisch.

Ook De Standaard gaat de mist in. Hun bron is BBC, maar de beweringen in het DS-artikel zijn op z’n zachtst gezegd ongefundeerd. Zij nemen de verkoopspraatjes van Hughes en zijn team iets te letterlijk:

Hughes was een fervent flat-earther. Hij geloofde dus niet dat de aarde bol is. Om dat te bewijzen wou hij met zelfgebouwde raketten naar de ruimte vliegen om van daaruit foto’s te maken van de ‘platte’ aarde.

Het artikel van BBC.com is al iets meer gekleurd door feiten. De platte aarde wordt in het stuk kort vermeld, de titel is droogweg: “’Mad’ Mike Hughes dies after crash-landing homemade rocket”. Waarschijnlijk een reden voor de BBC-twitteraar van dienst om de zaken even te pimpen: “The daredevil, who lived in Apple Valley, made headlines internationally when he announced his intention to prove his theory that the Earth was flat.” Ik vermoed dat De Standaard een ander BBC-artikel heeft gebruikt als bron, hoewel ik dat niet direct terugvind.

De LA Times gooit het over een andere boeg: zij hebben zowaar contact opgenomen met de pr-agent van Hughes. Deze krant weet te melden dat ‘Mad’ Mike meer dan waarschijnlijk niet in een platte aarde geloofde (met dank aan Pepijn van Erp voor de link):

Shuster, who did not attend Saturday’s launch, said the flat Earth argument helped drum up publicity and sponsors for Hughes, who made his rockets at his home in Apple Valley. “I don’t think he believed it,” Shuster said. “He did have some governmental conspiracy theories. But don’t confuse it with that flat Earth thing. That was a PR stunt we dreamed up.”

Ook Mike West (van Metabunk) is dezelfde mening toegedaan (en klik vooral even door naar de mooie en serene tekst van West):

Flat Earth didn’t kill Mike. His death is not a cautionary tale of the dangers of weird conspiracy theories. He died following his passion and being blinded by optimism. Flat Earth was just something tacked on that gave him loads of publicity. Perhaps he came to think the world was possibly flat. When I talked with him he only said he was keeping an open mind. But he didn’t seem like a believer. His partner Waldo Sykes, who built the rocket, certainly was not a Flat Earther.

Het is ironisch dat de man die waarschijnlijk geen platte-aarder was, die wel de gemeenschapjes frequenteerde om geld bij elkaar te harken, na zijn finale exploot onterecht als een wordt weggezet in de media. En dat het die pers ook nog eens duizenden klikjes, likes, shares en commentaren, de meeste zeer onsmakelijk en respectloos, oplevert. En dat is goed voor de sponsors.

Ik had in de kranten liever iets gelezen over ouderwetse stuntmannen à la Mike Hughes en Evel Knievel. Wat hen drijft, wat hen zo moeilijk maakt om te begrijpen. In plaats daarvan hebben we journalistieke rommel gekregen tsjokol foute aannames en conclusies, tsjokvol platte aarde.

Hoe dan ook, ‘Mad’ Mike Hughes is niet meer. Dappere, dwaze vent.

RIP, champ.

TOEVOEGING 26/02/2020
Zelfs de Flat Earth Society heeft het begrepen!

Stop au progrès!

Dat zíj het ons gaan vertellen, dat mén informatie verbergt, dat wíj allemaal doodgaan aan de straling, dat zíj ons gaan redden.

Mijn laatste ‘wereldwijde demonstratie’ was March Against Monsanto 2016, eveneens in Brussel. Ggo’s en glyfosaat waren de technologieën waar toen tegen gedemonstreerd werd. Vandaag moet het landelijk en continentaal uitrollen van het 5G-netwerk gestopt worden. Oproepen vond ik via Facebook, een van de motoren achter dit soort globale acties.

Alles is energie, antwoordt een dame die de periferie afstapt om passanten aan te spreken en tot de kern van de bijeenkomst uit te nodigen. Nog een overeenkomst met MaM. Ik had haar alleen maar gevraagd welke straling schadelijk is. Ik probeer als een elektron uit een gedateerde afbeelding van een atoom rond die kern te cirkelen, maar zal nog een paar keer op haar botsen. Telkens opnieuw begint ze me vriendelijk te bevragen. Een keer probeert ze tersluiks een foto van mij te trekken. Veel succes met die Google Image Search: zelfs ik moet op mijn laatste openbare online foto’s twee keer kijken wegens ettelijke kilo’s verschil.

“Ze” houden informatie tegen, op de vraag waarom er zo weinig volk is. “Ze”, dat zijn de media. En, na enig aandringen, ook de providers. Of ze dat kan staven? Nee, maar dit is toch geen examen. Ze verwijst vaagweg naar Dr. Belpomme, een Parijse oncoloog die overtuigd is van de link tussen kanker en straling. Ik moet het hoofd schudden, die man ken ik niet. Het neemt al haar twijfel weg: ik ben niet goed ingelezen in de materie.

Ze waagt een laatste kans om mij iets bij te brengen: we krijgen ook kanker van slechte gedachten, waar we ons te lang en te star aan vasthouden, gaat ze verder. De vriendelijke dame met meer goede intenties dan goede informatie is hoofdverpleegster met 30 jaar ervaring. Het is de eerste keer in 2020 dat ik mezelf een goede gezondheid toewens.

De slogans dan. Die laat ik ook voor zichzelf spreken.

Je peux? Ik vraag of ik hem én zijn bord mag fotograferen. Avec cigarette, probeer ik. De man neemt het zo lacherig op dat hij bijna in zijn hoestbui blijft. Even vrees ik ervoor. Hier wordt gezondheid geschaad.

Een ‘ça va, m’sieur’ en ‘merci’ later ben ik er gerust in: deze keer komt hij erdoor én mijn Frans is nog steeds à point.

Cui bono? Mocht ik een doorwinterde complotbedenker zijn en de canon toepassen, dan zou ik op deze foto het antwoord vinden. Koningin Elisabeth pijltje Saksen-Coburg en Gotha, in conspiracylore een vaak weerkerende naam. Eigenlijk Elisabeth in Beieren, en Bavaria is nog zo’n nest vol samenzwerend addergebroed volgens kenners van zeer diepe, eeuwigdurende samenzweringsverhalen. Je moet het maar wíllen zien.

Maar die indruk geven de aanwezigen mij helemaal niet. Geen overduidelijke aluhoedjes, geen verwijzingen naar zogezegd aanverwante complottheorieën zoals in 2016 tijdens March Against Monsanto.

Tegen de industrie en hun technologie die enerzijds nog niet goed genoeg onderzocht is geweest, maar toch onveilig bewezen is zodat-ie niet meer onderzocht hoeft te worden. Afschaffen die handel. Da’s de enigszins verwarde boodschap.

Zaterdagmiddag samen op een grijs plein, beetje kou, beetje kil. In Brussel dan nog. Allemaal vol goede bedoelingen, oprecht bezorgd. Daar twijfelen we niet aan.

Mentalisten, mediums en charlatans

De band tussen goochelkunst, mentalisme en skepticisme is hecht en heeft een lange geschiedenis. “Vanaf het moment dat het mediumschap een beroep werd, kregen de beoefenaars het aan de stok met goochelaars. Dit mag geen verrassing zijn, het is een al te natuurlijk duel”, schreef goochelaar en medium buster Joseph Dunninger.

Zijn boek Inside The Medium’s Cabinet uit 1935 beschrijft niets minder dan een Darwiniaanse evolutionaire wapenwedloop tussen charlatans en goochelaars. Mediums professionaliseerden en bedachten steeds spectaculairdere trucs. Goochelaars zoals Dunninger, zijn leerling Harry Houdini en ontwerpers van trucs zoals David Abott (1836-1934), moesten zich steeds meer reppen om mediums en spiritisten te debunken en te ontmaskeren.

De recentere exploten van goochelaar James Randi zijn skeptici minzaam bekend: hij ontmaskerde bijvoorbeeld Uri Geller, de Israëlische fantast met zijn lepeltjes. Via zijn Project Alpha toonden twee medewerkers van Randi aan dat academische onderzoeken naar paranormale krachten zeer feilbaar waren. Randi was ook betrokken bij het onderzoek naar de werkmethodes van de Franse immunoloog Jaques Benveniste (1935-2004). Deze haalde in 1988 de wereldpers met zijn vermeende wetenschappelijk bewijzen voor de werking van homeopathie. Na een bezoek van een team waar ook Randi deel van uitmaakte, werd Benveniste ontslagen. Randi was medeoprichter en prominent lid van het CSICOP (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal), samen met onder meer die andere oerskepticus en liefhebber van close-up magic Martin Gardner.

Dichter bij huis hebben we Lieven Gheysen, beter gekend als Gili. De locatie van zijn groots opgezet en gratis “Bal der Helderzienden” (2010) ging volledig aan zijn doelpubliek voorbij. Geen van de clairvoyants wist op te dagen. In 2015 zette hij in het tv-programma Café Corsari drie mediums in hun hemd. Hun bezoek aan het Antwerpse Zuiderpershuis riepen quasi unaniem beelden op van een moordpartij die verdacht veel leek op het fictieve verhaal dat Gili enkele weken daarvoor op de website van dat Zuiderpershuis had mogen zetten. Gili is erelid van SKEPP.

Onder impuls van de jonge mentalist Tayson Peeters organiseert SKEPP een lezingenreeks in februari 2020 omtrent goochelkunst, mentalisme en skepticisme. Hij zorgde voor een divers programma op een toverachtige locatie, The House of Mysteries in Gent.

Dit artikel verscheen eerder in Wonder en is gheen Wonder (winter 2019), het ledenblad van SKEPP.

Querido

Abraham. Een familiekroniek die begint met een pater familias vernoemd naar een aartsvader, er zijn slechtere manieren om een stukje te beginnen. Het is daarom des te tragischer dat deze tekst moet eindigen met ene Gerard, volgens Marc Sleen de naam van de duivel. Klopt niet helemaal, maar u begrijpt waar het naartoe zal gaan.

En nee, het is geen fictieve naam, hoewel hij ondertussen in mijn hoofd bijna is uitgeroeid van individu tot stereotiepe complotdenker. Hij is ondertussen ook een beetje mijn vriend geworden, hoewel ik betwijfel dat die gevoelens wederzijds zijn.

Dankzij Gerard, een supporter van complottheorieën, ben ik op een blogartikel gestoten dat gewag maakt van tal van genealogische bijzonderheden omtrent de oorspronkelijk Sefardisch-joodse familie Querido, en meer bepaald de Nederlandse tak, Querido Holandeses.

Een aanrader. Ik had geen idee dat schijnbaar saaie genealogische teksten, met hun ellenlange opsommingen van mannen, vrouwen, kinderen uit een eerste en vaak tweede huwelijk zo boeiend konden zijn. Hoe ouder de gegevens, hoe groter de kans op sterfte tijdens het baren, trouwens. Hoe recenter, hoe groter de kans op een tweede huwelijk na het scheiden.

De eerste documenten plaatsen de familia in Portugal, vanwaar ze in de loop der eeuwen uitgezwermd zijn naar West-Europa, Noord- en Zuid-Amerika. Aangezien de familie Sefardisch-Joods is, liggen de roots waarschijnlijk in Spanje (Sefarad betekent volgens de Joodse traditie gewoonlijk Spanje). Het is niet geheel duidelijk wanneer de eerste Joden zich in het huidige Spanje gevestigd hebben.

* * *

In den beginne was David de Abraham QUERIDO (KRIDO OF CAREDO), geboren in 1701 te Hamburg, een Sefardische Jood, met roots in Portugal. Hij huwde in 1726 met Ester te Amsterdam. Ze kregen samen kinderen, en hij huwde een tweede maal na de dood van Ester. Zelf overleed hij op 14 augustus 1759.

Het blogartikel Querido Holandeses, de Hollandse Querido’s, kabbelt voort, zoals alleen genealogische teksten kunnen voortkabbelen. Er is weinig dat suggereert hoe moeilijk de joodse familie het al dan niet had in het Nederland van de 18de eeuw en later.

Natuurlijke problemen en drama’s duiken wel op in de kroniek. Kindersterfte is het duidelijkst af te leiden: Sara, geboren op 25 januari 1802, overlijdt te Amsterdam, 357 dagen oud. Jacob, een kind uit hetzelfde huwelijk, overlijdt op 18 juli 1807. Drie jaar oud, “begraven op 20-07-1807”. Overleden aan natuurlijke kinderziekte, zo meldt het artikel. Josua (1822-1825), Isaac (1825, doodgeboren), Eva (1827, twee dagen oud), Raphael (1829-1830, 353 dagen oud). Tot aan het begin van de 20ste eeuw meldt de kroniek vaak het overlijden van een kind of boorling. Een genealogische tekst heeft geen plaats voor dit onnoemelijke leed. Ons hoofd, met die overvloed aan menselijke empathie, wel.

Hoe jonger de gegevens, hoe gedetailleerder. De beroepsinformatie springt eruit. Er passeren kruiers en diamantslijpers, schoenpoetsers, sjouwermannen, werksters en koopmannen. Pettenmakers, militairen, voorzangers. Kuipers en schoenmakers. Reiziger in Damesconfectie. Op een uitzondering na, werkmensen met beroepsnamen die harde labeur suggereren.

Stilaan begint er zich in de opsomming een ander, donkerder patroon af te tekenen: familieleden geboren in het midden van de 19de eeuw en later, sterven op plaatsen die enkel maar onheil oproepen. Aaron is een Amsterdamse marktkoopman, geboren op 14 april 1859, overleden op 83-jarige leeftijd te Westerbork, op 09 januari 1943. Gracia de Baruch (1867), Grietje voor familie en vrienden, wordt 75 jaar oud, ook in Westerbork.

Westerbork, of beter, Kamp Westerbork wordt op de website van het herinneringscenter beschreven met de woorden: “tijdens de Tweede Wereldoorlog bekend als ‘voorportaal van de hel’. Het was een doorgangskamp naar concentratiekampen als Auschwitz en Sobibor.” Via Wikipedia leer ik waar Sobibór voor staat: “In tegenstelling tot Auschwitz, Majdanek en Treblinka bestond Sobibór niet uit een verzameling nevenkampen. Het enige doel was de gevangenen na aankomst in Sobibór zo snel mogelijk te vermoorden.”

Er is ook nog Esther (1887) 55 jaar, Auschwitz.
En Sara (1876) 66 jaar, Auschwitz.
Mozes (1879) 65 jaar, Auschwitz.
Cato (1907) 36 jaar, Auschwitz.
Jozef (1904) 39 jaar, Auschwitz.
Sophia (1905) 39 jaar, Auschwitz.
Abraham (1907) 37 jaar, Buchenwald.
Hans (1940) 4 jaar, Auschwitz.
Judith (1873) 69 jaar, Sobibór.
David (1907) 36 jaar, Auschwitz.
Rachel (1901) 41 jaar, Auschwitz.
Abraham (1897) 46 jaar, Auschwitz.
Hijman (1922) 20 jaar, Auschwitz.
Jacob (1925) 17 jaar, Auschwitz.
Louis (1928) 14 jaar, Sobibór.
Jacob (1899) 42 jaar, Auschwitz.
Rachel (1897) 46 jaar, Sobibór.
Isaac (1920) 21 jaar, Auschwitz.
Abraham (1921) 20 jaar, Auschwitz.
Emanuel (1924) 17 jaar, Auschwitz.
Levie (1927) 15 jaar, Sobibór.
Mordechai (1929) 13 jaar, Sobibór.
Josua (1932) 11 jaar, Sobibór.
Esther (1934) 8 jaar, Sobibór.
Mordechay (1904) 37 jaar, Auschwitz.
Hij was gemengd gehuwd en had vijf kinderen. Zijn vrouw en kinderen hebben allen gewoon thuis gewoond tijdens de bezetting en overleefden de oorlog.

Ik ben nog niet halfweg het originele blogartikel, maar ben gestopt omdat er wéér een familie vermeld werd met zeer kleine kinderen. Overleden in Auschwitz en Sobibór.

Ik wil nog drie personen vermelden. De eerste twee wil ik benaderen met het diepste respect. De derde met een vraag. Die derde heet Gerard.

Emanuel Querido (1871) opende in net voor de eeuwwisseling zijn eerste boekhandel, gaf in 1904 zijn eerste boek uit. Op 10 augustus 1915 richtte hij Em. Querido’s Uitgeversmaatschappij op. Ik citeer even:

Na de machtsovername door Adolf Hitler in het voorjaar van 1933 richtte Emanuel Querido in Amsterdam het nu wereldberoemde Querido Verlag op, de Duitstalige afdeling van zijn uitgeverij, met de Duitse uitgever dr. Fritz Landshoff als directeur. Onder zijn leiding zou Querido Verlag zich ontwikkelen tot een van de belangrijkste Exil-uitgeverijen, waar boeken konden verschijnen van voornamelijk Duitse auteurs, waarvan het uitgeven in Duitsland onmogelijk gemaakt was. In 1934, een jaar voor de eerste Penguins verschenen, publiceerde Querido de eerste zes delen van de pocketserie De Salamander, ‘een reeks van de beste oorspronkelijke en vertaalde romans’.

Emanuel (1871), 71 jaar, Sobibór.

Anna (1912), geboren te Antwerpen, overleden in Den Haag, vooraan in de tachtig. Verschillende van haar broers lieten het leven in Auschwitz. Maar het is bij haar kleinzoon dat ik wil uitkomen.

Gerard, dus. En voor die Gerard heb ik een vraag.

Beste Gerard

U contacteerde mij naar aanleiding van een blogartikel dat anderhalf jaar oud is. Een bespreking van een lezing door de Skandinavische complotbedenker Ole Dammegård . Die Skandinavische handelaar in samenzweringstheorieën verwijt de joden achter al de zogenaamde operaties onder valse vlag van de laatste decennia te zitten. Een complottheorie zonder joden wordt nu eenmaal zelden serieus genomen in dat wereldje. En als complotdenker moet u dat weten.

U ging niet akkoord met mijn observaties omtrent de lezing van de heer Dammegård in Coen Vermeerens kerk en stelde dat complotdenkers eigenlijk kritische denkers en dat mensen als mij schapen zijn.

Ik heb u dan maar aangeschreven. Toegegeven, niet al te vriendelijk, soms nogal uitdagend. Maar uit een onvoorspelbaar, wild bijennest ga je ook geen honing bekomen door het eens vriendelijk te vragen.

Gerard, u beweert in uw correspondentie met mij fier te zijn op uw joodse roots. Misschien daarom dat u mij al snel in onze relatie “nazi hond” noemde. Dat verbaasde mij en met het beetje informatie dat u mij gegeven hebt, ben ik aan het zoeken geslagen. En googelen, dat doe ik graag en niet al te slecht, als ik zo onbescheiden mag zijn. Ik ben zelfs te weten gekomen dan dat Emanuel Querido zich ergens in uw familiestamboom bevindt. U weet wel, Emanuel (1871), 71 jaar, Sobibór.

Wat u niet weet, is dat u mij op een vrij speciaal moment heeft aangeschreven. Ik ben net bezig met het lezen van een boeiende masterthesis over complottheorieën omtrent de lang verwachte overheersing door de lang verachte Joden. Ik heb los daarvan eerder deze week info opgezocht over een ver familielid dat is gestorven in een Duits kamp, toen België al bevrijd was. Ik ga al eens knikken aan zijn gedenksteen. En met een vriendin ben ik wat gedachten aan het uitwisselen over oorlog of het gebrek daaraan. Ik heb er nooit een meegemaakt. Zij wel.

En, Gerard, het is herfstvakantie hier. Anders gezegd, deze “Belgische hond” heeft zeeën van tijd om eens iets op te zoeken en een extra e-mailtje te schrijven.

Kameraad, in uw e-mails verwijst u graag naar Gerrit Herder, waarvan ik niet zolang geleden vernomen heb dat hij een ordinaire extreem-linkse complotherkauwer is. Ik dacht dat hij een ordinaire extreem-rechtse was. Een mens kan zich vergissen, hoewel het verschil nu weer niet zó groot is. Blijkbaar vindt u die Herders ideeën koosjer genoeg en hebt u weinig problemen met zijn anti-joodse geschriften. Wat hij schrijft over de bekende Protocollen van de Wijzen van Sion zou zo uit de verrotte koker van een nsb’er kunnen komen. Niet toevallig dat het nazi-opperhoofd de Protocollen vermeldde in zijn boekje met de titel Mein Kampf. En bijna op dezelfde manier. Het resultaat? Zie hoger.

Over de Protocollen gesproken, u nam terug contact met mij op via de website kloptdatwel.nl. En net onder een artikel waarin ik de jodenhaters van de Blije B bespreek en hun gebruik van een vertaling door een rabiaat anti-joods gezelschap verantwoordelijk voor De Misthoorn.

Opnieuw Wikipedia:

De Misthoorn was tussen februari 1937 en september 1942 een antisemitisch sensatieblad, dat zich ook krachtig verzette tegen de Vrijmetselarij. Het was wellicht het meest virulente antisemitische scheldperiodiek dat ooit in Nederland verscheen.”

Voor iemand die fier is op zijn joodse achtergrond, lijkt dat toch opnieuw een ongelukkig gekozen gelegenheid.

Gerard, mijn vraag. In mijn ervaring zijn er weinig of geen complottheorieën of -bedenkers die niet anti-joods zijn. Rabiaat anti-semitisme lijkt mij een wezenlijk onderdeel te zijn van de meeste samenzweringsverhalen. En dat stoot mij af. Vaak zijn ze ook niet zonder ernstige gevolgen.

Wat trekt u aan in zulke complottheorieën?

Denkt u even aan uw taalkundige groot-oom bij het formuleren van een antwoordje? Dank, kameraad.

Groeten,

Frank

Lees verder

SKEPPs Zesde Vijs: 23 oktober 2019

Op 23 oktober 2019 reikt SKEPP zijn skeptische prijzen uit. De Zesde Vijs, de tegenhanger van het paranormale zesde zintuig, wordt toegekend aan de persoon die zich het voorbije jaar verdienstelijk heeft gemaakt in het verspreiden van objectieve kennis inzake pseudowetenschap en het paranormale.

Onder de winnaars van de afgelopen jaren bevinden zich Maxie Eckert en Marc Eeckhaut van de krant De Standaard (2017), wetenschapsjournalist Dieter De Cleene van o.a. EOS (2016), Stijn Bruers (2015), Maggie De Block (2014) en Marleen Finoulst (2013).

De Skeptische Put gaat dan weer naar iemand die zich uitzonderlijk onkritisch heeft opgesteld en de popularisering van kennis en wetenschap totaal verkeerd heeft begrepen. In het verleden ging de prijs onder meer naar koppenlezers Nancy Steels en Veerle Dobbelaere van TalentTester (2017), “stralingsexpert” Jan Allein (2014) en handelaar in complotverhalen Peter Vereecke (2013).

Onze gok: Joris Meys voor de Zesde Vijs. De Skeptische Put voor tv-programma De Afspraak (één), Jan Jacobs (de klimaattovenaar van De Doorbraak) of de persoon die de redactie van Gert Late Night Peter Vereecke heeft aangepraat.

Wanneer: woensdag 23 oktober, deuren om 19.00 u
Waar: Rode Kruis-Vlaanderen, Motstraat 40, 2800 Mechelen (kaart)

Bereikbaarheid:
– Met de trein: de lokalen van het Rode Kruis liggen op 15 minuten wandelen of 1 kilometer van het station van Mechelen.
– Openbaar vervoer: een hele rits bussen stopt aan de halte Dellingstraat (op de Leuvensesteenweg) (3, 284, 285, 686). Van daar is het nog zo’n 700 meter te voet.
– Auto: de dichtstbijzijnde parkeergarage bevindt zich naast het station (Stationsparking Mechelen).