Filip Van Beurden: 200 jaar homeopathie

Leuk nieuws: van skeptische buddy Filip Van Beurden verschijnt vandaag 200 jaar homeopathie. Een onverdund kritische bespreking. Het is ondertussen nummer vier in de skeptische reeks van inleidende, kritische boeken, een samenwerking tussen SKEPP en Academic and Scientific Publishers (ASP), gecoördineerd door Johan Braeckman.

Auteur Filip Van Beurden (geb. 1968) is ingenieur elektromechanica, heeft een grote interesse in organische chemie en is reeds jaren actief lid van SKEPP. Samen schuimen we al eens een spirituele beurs af, op zoek naar genezende kristallen, heilzaam engelenwater en vlotpratende mediums.

In een luttel aantal bladzijden weet Filip Van Beurden op een vrij objectieve maar kritische wijze homeopathie uit de doeken te doen, waarbij hij ook de populaire misverstanden over deze vorm van alternatieve geneeskunde haarfijn uitlegt, inclusief misverstanden die vaak net door fervente aanhangers worden gedebiteerd. Van Beurden bespreekt verder de geschiedenis, de basisprincipes en de huidige homeopathische industrie en stelt daar de huidige stand van de wetenschap tegenover. Ook de Europese regelgeving wordt onder de loep gehouden.

200 jaar homeopathie is een vlotgeschreven boekje dat net omwille van zijn compactheid niet mag ontbreken in de bibliotheek van een kritische denker. Van Beurden wil niet zozeer de confrontatie aangaan, dan wel zo correct mogelijke, verifieerbare informatie aanreiken. En dat maakt het eveneens tot een uitstekend cadeau voor liefhebbers van homeopathie.

Duitse Humanistische Partij: “Ngo’s zaaien angst”

Deze vertaling verscheen in het winternummer van Wonder en is gheen Wonder (2017), het ledenblad van SKEPP. De extra tekst is geschreven door Bart Coenen, hoofdredacteur van Backcover.be en mede-auteur van het boek Ecomodernise. Het nieuwe denken over groen en groei.

* * *

De heisa rond de beoordeling van de gevaren van het herbicide glyfosaat houdt burgers, politici en verschillende belangengroepen al jaren in de ban. “In deze controverse gaat het niet alleen om de effecten op mens, dier en milieu, maar zeker ook over de invloed van de industrie op de politiek”, schrijven Hans Ajiet Holkamp en zijn collega’s in een Positionspapier van de Duitse Partei der Humanisten.

Dat glyfosaat een relatief ongevaarlijk middel is, wordt ondertussen wetenschappelijk algemeen aanvaard. Er is voldoende aangetoond dat glyfosaat in vergelijking met andere onkruidverdelgers – ook degene die in de biolandbouw gebruikt worden – minder doorweegt op het milieu en de gezondheid én dat het veel effectiever is. Daardoor stijgt de productiviteit en de opbrengst van de landbouw. Als de wereldbevolking zoals verwacht aangroeit, dan zal ook de behoefte aan voedsel en dus de landbouwproductie stijgen. Een verhoging van de oogst gecombineerd met een minimalisering van de expansie van landbouwgronden heeft een positieve invloed op de biodiversiteit en de klimaatbescherming.

Vanuit wetenschappelijk oogpunt is het niet zinvol om glyfosaat te verbieden want dan moeten landbouwers naar middelen grijpen die schadelijker zijn voor mens en milieu, minder effectief zijn en de biodiversiteit sterker aantasten.

Dit hele debat gaat dus niet uitsluitend over de wetenschappelijke beoordeling van het middel, maar ook over de geloofwaardigheid en de onafhankelijkheid van de wetenschappers. Populisme of irrationele angst zou nochtans niemand mogen verleiden om wetenschappelijke bevindingen in de politieke besluitvorming te negeren. Voor ons vormen feiten, wetenschappelijke bevindingen en expertise de basis waarop wij onze politieke eisen ontwikkelen.

Glyfosaat is een herbicide dat inwerkt op de bebladering. Het wordt door alle groene delen van een plant geabsorbeerd en komt daarna terecht in de wortels. Daar blokkeert glyfosaat het enzym EPSPS, dat nodig is voor de groei van de plant. Het blokkeren van dit enzym onderbreekt de stofwisseling en veroorzaakt op die manier het afsterven van niet-resistente planten.

Effecten op planten en dieren

Deze specifieke stofwisseling (synthese en aanmaak van aminozuren door het enzym EPSPS) vindt alleen plaats in planten, schimmels en bacteriën. Het heeft geen betrekking op mensen, dieren of insecten. Glyfosaat onderscheidt zich door deze werkwijze van zo goed als alle andere onkruidverdelgers, die op dit gebied een aantoonbaar hogere toxiciteit vertonen.

Medische effecten

Glyfosaat wordt door de wetenschap overwegend geklasseerd als niet-kankerverwekkend en niet-genotoxisch. Tot deze evaluatie komt niet alleen het Bondsinstituut voor Risicoanalyse (BfR, als onafhankelijke, wetenschappelijke en partij-onafhankelijke instantie in 2002 door de rood-groene regering opgericht, meer bepaald op last van de Groene minister Renate Künast). Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO), de Joint Meeting for Pesticide Residues (JMPR) en de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) zijn het na een evaluatie van de wetenschappelijke literatuur erover eens dat glyfosaat niet kankerverwekkend is.

Enkel het International Agency for Research on Cancer (IARC) klasseert glyfosaat als “waarschijnlijk kankerverwekkend”. Voor deze indeling hanteerde de organisatie een andere, naar onze mening onduidelijke schaal die een theoretisch eerder dan een reëel kankerrisico aangeeft. Volgens deze schaal betekent categorie 1 “kankerverwekkend”, categorie 2A “waarschijnlijk kankerverwekkend”, categorie 2B “mogelijk kankerverwekkend”, categorie 3 “niet in te delen” en categorie 4 “niet kankerverwekkend”.

Hieronder werden substanties samengebracht die in bepaalde gevallen kanker zouden kunnen veroorzaken, maar zonder dat de omstandigheden of de condities nader bepaald worden. Producten waaraan verschillende kankerrisico’s verbonden worden, kunnen daardoor in dezelfde categorie terecht komen. Tot groep 1 behoren onder andere bewerkt vlees, tabaksrook, asbest, uv-straling en alcoholische dranken. Glyfosaat wordt door het IARC in categorie 2A ondergebracht, samen met rood vlees, anabole steroïden en rook van een open haard. Deze inde ling is problematisch, omdat zij tot grote onzekerheid bij de consumenten leidt en geen wetenschappelijke informatie geeft omtrent werkelijke kankerrisico’s.

Gevolgen voor de bodem en het water

Na de behandeling met glyfosaat worden restanten door micro-organismen in het grondwater en de bodem afgebroken. In het grondwater is glyfosaat slechts in de kleinste hoeveelheden aantoonbaar, en zeker in vergelijking met andere bestrijdingsmiddelen tegen planten sneller in de bodem gebonden. Glyfosaat wordt in waterlopen binnen de maand afgebroken, net zoals in de akkerbodem. In bosgebieden gebeurt dat binnen het kwartaal.

Tijdens de behandeling met glyfosaat moet de akkerbodem minder geploegd worden. Dit zorgt voor minder bodemerosie, vermindert de CO2-uitstoot en verbetert de waterhuishouding. Het gaat ook een verlies van organisch materiaal en een verlies aan biodiversiteit tegen. Het drogen van geoogste granen wordt overbodig, waardoor het aantal werkuren sterk vermindert en minder machines nodig zijn. Door de verhoogde productiviteit kunnen landen onafhankelijker worden van import.

Verdamping van glyfosaat is door de geringe vluchtigheid te verwaarlozen. Ook de drift is zeer gering; uiteraard hangt dit af van het sproeigereedschap. Ondanks de in vergelijking geringere drift, moet er voor gezorgd worden dat het product precies wordt verspreid door middel van moderne sproeitechnieken. Dit om nabije velden te vrijwaren en het risico van schade aan niet-doelplanten te minimaliseren.

Effecten op de uitstoot van broeikasgassen

Hoe minder de bodem moet geploegd worden, hoe minder CO2 uit deze bodem vrijkomt. Bovendien kan de uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk verminderen door de omzetting van gras- naar akkerland te elimineren en door het brandstofverbruik van het machinepark te verminderen. Bovendien leidt een verhoging van de opbrengst tot een vermindering van de kosten. Verder kan men er ook voor zorgen dat de bodem minder mechanisch bewerkt moet worden. Dat heeft dan weer als gevolg dat er minder brandstof, maar dus ook minder machines en minder arbeidskrachten moeten ingezet worden.

Productie en gebruik

In 2000 verliep het patent voor glyfosaat. Ondertussen zijn er meer dan 90 bedrijven die glyfosaat produceren, waarvan meer dan 50 in China, enkele in India en in de VSA. Wereldwijd wordt er meer dan 850.000 ton glyfosaat aangemaakt, waarvan meer dan 40% in China. In Duitsland wordt ongeveer 6000 ton op 40% van de landbouwgronden ingezet.

Natuurlijk moeten belangenconflicten onderzocht worden. Maar deze moeten niet alleen in onderzoeksinstituten, in de industrie of in ondernemingen gezocht worden, maar in de hele biobranche, onder anti-ggo-activisten en bij ngo’s. Wangedrag op grond van belangenconflicten kon aangewezen worden bij tegenstanders van het gebruik van genetische modificatie en glyfosaat. Zo waren er bij de studie van het IARC anti-ggoactivisten betrokken. Bij de heer Portier, een externe consulent voor het IARC die betrokken was bij de studie die glyfosaat categoriseerde als “waarschijnlijk kanker verwekkend”, werden overtuigende bewijzen gevonden van belangenverstrengeling. Het is bovendien nog maar de vraag of hij de nodige wetenschappelijke competenties had die nodig waren voor de opdracht. De studie van Gilles-Éric Séralini over het verband tussen glyfosaat en tumoren bij ratten die in 2012 openbaar werd gemaakt, werd teruggetrokken wegens methodologische gebreken.

Conclusie

Glyfosaat heeft een lagere toxiciteit voor mensen, insecten en andere dieren dan verschillende andere herbiciden. Het is zeer effectief, wordt sneller en gemakkelijker biologisch afgebroken dan traditionele onkruidverdelgers en beschermt de biodiversiteit omdat het slechts bij planten werkt, omdat de bodem niet omgeploegd moet worden en omdat theoretisch minder gebieden voor de landbouw moeten ingezet worden. Met glyfosaat kunnen velden het ganse jaar groenbemest worden zonder te ploegen en zonder dat het onkruid de overhand neemt. Daarom is het al bij al onverantwoord om een verbod tegen glyfosaat te eisen. Wij keuren politieke willekeur af. We mogen vooral niet toestaan dat wetenschappelijke gegevens en feiten genegeerd worden en vervangen worden door paniekzaaierij. Wetten kunnen we veranderen, natuurwetten niet.

De auteurs zijn actief in de Duitse Partei der Humanisten. Je vindt de originele tekst van dit standpunt op https://parteiderhumanisten.de.

* * *

Reacties op het EU-besluit (Bart Coenen)

>> “Hoewel velen dit zullen bestempelen als een overwinning voor de gewasbeschermingsindustrie, zijn wij toch teleurgesteld dat ondanks het overweldigende wetenschappelijk bewijs, de goedkeuring slechts verlengd wordt voor 5 jaar”, schreef de Belgische vereniging van de industrie vanewasbeschermingsmiddelen (Phytofar) in een mededeling. “Het wetenschappelijk procedé wordt ondermijnd door emotie en electorale overwegingen en dit is een verontrustende evolutie.”

>> Peter Jaeken, secretaris-generaal van Phytofar verduidelijkt: “Ontwikkelen van nieuwe producten om gewassen gezond te houden, vragen veel tijd en aanzienlijke investeringen. De Europese Unie en België hebben een zeer streng en uitgewerkt beleid om werkzame stoffen en producten op een onafhankelijke en wetenschappelijke basis te evalueren. Deze benadering is een basisvoorwaarde om een minimum aan rechtszekerheid te scheppen en vooruitgang te stimuleren. We roepen de diverse politieke overheden dan ook op om terug te keren naar een productbeleid dat hierop gebaseerd is. Dat is niet alleen in het belang van onze sector maar van de ganse agro-voedingsketen, inclusief de consument.”

>> Europees parlementslid Bart Staes (Groen) reageerde teleurgesteld: “Aan dit besluit zit een giftige angel. Ik vrees dat hier andere belangen dan de volksgezondheid en het leefmilieu worden verdedigd.” Staes beschuldigt het Duitse agentschap BfR van wetenschapsfraude: “De BfR kopieerde grote delen van het Glyphosate Task Force rapport zonder ernaar te verwijzen.” Volgens Staes spelen ook economische belangen mee: “Er is het belang van het Duitse chemiebedrijf Bayer, dat tientallen miljarden biedt om Monsanto over te nemen. Een verbod van glyfosaat zou dat bedrijf grotendeels waardeloos hebben gemaakt.”

>> Leo Neels, CEO van de denktank Itinera vroeg zich in een opiniestuk af waarom journalisten blijven schrijven dat glyfosaat mogelijk kankerverwekkend is: “Men valt nu de wetenschappers aan en haalt hun integriteit onderuit. Men maakt de procedure verdacht. Het verwijt wordt nu dat de beslissing rekening heeft gehouden met de door aanvrager Monsanto ingediende informatie die door wetenschappers is aangeleverd. Nochtans is het precies de taak van de EFSA en ECHA, om die studies en het hele aanvraagdossier net zo kritisch tegen het licht te houden als de studie die van een waarschijnlijk kankerrisico sprak. Nog meer bijzonder is dat niemand heeft aangetoond dat de analyses van Monsanto, EFSA en ECHA niet zouden beantwoorden aan de wetenschappelijke criteria. Het énige aanvaardbaar argument zou immers het bewijs zijn dat de studies waarop de beslissing rust niet aan de wetenschappelijke standaarden beantwoorden en de afweging niet correct verliep. Zulk bewijs is er niet, er zijn enkel  intentieprocessen, verdachtmakingen en insinuaties. Die kunnen geen deugdelijk antwoord zijn op wetenschappelijke evidentie. Milieubewegingen weten dat ook wel, maar de emotionele uitval bekt beter, doch dat is een zwaktebod. Journalisten horen zonder meer beter te weten, en zij zijn professioneel en deontologisch verplicht om dieper te graven dan deze emotionele bovenlaag.”

Creationistische Logos Instituut komt naar Vlaanderen

De Nederlandse creationisten van het Logos Instituut willen Vlaanderen veroveren en brengen op 7 april 2018 hun kanonnen in stelling voor een tweede beleg van Antwerpen. Althans, dat lijkt de afbeelding, twee moordwapens aan de oever van een rivier, die de online aankondiging voor het Logos-congres in Vlaanderen illustreert, te suggereren. Het gebruik van oorlogsiconografie om een religieus congres te promoten, dat is vrij apart. [Edit: ondertussen is deze oorlogszuchtige afbeelding vervangen door de foto van een vlinder.]

De aankondiging lijkt eveneens te suggereren
(1) dat de heren de Bijbel beschouwen als het fundament waarop wetenschappelijke uitspraken kunnen gebaseerd worden (“Wat kunnen we vanuit de Bijbel hierop als antwoord formuleren.”);
(2) dat ze denken dat “(e)en God die de aarde in zes dagen heeft gemaakt of Eén die heeft gewerkt middels evolutie” de enige opties zijn;
(3) dat dit debat een plaats heeft binnen de wetenschappelijke wereld;
(4) dat er in dit religieus debat blijkbaar geen plaats is voor vrouwen achter het rostrum.

Op zaterdag 7 april 2018 organiseert het Logos Instituut in Antwerpen dus haar religieus congres rond de thema’s betrouwbaarheid van de Bijbel, geloof en wetenschap en schepping of evolutie. In een kerk. Inschrijven kan u hier.

Het Logos Instituut beschouwt een letterlijke lezing van de Bijbel als het fundament voor opvoeding, onderwijs en onderzoek, en wordt daarin gul gesteund door de Nederlandse overheid. Het is een zogenaamde ANBI-organisatie (Algemeen nut beogende instelling) en giften zijn fiscaal aftrekbaar.

Keith Kloor: Journalistiek onder vuur 1/4

Deze vertaling verscheen in Wonder en is geen Wonder (Winter 2017), het ledenblad van SKEPP.

* * *

Wat gebeurt er wanneer je als wetenschapsjournalist schrijft over thema’s waarrond milieu-organisaties en andere ngo’s een verdienmodel hebben opgebouwd? “Afhankelijk van het onderwerp geldt in de wetenschapsjournalistiek dat hoe meer je rapporteert over feiten, hoe minder effect het lijkt te sorteren”, schrijft de Amerikaanse wetenschapsjournalist Keith Kloor.

Tijdens zijn carrière als journalist en docent journalistiek raakte Kloor gefascineerd door de hardnekkigheid van bepaalde valse narratieven, zoals mythen rond vaccinatie of genetisch gemodificeerde organismen. “Het draait allemaal rond het verhaal en hoe sterk het gebracht wordt”, weet Kloor. Een paar jaar geleden kwam Kloor door een campagne van activisten tegen zijn persoon zelf in de problemen. Door zijn journalistieke werk dreigde hij niet alleen vrienden, maar ook zijn inkomen te verliezen. Of het dit allemaal waard was, is de centrale vraag in dit openhartige essay.

***

Enkele weken na de Amerikaanse verkiezingen, terwijl men bezig was met het tellen van de laatste stemmen, berichtten de media dat Hillary Clinton twee miljoen stemmen
méér had behaald. Op 27 november tweette de net verkozen Donald Trump: “Ik heb de meeste stemmen behaald, als je de miljoenen mensen wegneemt die onwettig gestemd hebben.” Trump noch zijn raadgevers gaven enig bewijs voor hun uitspraak.

Journalisten traceerden de oorsprong van de claim tot bij een website die gekend is voor het koortsachtig promoten van complotverhalen. Tijdens en na de verkiezingscampagne van 2016 verkondigde Trump tal van overduidelijk onware beweringen die door journalisten als dusdanig geduid werden, genre “Obama richtte ISIS op” en “Natuurlijk was er een grootschalige verkiezingsfraude voor en op de dag van de stemming”. Het had geen negatief gevolg voor zijn resultaten in de peilingen, en het verminderde het enthousiasme bij zijn aanhangers hoegenaamd niet. Hij herhaalde vaak leugenachtige uitspraken nadat men onomstotelijk had aangetoond dat die inderdaad onwaar waren. Normaal gezien zou dit gevolgen moeten hebben voor iedereen die zich opwerpt als een ernstig presidentskandidaat. Maar zoals Susan Glasser van het mediabedrijf Politico schreef in een essay voor het Brookings Institution: “Zelfs het fact-checken van beweringen uit de mond van mogelijk de meest oneerlijke kandidaat in de recente geschiedenis maakte niets uit; hoe meer de media zich uitsloofden om de uitspraken te controleren, hoe minder impact die controle bleek te hebben.”

Beste politieke journalisten, beste collega’s, welkom in de wereld van de wetenschapsjournalistiek. Afhankelijk weliswaar van het onderwerp geldt ook in deze tak van de journalistiek dat hoe meer je rapporteert over feiten, hoe minder effect het lijkt te sorteren. Collega’s in de frontlinies van het klimaatdebat, u mag instemmend knikken. Idem dito voor de wetenschappers en de wetenschapscommunicatoren die verstrikt raken in de discussie over genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s) of die antivaccinatie-activisten hebben nagejaagd tot ver in hun hol.

Donald Trumps onwaarschijnlijke triomftocht naar het Witte Huis heeft velen gechoqueerd, maar de tactieken die dit mogelijk maakten, waren zeer herkenbaar voor diegenen onder ons die vertrouwd zijn met de omgekeerde wereld van de wetenschapscontestatie. Trumps succes was gebaseerd op technieken die over het hele politieke spectrum gebruikt worden wanneer vaststaande wetenschappelijke feiten aangevochten worden.

Het is in de eerste plaats belangrijk om te begrijpen dat de succesvolle strategie van Trump draait rond het demoniseren van tegenstanders en het discrediteren van zijn criticasters. Bijvoorbeeld vervelende, feiten controlerende journalisten. Dit vroeg om een overkoepelend verhaal, eentje over een diepgeworteld en corrupt politiek establishment, belichaamd door Hillary Clinton. Dat verhaal begint al in de jaren 1990, maar Trump en zijn team bouwden erop verder. Ze maakten daarbij dankbaar gebruik van de mediakanalan van bondgenoten zoals Steve Bannon, de voormalige voorzitter van Breitbart Media, een bedrijf dat anti-Clintonboeken en -documentaires verspreidde. Bannon werd het hoofd van Trumps campagne, daarna zijn voornaamste politieke strateeg en raadsman. Gebeurtenissen buiten de campagne, zoals onthullingen door WikiLeaks en aankondigingen door het FBI, gaven het gevoel dat het wel eens waar zou kunnen zijn. Dat versterkte het hoofdstuk ‘corruptie’ in het grotere verhaal. Denk aan de roepkoren die tijdens de optredens van Trump scandeerden dat Hillary Clinton opgesloten moest worden.

De komiek Stephen Colbert lanceerde al in 2006 de term “waanwaarheid” (truthiness): “iets wat lijkt op de waarheid, en meer bepaald die waarheid waarvan wij willen dat zij bestaat”. Sindsdien voorzien sociale media, met Facebook en Twitter voorop, ons van een gestage stroom aan nieuws en informatie die onze eigen voorkeuren en (voor)oordelen steeds weer opnieuw lijken te bevestigen. Zijn we met de verkiezing van Trump in 2016 een stap verder gegaan, van “waanwaarheid” tot wat sommige politieke commentatoren het post-truth-tijdperk zijn gaan noemen? Post-truth wordt door het Oxford Dictionary gedefinieerd als een staat “waarin objectieve feiten minder invloedrijk zijn bij het vormen van de publieke opinie dan het appél aan emoties”. Maar dit geeft niet exact weer hoe Trump c.s. de realiteit verdraaide op weg naar het Witte Huis. Dat doet men niet door gewoonweg een beroep te doen op emoties. Hiervoor heeft men een verhaal nodig dat door de media wordt verspreid en waarin slechteriken, handlangers en helden figureren. De technieken die men hiervoor gebruikt toonden al lang geleden dat ze effectief zijn in het manipuleren van percepties bij het publiek en in het ter discussie stellen van bepaalde wetenschappelijke onderwerpen.

Kwaadaardige inentingen

Enkele jaren geleden kreeg ik een telefoontje van een bekende milieuactivist. Nadat hij zichzelf kort had voorgesteld, viel Robert Kennedy Jr. meteen met de deur in huis. “Ik probeer uit te vissen”, zei hij, “of u een spreekbuis bent die door Big Pharma betaald wordt.” Kennedy heeft een bewonderenswaardig en ellenlang curriculum vitae als milieuadvocaat en -activist. Hoewel we nog nooit met elkaar gesproken hadden, wist hij dat ik in de jaren 2000 gewerkt had als redacteur van het tijdschrift van de National Audubon Society, een nonprofit organisatie die zich inzet voor de bescherming van vogels. Dat hij zich afvroeg of ik een handpop (of ‘marionet’, nvdr.) van de industrie geworden was, verbaasde me ten zeerste, maar ik wist wat hem tot deze gedachtesprong had aangezet. Niet lang daarvoor had Kennedy een vurige speech gegeven op een conferentie van een bekende anti-vaccinatiegroep. Net zoals de daar aanwezigen is Kennedy er rotsvast van overtuigd dat inentingen op jonge leeftijd (wat hij beschrijft als een “neurologische holocaust”) verantwoordelijk zijn voor het verhoogde aantal kinderen die gediagnosticeerd worden met autisme, én dat de bewijzen hiervoor verborgen worden gehouden door de regering die onder een hoedje speelt met de farmaceutische industrie. Prominente leden van de wetenschappelijke gemeenschap zijn ook medeplichtig, verzekerde hij zijn publiek. Bepaalde mensen, zoals een pediatrisch onderzoeker die openlijk voorstander was van vaccinatie, vergeleek hij met nazi-kampbewakers. “Zij horen thuis achter slot en grendel en de sleutels zouden we moeten weggooien”, voegde hij eraan toe.

In 2013 bekritiseerde ik deze laag-bijde-grondse uitspraken in het tijdschrift Discover en merkte ik op dat Kennedy dit pad al eens bewandeld had. In het midden van de jaren 2000 veroorzaakte hij een serieuze rel toen hij in een veelgelezen interview met het tijdschrift Rolling Stone voor de eerste keer beweerde dat er een misdadige doofpotoperatie om de vaccinatieschade te minimaliseren aan de gang was, geleid door de Centers for Disease Control and Prevention (CDC). De vuige aantijgingen werden grondig ontkracht nadat ze kritisch onderzocht waren door toonaangevende wetenschapsjournalisten. Maar de standpunten van Kennedy verhardden in de loop der jaren en zijn uitspraken kregen een opruiend karakter. In die periode schreef ik: “Omwille van zijn status als Bekende Amerikaan en zijn positie in middens van progressieven en milieuactivisten kan beargumenteerd worden dat Kennedy meer dan zijn steentje heeft bijgedragen tot het verspreiden van onnodige angst voor al te gekke complottheorieën omtrent vaccinaties.”

Dit gaf aanleiding tot het boze telefoontje en zijn verdenking dat ik op de loonlijst van Big Pharma stond. Nadat ik hem van deze illusie verlost had, praatte Kennedy het volgende uur vol over het “explosieve boek” dat hij binnenkort zou uitbrengen en waarin hij het verband beschrijft tussen inentingen en neurologische ontwikkelingsstoornissen. Hij vermeldde ook dat hij binnenkort zou vergaderen met vooraanstaande leden van het Congres en toplui binnen verschillende nationale agentschappen om zijn zaak nog meer gewicht te geven.

Deze merkwaardige ontwikkelingen, een bijproduct van zijn fanatisme, overtuigden me om het verhaal van Kennedy’s fixatie te vertellen. Mijn stuk over hem verscheen in de Washington Post in 2014. Ik beschreef hoe zijn ideeën haaks stonden op die van de gevestigde wetenschap, dat zijn vergaderingen in Washington tot niets leidden, dat hij levenslange medestanders in de openbare gezondheidssector van zich had vervreemd, en misschien wel het meest verbijsterende, dat hij zijn kruisvaart niet zou beëindigen. Het verhaal gaf aanleiding tot zeer uiteenlopende reacties. De felste reacties vielen uiteen in twee verschillende groepen. Aan de ene kant schudde men collectief het hoofd in afkeer. Deze mensen beschouwden Kennedy als een van de goeien die stapelgek is geworden, iemand die “met zijn nieuwe en onbegrijpelijke kruistocht een onfatsoenlijke sprong in de wereld van anti-wetenschap had gemaakt”, zoals Jeffrey Kluger in Time schreef. De andere kant, vooral degenen die eerder al hun wantrouwen tegenover staatsinstanties en het medische establishment hadden uitgedrukt, prees Kennedy als een dappere “held”.

Zelfde verhaal, twee diametraal tegenovergestelde reacties. Hoe kan dat?

Wordt vervolgd

Kanker en alternatieve therapieën: van abrikozenpitten tot zuurzakthee

Net als de meeste verenigingen die kritisch denken willen stimuleren, is de Good Thinking Society verontrust door de vele inzamelacties die als doel hebben ernstig zieken alternatieve therapieën te laten ondergaan die niet door de reguliere geneeskunde erkend worden en die niet gestaafd worden met solide bewijzen.

De Good Thinking Society heeft onderstaande lijst van dubieuze therapieën samengesteld die ze zijn tegengekomen in de beschrijvingen van zulke inzamelacties (vooral voor kankerpatiënten). Ik heb deze tekst vertaald in opdracht van SKEPP. Prof. Em. Dr. Wim Betz, erevoorzitter van deze organisatie, heeft de tekst duchtig gecorrigeerd en aangevuld, waarvoor zéér veel dank!

WOORDENLIJST

Abrikozenpitten
Acupunctuur
Alkali-dieet
Alkali-water
Amalgaan verwijderen
Amygdaline
Antineoplastontherapie
Antioxidanten
Anti-zuurdieet
Asyramachine
Ayurveda
B17
Basisch Kangen-water
Biomagnetisme
Bioresonantie
Biovoeding
Budwig-dieet
Budwig-protocol
Burzynski, Stanislaw
Cannabidiol
Cannabinoïde
Cannabisolie
Catumaxomab
CBD
Chelatietherapie
Coffee enema (Eng.)
Curcumine
Darmspoeling
Dendritische celtherapie
Detox (van de lever)
Dowsing (Eng.)
Essiac-thee
Fotoferese
Fytonutriënten
Ganoderma lucidum
GcMAF
Geïoniseerd alkali water
Gerson-dieet
Gerson-therapie
Gesteelde lakzwam
Graviolathee
Groentesappen
Guanábanathee
Homeopathie
Hyperbare kamer
Hyperthermie
Immunotherapie
Iscador
Juicing (Eng.)
Kangen-water
Ketogeen dieet
Klister
Koffieklysma
Koffielavement
Kurkuma
Kwikamalgaan verwijderen
Laetrile
Leverdetox
Leverontgifting
Lingzhi paddenstoel
Magneetveldtherapie
Maretak
Marihuana
Melatonine
Miracle Mineral Solution
Mistletoe
MMS
Ojibwa-thee
Ozontherapie
Pancreatische enzymen
Paranormale heelkunde
PDL1-vaccinatie
Proton radiotherapie
Protonentherapie
Psychic surgery (Eng.)
Radiësthesie
Rauwe groentesappen
Raw veg
Reiki
Reishi paddenstoel
Removab
Rick Simpsons’ olie
Sappen
Scalaire golftechnologie
Scalaire technologie
Soursup tea (Eng.)
TACE-therapie
Thermische beeldvorming
Thermografie
Traditionele Indiase geneeskunde
Urinetherapie
Viscum album
Vitamine B17
Vitamine C
Wichelroede
Zuur-basedieet
Zuurstoftherapie
Zuurzakthee

Dr. Alice Howarth van DrAlice.blog heeft deze lijst mede mogelijk gemaakt. Dr. Howarth heeft een PhD in kankeronderzoek aan de Universiteit van Liverpool.

Rest mij nog Michael Marsh van de Good Tinking Society te bedanken voor de toestemming om deze tekst te vertalen.

 

TE RAADPLEGEN BRONNEN

Nederlandstalig

 Engelstalig

* * *

ABRIKOZENPITTEN
Verwante termen: laetrile, amygdaline, (‘vitamine’) B17

Beschrijving
Laetrile, of ‘vitamine’ B17 is een synthetische vorm van amygdaline, een stof die aangetroffen wordt in de pitten en zaden van verschillende vruchten, waaronder abrikozen. Vermaalde abrikozenpitten worden gepromoot als totaalbehandeling tegen kanker. Patiënten nemen ofwel de pitten in poedervorm of als tabletten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er bestaat geen bewijs voor de bewering dat laetrile of abrikozenpitten doeltreffend zouden zijn in de behandeling tegen kanker. Laetrile en abrikozenpitten bevatten cyanide. Hoge doses of langdurig gebruik kunnen leiden tot cyanidevergiftiging. Zie ook Cancer Research UK en Kanker en voeding.

 

ACUPUNCTUUR

Beschrijving
Acupuncturisten gebruiken naalden om ‘meridiaanpunten’ te stimuleren en de energiestroom (of chi, ki, qi) beter te laten vloeien. Er zijn acupuncturisten die beweren dat een verstoorde energiestroom de oorzaak zou zijn van de ziekte. Sommigen bieden een behandeling aan om de neveneffecten van de chemotherapie te verzachten, anderen gaan veel verder en beweren dat hun acupunctuurbehandeling kanker kan genezen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn zwakke aanwijzingen dat acupunctuur doeltreffend zou kunnen zijn bij het onderdrukken van misselijkheid. Er is evenwel geen bewijs voor de bewering dat acupunctuur helpt bij het herstel of dat het kanker kan genezen.

 

ALKALI-DIEET
Ook gekend als: zuur-basedieet, anti-zuurdieet

Beschrijving
Dit dieet is gebaseerd op de overtuiging dat kanker gedijt in een zuur milieu. Men probeert de pH-waarde van het lichaam te veranderen om zo het milieu minder voordelig voor de kanker te maken. Sommige beoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken promoten dit als een directe behandelingswijze tegen kanker. Sommigen beweren zelfs dat chemotherapie de werking van dit dieet verhindert.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn geen bewijzen voor de bewering dat de pH-waarde in het lichaam dramatisch veranderd kan worden en dit te overleven, en er zijn evenmin bewijzen dat het basisch (alkalisch) maken van het lichaam een negatief effect heeft op de kanker en/of veilig is voor de patiënt. Zie ook Wikipedia en Voeding en Kanker.

 

ANTINEOPLASTONTHERAPIE

Beschrijving
Stanislaw Burzynski promoot zijn uitvinding in zijn privékliniek in Houston, Texas. De therapie is gebaseerd op het idee dat peptiden die geïsoleerd werden uit urine, gebruikt kunnen worden om kanker te genezen. Na decennia van ‘klinische testen’, met een enorm kostenplaatje voor patiënten die hieraan willen deelnemen, zijn er nog geen betekenisvolle data gepubliceerd. Tal van patiënten waren de aanleiding voor prominente geldinzamelacties, maar zijn later gestorven. De kliniek is regelmatig betrokken in rechtszaken aangespannen door zowel patiënten als toezichthouders.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs dat deze therapie doeltreffend is, wel is er substantieel bewijs dat men patiënten valse hoop verkoopt, dat hun laatste spaargeld afhandig wordt gemaakt en dat ze aangezet worden om legitieme behandelingen op te geven. Zie ook Wikipedia.

 

ANTIOXIDANTEN

Beschrijving
Supplementen met antioxidanten worden zeer vaak voorgesteld als preventieve middelen tegen kanker. Antioxidanten worden in het lichaam gebruikt om cellen te beschermen tegen de gevolgen van vrije radicalen. Vrije radicalen worden  geproduceerd in het lichaam als normaal onderdeel van bepaalde biologische processen. Het lichaam zorgt voor een evenwicht tussen antioxidanten en vrije radicalen en gebruikt zelfs vrije radicalen voor het immuunsysteem. Bepaalde beoefenaars van alternatieve geneeskunde staan achter het gebruik van antioxidanten ter preventie en/of genezing van kanker.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat supplementen met antioxidanten een positieve werking hebben wat betreft de preventie of behandeling van kanker. Anderzijds hebben recente experimenten aangetoond dat onder bepaalde condities antioxidanten de groei van kankercellen kunnen bevorderen. Zie ook Stichting tegen Kanker en Voeding en kanker.

 

ASYRAMACHINE
Verwante term: bioresonantie

Beschrijving
Deze machine meet “de galvanische huidreactie van patiënten” door middel van een scala aan ‘vibraties’ die doorheen twee handvaten wordt gestuurd. Het wordt gebruikt om ziekten te diagnosticeren en om de vooruitgang van het genezingsproces te meten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs dat de machine eender welke ziekte kan detecteren of diagnosticeren. Dit is eigenlijk niet meer dan de elektrische weerstand meten tussen twee punten op de huid. Dat kan je zelf ook met een eenvoudige multimeter, die de spanning en de weerstand meet, en die voor een tiental euro in elke doe-het-zelfzaak te vinden is. Die weerstand varieert naargelang de kracht van knijpen, de vochtigheid en emoties. Het is dezelfde eenvoudige ‘technologie’ als bij leugendetectors en de Scientology’s e-meter. Het is zeer schadelijk wanneer dit tuig gebruikt wordt als enig middel om het ziekteverloop en de doeltreffendheid van behandelingen te meten.

 

AYURVEDA

Beschrijving
Ayurveda is een Indiaas medisch systeem waarin onder andere kruidenbehandelingen, artisanaal gemaakte middeltjes, homeopathie, massages een belangrijke rol spelen. Het wordt door sommige beoefenaars beschouwd als een volwaardig alternatief voor conventionele, ‘westerse’ geneeskunde.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er bestaan geen enkel bewijs dat ayurveda een doeltreffende behandeling heeft tegen kanker of dat het kanker kan genezen. Voorstanders hebben de neiging om de conventionele, legitieme geneeskunde af te schilderen als minderwaardig. Ayurvedische middelen blijken vaak zware metalen en andere vervuilende stoffen te bevatten in gevaarlijke hoeveelheden. Meerdere gevallen van vergiftiging werden beschreven.

 

BIOMAGNETISME
Verwante term: magneetveldtherapie

Beschrijving
Therapeuten die biomagnetisme in hun praktijk gebruiken, suggereren dat alle ziekten te wijten zijn aan een onevenwicht  in het lichaam. Magneetveldtherapie is een behandeling waarbij twee magneten gebruikt worden om onevenwichtige gebieden in het lichaam te ‘depolariseren’. Zie ook LiveScience.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat magneten het lichaam kunnen ‘depolariseren’ en evenmin dat ze zouden helpen bij het behandelen of genezen van kanker.

 

BIOVOEDING

Beschrijving
Sommige beoefenaars van alternatieve medische praktijken suggereren dat bio-voeding meer nutriënten heeft dan conventionele gewassen. Er is geen enkel bewijs dat deze claim ondersteunt. Bio-voeding wordt voorgesteld als een preventief of zelf curatief middel voor kanker omdat het respectievelijk minder pesticiden en meer voedingsstoffen zou bevatten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Hoewel er enig bewijs is voor de relatie tussen voedingsgewoonten en het risico op kanker, is er geen bewijs voor de bewering dat een dergelijk dieet kanker kan bestrijden of genezen. Er is evenmin enig bewijs dat bio-gewassen beter zouden zijn in termen van risicovermindering van kanker dan andere gewassen. Zie ook de bevindingen van de ‘One Million Women Study’ door de Universiteit van Oxford.

 

BUDWIG-DIEET
Ook gekend als: Budwig-protocol

Beschrijving
Het Budwig-dieet werd opgesteld in de jaren 1950 en is gebaseerd op de inname van lijnzaadolie in combinatie met magere verse kaas (cottage cheese) of melk met zeer veel fruit, groenten en vezels, en met minder suikers, vlees en vetten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor de bewering dat het Budwig-protocol kanker kan behandelen of genezen. Zie ook Cancer Research UK.

 

CANNABISOLIE
Verwante termen: cannabidiol (CBD), cannabinoïde, marihuana

Beschrijving
Cannabinoïde of cannabisolie worden vaak voorgesteld als kankerbehandelingen. Terwijl er enig bewijs is dat cannabinoïden de groei van en tumor zou kunnen afremmen in het laboratorium, is er geen bewijs dat dit ook het geval is bij menselijke patiënten, deels omwille van de wettelijke moeilijkheden rond dit soort onderzoeken. Men weet dat cannabis patiënten helpt bij het verdragen van de neveneffecten van bepaalde kanker- en chemotherapieën omdat het pijn kan verlichten en misselijkheid kan onderdrukken. Voor een goede samenvatting, zie National Cancer Institute, Cancer Research UK en Stichting tegen kanker.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor de bewering dat cannabisolie kanker kan genezen. Er zijn aanwijzingen dat gezuiverde cannabinoïde stoffen de groei van kanker zou kunnen vertragen maar enkel met hogere doses dan in cannabisolie wordt aangetroffen.  Zie ook Voeding en kanker.

 

CHELATIETHERAPIE

Beschrijving
Chelatietherapie is een nuttige techniek om zware metalen uit het lichaam te verwijderen bij een vergiftiging (bijv. loodvergiftiging). De synthetische stof EDTA wordt in de bloedbaan gebracht waar het zich bindt aan zware metalen en dan via urine of stoelgang verwijderd wordt uit het lichaam. Sommige  alternatieve behandelaars beweren dat chelatie ook kan gebruikt worden om zowat alles, aderverkalking en ook kanker, te behandelen of te voorkomen door middel van het verwijderen van ‘toxines’ of schadelijke stoffen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkele aanwijzing voor de bewering dat chelatietherapie aderverkalking, kanker of enige ziekte kan voorkomen of behandelen, bovendien kan het gevaarlijk tot dodelijk zijn.

 

CURCUMINE
Verwante termen: kurkuma

Beschrijving
Het is een specerij, afkomstig van een Indische plant, en een bestanddeel van curry.
Van het actieve bestanddeel van kurkuma, curcumine, wordt gezegd dat het kanker kan behandelen. Voorstanders verwijzen naar streken waar veel kurkuma gegeten wordt en menen dat er in die regio’s een kleiner aantal kankers worden vastgesteld. Deze ‘behandeling’ wordt meestal toegediend in de vorm van supplementen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor de bewering dat supplementen met curcumine of kurkuma kanker kan helpen voorkomen of genezen. Zie ook Stichting tegen Kanker, Gezondheid en Wetenschap en Voeding en kanker.

 

DENDRITISCHE CELTHERAPIE

Beschrijving
Dendritische celtherapie is een vorm van immunotherapie waarbij door middel van een vaccinatie-achtige procedure bepaalde lichaamscellen kunnen aangezet worden om afweerstoffen aan te maken die kankercellen kunnen uitschakelen. Deze therapie wordt onderzocht en gebruikt in de reguliere geneeskunde en vaak misbruikt door uitoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken. Zie ook TegenKanker.nl.

Doeltreffendheid / Risico’s
Immunotherapieën die gebaseerd zijn op vaccinatie vereisen dat er nauwkeurig wordt vastgesteld welke specifieke proteïnes de kanker van een patiënt heeft om zo het vaccine op maat aan te passen. Lichaamseigen dendritische cellen worden afgenomen, in het labo gekweekt, dan in contact gebracht met cellen van de eigen tumor, en zo “getraind” om die bepaalde tumor te herkennen. Wat de alternatieven onder die naam verkopen lijkt er maar van verre op. Ze  hebben geen cellen van de eigen tumor, te moeilijk of te omslachtig ?Zie ook NCI.

 

ESSIAC-THEE
Ook gekend als: Ojibwa-thee

Beschrijving
Essiac-thee wordt gemaakt van kliswortel, schapenzuring, rode iep en Russische rabarber (Rheum palmatum), al dan niet in combinatie met andere planten of kruiden. Zie ook Cancer Research UK.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn geen aanwijzingen dat Essiac-thee kanker kan behandelen of genezen.

 

FOTOFERESE

Beschrijving
Dit is een conventionele therapie om T-cellymfoom (een soort leukemie) te behandelen. Het bloed van de patiënt wordt behandeld met een fotosensibiliserende stof en blootgesteld aan UV-licht om de T-cellen te beschadigen. De beschadigde T-cellen kunnen dan gemakkelijker vernietigd worden in het lichaam. Deze behandeling werkt alleen bij maligne lymfoom.

Doeltreffendheid / Risico’s
De therapie kan enkel uitgevoerd worden in een labo van hoog niveau, door medische professionals die de grenzen van de behandeling begrijpen en die de behandelingen kunnen afstemmen op de vereisten van de patiënten.

 

FYTONUTRIËNTEN

Beschrijving
Fytonutriënten zijn voedingsstoffen uit planten. Vandaar dat er voor elke nutriënt andere claims worden gemaakt en voor sommige van die beweringen zijn er al iets meer bewijzen dan voor andere. Sulforafaan, bijvoorbeeld, dat aangetroffen wordt in broccoli, zou misschien enige waarde kunnen hebben in de preventie van kanker. Zie Cancer Research UK.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn aanwijzingen dat er een verband zou kunnen zijn tussen eetgewoonten en het risico op kanker. Er zijn evenwel geen bewijzen dat het volgen van een bepaald dieet kanker kan bestrijden of genezen. Voor de nutriënten die in het labo de groei van kanker zouden kunnen vertragen, zijn er echter minimale bewijzen die slechts gelden in zeer specifieke omstandigheden. De doses konden niet gerepliceerd worden door middel van supplementatie of diëten. De verkochte producten zijn meestal mengelingen met weinig betrouwbare samenstelling. Sommige bestanddelen van planten verhogen zelfs het risico op kanker. ( aristolochia, asparagine, aflatoxines,…)

 

GcMAF (Gc protein-derived macrophage activating factor)

Beschrijving
GcMAF is een proteïne die betrokken is bij de regeling van cellen in het immuunsysteem. In 2008 was er een hype rond een onderzoek dat suggereerde dat de injectie van GcMAF gebruikt zou kunnen worden als een geneesmiddel tegen kanker. Het artikel werd later teruggetrokken en de klinische onderzoeken die het gebruik van GcMAF nagaan zijn gebaseerd op een niet al te wetenschappelijke methode. Tal van beoefenaars van alternatieve prakijken promoten deze therapie nog steeds ondanks het gebrek aan goede bewijzen. Zie ook Cancer Research UK en het Antikankerfonds.

Doeltreffendheid / Risico’s
De bewijzen die het gebruik van GcMAF in de behandeling van kanker ondersteunen, zijn onbetrouwbaar. Veel meer onderzoek is nodig.

 

GERSON-DIEET
Ook gekend als: Gerson-therapie

Beschrijving
De Gerson-therapie werd in de jaren 1900 ontwikkeld door Max Gerson. De therapie is gebaseerd op een regime van rauwe bio-sappen (om het uur), vijf of meer koffielavementen per dag en zeer veel supplementen. De voorschriften voor dit regime zijn zeer strikt en dwingend en vereisen dat patiënten zich voor twee à drie weken laten opnemen in een kliniek, vaak in Mexico.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn geen aanwijzingen voor de bewering dat het Gerson-dieet werkt. Men riskeert wel gezondheidsproblemen omdat het overdreven nuttigen van sappen erg kan verzwakken en ernstige darmproblemen kan veroorzaken. Lavementen kunnen dan weer duizeligheid en beroertes veroorzaken, én kunnen dodelijk zijn. Zie ook Cancer Research UK en Good Thinking.

 

GESTEELDE LAKZWAM
Ook gekend als: lingzhi paddenstoel (extracten), reishi paddenstoel (extracten), Ganoderma lucidum

Beschrijving
Van extracten van de gesteelde lakzwam wordt beweerd dat ze kanker kunnen genezen. Dat zouden ze doen door het immuunsysteem te verbeteren en de kankercellen te vernietigen. Deze extracten worden geadverteerd in kringen van voorstanders van de traditionele Chinese en Oosterse geneeskunde.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat extracten van deze paddenstoelen kanker kunnen genezen. Er zijn enkele prille aanwijzingen dat ze het immuunsysteem zouden kunnen ondersteunen. Zie Cancer Research UK.

 

HOMEOPATHIE

Beschrijving
Homeopathie is een alternatieve therapie gebaseerd op het zogenaamde gelijksoortigheidsbeginsel: een stof die dezelfde symptomen oproept als de ziekte, kan die ziekte genezen. Homeopathische middelen worden gemaakt door het verdunnen van actieve ingrediënten in water of melksuiker. Die zijn zo extreem verdund dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat homeopathische middelen met een 24D of 12C-verduning of hoger nog één molecule van het actieve bestanddeel bevatten. De meeste homeopathische middelen zijn verkregen door verdunningen ver boven deze grens.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor de bewering dat homeopathie helpt bij de behandeling van eender welk gezondheidsprobleem, inclusief kanker. Zie ook NHS, Cancer Research UK en Vereniging tegen de Kwakzalverij.

 

HYPERTHERMIE

Beschrijving
Er is bewijs dat het plaatselijk verwarmen van een tumor de kankercellen gevoeliger kan maken aan andere vormen van behandeling zoals radio- of chemotherapie en zo de resultaten van die behandelingen positief kan beïnvloeden. Of hyperthermie als behandeling op zich kan gebruikt worden, is niet bewezen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Of uitoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken hyperthermiebehandelingen correct uitvoeren is nog maar de vraag. Aangezien velen onder hen de conventionele therapieën verwerpen, is er een reëel risico dat ze de therapie zullen toepassen zonder bijbehorende radio- of chemotherapie, waardoor de mogelijke waarde van de behandeling minimaal wordt.

 

IMMUNOTHERAPIE

Beschrijving
Immunotherapie is een containerbegrip dat verwijst naar elke therapie die het immuunsysteem van de patiënt zelf gebruikt. Immunotherapie is een veelbelovende techniek, op maat van de individuele patiënt, maar nog zeer duur en technisch zeer complex, dus nog experimenteel. Het maakt gebruik van conventionele behandelingen zoals chemotherapeutische middelen met antilichamen of behandelingen die afweercellen activeren zoals T-cellen of dendritische cellen. Beoefenaars van alternatieve geneeskunde, daarentegen, gebruiken vaak deze term om te verwijzen naar alternatieve therapieën die claimen het immuunsysteem te boosten, ondanks het gebrek aan bewijs.

Doeltreffendheid / Risico’s
Aangezien beoefenaars van alternatieve praktijken deze term steeds vaker gebruiken in verband met behandelingen die niet ondersteund worden met bewijzen, wordt het voor een leek moeilijk om uit te maken welke therapieën echt zijn en welke niet. Zoals bij elke behandeling is het ook in dit geval belangrijk om zich te laten bijstaan door een medisch experten team, liefst verbonden aan of in samenwerking met een erkende universiteit.

 

ISCADOR
Verwante term: maretak, viscum album, mistletoe

Beschrijving
Iscador is een onderdeel van een reeks behandelingen gebaseerd op de injectie van maretakextracten De aanhangers van de antroposofie, een alternatieve filosofie of religie met medische doctrines, geloven dat, vermits maretak zich als een kanker op een boom gedraagt, het kanker bij mensen zal genezen (leer der signaturen). Ze beweren ook dat de injecties het immuunsysteem boosten en tumoren verkleinen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Maretakextracten zijn uitgebreid onderzocht. Deze studies hebben serieuze tekortkomingen wat experten op het terrein doet twijfelen aan de geldigheid van de bevindingen. Er worden ook nog bewijzen aangehaald dat rechtstreeks inspuiten in een tumor cellen vernietigt, maar erg overtuigend is dat niet, dat doet inspuiten met water ook. Iscador zou niet gebruikt mogen worden als  behandeling zonder overtuigende bewijzen. Zie ook Stichting tegen Kanker.

 

KANGEN-WATER
Ook gekend als: geïoniseerd alkaline water, basisch kangen-water, alkaline water

Beschrijving
Kangen-water is ‘basisch (alkalisch) water’ met een pH-waarde tussen 8,5 en 9,5. Het wordt gemaakt via elektrolyse van water waarbij minerale zouten zijn toegevoegd. Beoefenaars van alternatieve medische praktijken beweren dat kanker gedijt in zure milieus en dat het drinken van basisch water de pH-waarde in het lichaam kunnen wijzigen en dat zo kanker kan behandeld worden.

Doeltreffendheid / Risico’s
De nieren regelen de pH-waarden in het bloed en een verandering van dieet kan dit niet zomaar overnemen. Er is geen enkele aanwijzing dat het drinken van basisch water kanker kan behandelen. Hoge innames van basisch water kan evenwel de gezondheid schaden. Zie ook Gezondheid en Wetenschap.

 

KETOGEEN DIEET

Beschrijving
Dit dieet bevat veel vetten en weinig koolhydraten en eiwitten. Alle cellen hebben energie nodig, dat wordt meestal geleverd als het koolhydraat (suiker)glucose. Het is eigenlijk een vorm van uithongeren zodat het lichaam gedwongen wordt om  vetten te verbranden en om te zetten in glucose.  Het wordt voorgesteld als een methode om van kanker te genezen,  gebaseerd op de mythe dat kankercellen steeds meer terugvallen op suiker dan op andere cellen en dat daardoor het dieet de kanker kan ‘uithongeren’.

Doeltreffendheid / Risico’s
 De bron van die energie, het dieet wijzigen, verandert niets aan de energie die beschikbaar is voor de kankercellen. Mensen op een ketogeen dieet zullen glucose aanmaken van hun reserves. Kankercellen zullen dus niet ‘uitgehongerd’ worden door dit dieet. Zie Anaximperator blog voor een goede beschrijving van suikerarme diëten. Zie Voeding en kanker. Vetverbranding met tekort aan koolhydraten kan leiden tot ketosis, met bewustzijnsstoring, coma en zelfs overlijden.

 

KOFFIELAVEMENT
Ook gekend als: koffieklysma, darmspoeling, klister. Eng. coffee enema

Beschrijving
Koffielavementen worden vaak gebruikt in de Gerson-therapie en worden aangeprezen door beoefenaars van alternatieve medische praktijken als detox, slakken verwijderen of leverontgifters voor kankerpatiënten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat koffielavementen de lever of ingewanden kunnen ontgiften. Er zijn geen aanwijzingen dat het kanker kan helpen behandelen. Koffielavementen houden een gezondheidsrisico in en kunnen leiden tot een onbalans van de kaliumniveaus in het lichaam, wat op zijn beurt dan weer kan leiden tot hartproblemen en zelfs de dood. Zie Cancer Research UK voor details in verband met de Gerson-therapie en Good Thinking Society.

 

KWIKAMALGAAN VERWIJDEREN
Verwante term: amalgaan verwijderen

Beschrijving
Amalgaam is een mengeling van metalen die door tandartsen gebruikt wordt om gaatjes in tanden te vullen. Sommige gelovigen in alternatieve behandelingen beweren dat het kwik in die amalgaanvulling voor tanden kanker en veel meer andere problemen kan veroorzaken door ‘neurotoxiciteit’. Het kwik zou het immuunsysteem ontregelen. Dit vermeende effect zou ook een doeltreffende kankerbehandeling verhinderen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs dat de claim ondersteunt dat amalgaanvullingen het risico op kanker vergroten of dat ze een verwoestend effect hebben op het immuunsysteem.
LEVERONTGIFTING
Verwante termen: leverdetox, detox

Beschrijving
Zeer veel beoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken suggereren dat vergif in het lichaam kanker veroorzaakt of dat het geproduceerd wordt door kanker (of beide). Omdat te voorkomen en/of te genezen moeten patiënten ontgift worden, een zogenaamde detox ondergaan. Sommige van deze beoefenaars gebruiken vooral protocollen waarvan ze claimen dat ze de functies van de lever stimuleren en anderen moedigen hun klanten zelfs aan om supplementen van leverextracten in te nemen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Het menselijk lichaam is goed  uitgerust om via lever, nier en darmen het lichaam te ontgiften. Er is geen enkele aanwijzing voor de bewering dat detox-kuren, van welke soort dan ook, een positieve invloed uitoefenen op de gezondheid en dat ze in staat zijn kanker te behandelen of te voorkomen.

 

MELATONINE

Beschrijving
Melatonine is een hormoon dat geproduceerd wordt in de pijnappelklier. Het speelt een rol in het regelen van de waak- en slaappatronen, en dag-nachtritme.  Sommige mensen beweren dat melatonine ook kan gebruikt worden in een kankerbehandeling omwille van zijn secundaire functie als antioxidant.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor de claim dat melatonine kanker kan behandelen. Melatonine die oraal wordt ingenomen, wordt uit het lichaam gezuiverd door de lever. Bewijs dat het gebruik van melatonine in combinatie met chemotherapie wel positief is, blijft onduidelijk.

 

MIRACLE MINERAL SOLUTION
Ook gekend als: MMS

Beschrijving
Miracle Mineral Solution (MMS) werd ontwikkeld door Jim Humble. Het is een oplossing van chloordioxide, een chemische stof met blekende eigenschappen. Voorstanders van MMS raden hoge doses aan om kanker te ‘behandelen’ en zeggen dat MMS elke twee uur kan ingenomen worden. Zij promoten ook MMS-lavementen, lokaal aanbrengen op de huid, MMS-inhalatie en baden in MMS-verdunningen. Voorstanders voeren aan de kanker een schimmelinfectie is en dat MMS schimmeldodende eigenschappen heeft.

Doeltreffendheid / Risico’s
Dit product is bleekwater (javel), het is frauduleus en gevaarlijk. De beweringen over het behandelen van allerlei ziekten zijn bedrieglijk. Er is geen enkel bewijs voor de bewering dat MMS kanker of wat dan ook kan genezen. Kanker is geen schimmelinfectie. De verkopers zijn zo brutaal dat ze de eerste tekenen van vergiftiging, braken en diarree, als gewenst en gunstig voorstellen.

 

OZONTHERAPIE

Beschrijving
Ozontherapie is gebaseerd op het principe van zuurstoftherapie waarbij beoefenaars beweren dat het verhogen van de zuurstoftoevoer het lichaam kan behandelen tegen kanker. In dit geval wordt de extra zuurstof aangeleverd via ozon (O3), meestal door bloed af te tappen, aan ozon bloot te stellen en dan weer in te spuiten.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er zijn geen bewijzen voor doeltreffendheid van deze therapie. Het toedienen van grote hoeveelheden (of concentratie) ozon kan zeer giftig zijn.

 

Pancreatische enzymen

Beschrijving
Pancreatische enzymen worden in de conventionele geneeskunde voorgeschreven voor patiënten wiens alvleesklier (pancreas) onvoldoende werkt of aangetast is door kanker. Dit wordt de Pancreatic Enzyme Replacement Therapy (PERT) genoemd. Pancreatische enzymen zijn nodig in de spijsvertering. Sommige uitoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken beweren dat zeer hoe doses van de enzymes in kwestie kankercellen kan doen afsterven en dus kanker kan bestrijden.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat hoge doses van pancreatische enzymen kanker kan bestrijden of genezen. Een teveel aan pancreatische enzymen dat niet nodig is voor de spijsvertering gaan door de darmen en worden uitgescheiden door het lichaam. Ze bereiken de plaatsen waar de kanker zich bevindt dan ook niet. Zie ook pancreaticcanceraction.org.

 

PARANORMALE HEELKUNDE
Eng. Psychic surgery

Beschrijving
Paranormale heelkunde is een vorm van vermeende invasieve chirurgie waarbij de beoefenaars beweren wel door de huid te gaan maar zonder deze op welke manier dan ook te beschadigen. De paranormale chirurg beweert vervolgens dat hij met zijn handen de organen van de patiënt geneest of de tumoren verwijdert. Het is een goocheltruuk, waarbij nepbloed of dierenbloed en slachtafval wordt gebruikt als theatrale vertoon. Sommige beoefenaars beweren dat zij eveneens in staat zijn om geesten ertoe aan te zetten de tumoren te laten krimpen. Zie bijvoorbeeld deze video waarin demonstraties worden getoond, en deze video waarin skepticus James Randi laat zien dat het berust op bedrog en handigheid.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkele aanwijzing die paranormale heelkunde ondersteunt.

 

PDL1-VACCINATIE

Beschrijving
Dit is gebaseerd op een veelbelovende nieuwe therapie waarbij patiënten met een kanker het proteïne PD1 tot expressie brengt, behandeld worden met een PDL1-vaccine. PDL1 bindt zich aan PD1 en richt zich op kankercellen die vervolgens door het immuunsysteem vernietigd kunnen worden. Zie Cancer Research UK voor een gedetailleerde beschrijving.

Doeltreffendheid / Risico’s
Deze behandeling werkt alleen bij kankerpatiënten waarbij het PD1-proteïne geproduceerd wordt en daarom moeten de patiënten eerst zeer nauwkeurige en specifieke testen ondergaan. Het is niet duidelijk of uitoefenaars van alternatieve geneeskundige praktijken hun patiënten daadwerkelijk testen en of ze überhaupt wijzen op de noodzaak van de testen.

 

PROTONENTHERAPIE
Ook gekend als: proton radiotherapie, protontherapie

Beschrijving
Dit is een nieuwe vorm van radiotherapie die doeltreffend is voor sommige patiënten. De techniek is evenwel zo nieuw dat er geen waarborgen zijn dat alle klinieken die deze therapie aanbieden, dat ook efficiënt doen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Sommige buitenlandse klinieken promoten deze therapie zeer agressief bij wanhopige ouders en patiënten. Het is niet duidelijk of alle patiënten die behandeld worden in die privéklinieken, gepast en adequaat behandeld worden. In 2019 wordt het eerste centrum voor protonentherapie in België verwacht. Zie ook Federaal Kenniscentrum voor gezondheidszorg.

 

RAUWE GROENTESAPPEN
Verwante termen: sappen, juicing, raw veg

Beschrijving
Sappen van rauwe groenten maken deel uit van verschillende alternatieve behandelingen, o.a. die van Budwig en Gerson. Het idee is gebaseerd op het idee dat sommige voedingsstoffen het best worden ingenomen middels rauwe groenten en dat ze kanker kunnen bestrijden en genezen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat het toepassen van dit dieet kanker kan bestrijden of genezen.
Vaak is er hierdoor uithongeren, verzwakken en voortijdig overlijden.
Gezonde voedingsgewoonten en een gezond gewicht kunnen kanker helpen voorkomen en de weerstand verbeteren.

 

REIKI

Beschrijving
Reiki is alternatieve therapie die zijn oorsprong vindt in Japan. Het is gebaseerd op het principe van de ‘universele energie’ (chi, ki, qi) die gemanipuleerd en aangewend wordt om de patiënt te genezen, zonder deze aan te raken.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs voor de bewering dat het gebruik van reiki kanker helpt genezen of voorkomen. Er zijn enige zwakke aanwijzingen die zouden kunnen aantonen dat reiki de stemming, de pijnervaring en de levenskwaliteit van de patiënt verbetert. Het gebruik van reiki kan evenwel patiënten ertoe aanzetten om doeltreffendere therapieën te staken of te vermijden. Zie ook het NCBI-rapport en Cancer Research UK.

 

REMOVAB
Verwante term: catumaxomab

Beschrijving
Removab (de handelsnaam voor catumaxomab) is een reguliere therapie die gebruikt wordt bij een zeer specifieke subgroep van kankerpatiënten, namelijk bij patiënten met een kanker (a) die positief test op het proteïne EpCAM en (b) die kwaadaardige ascites produceren (vochtophopingen in de buikholte). Removab wordt enkel en alleen gebruikt wanneer alle andere behandelingsmogelijkheden uitgeput zijn.

Doeltreffendheid / Risico’s
Deze therapie wordt enkel gebruikt voor kanker die positief test op EpCAM. Removab bindt zich uitsluitend aan het EpCAM-proteïne. Het kan daarom niet gebruikt worden bij patiënten met een andere vorm van kanker. Deze behandeling vereist dat de patiënt zeer zorgvuldig gescreend wordt voor dat bepaalde type van kanker. De behandeling met Removab wordt gegeven door medische oncologische professionals.

 

RICK SIMPSONS’ OLIE
Verwante termen: cannabisolie

Beschrijving
Rick Simpson beweert geconcentreerde cannabisolie te maken voor de behandeling van kanker. Hij geeft aan patiënten informatie om de olie zelf aan te maken en verkoopt het product niet, hij heeft er ook geen patent op genomen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs dat cannabisolie kanker kan genezen. Er zijn aanwijzingen dat gezuiverde cannabinoïde stoffen de groei van kanker zouden kunnen vertragen maar enkel met hogere doses dan in cannabisolie wordt aangetroffen. Dit vraagt naar meer onderzoek. Er zijn geen klinische onderzoeken met patiënten die het gebruik van cannabinoïden onderzocht hebben.

 

SCALAIRE TECHNOLOGIE
Ook gekend als: scalaire golftechnologie

Beschrijving
Dit is een behandeling op basis van een type van elektromagnetische energie (scalaire golf) die niet bestaat. Een artikel in verband met zulk een claim kan gevonden worden op Retraction Watch. Voorstanders beweren dat de behandeling werkt door middel van magnetische resonantie van de kankercellen die verstoord wordt door scalaire golven en door een verbetering van het immuunsysteem.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor het bestaan van scalaire golven. Er is geen enkele aanwijzing dat kankercellen een unieke magnetische resonantie hebben. Er is geen enkele aanwijzing dat de verstoring van energiegolven kanker an genezen en er is geen bewijs dat energiegolven het immuunsysteem kunnen verbeteren.

 

TACE-THERAPIE

Beschrijving
TACE-therapie (transcatheter arterial chemo-embolisation of transarterial chemo-embolisation) is een reguliere therapie die gebruikt wordt om de groei af te remmen of uitzaaiingen tegen te gaan bij sommige vormen van leverkanker. Het kan kanker niet genezen. De therapie is erop gericht de bloedtoevoer naar de tumor in de lever te blokkeren in combinatie met de toevoer van chemotherapie via de leverslagaders. Deze therapie maakt gebruik van de aanwezigheid van twee kanalen voor bloedtoevoer in de lever, de poortader en de leverslagader. Levertumoren zijn zeer afhankelijk van de bloedtoevoer via de leverslagader terwijl gezonde cellen ondersteund kunnen worden door de poortader. Zie ook American Cancer Society en NHS.

Doeltreffendheid / Risico’s
TACE mag niet aangeboden worden aan patiënten met leverschade. Het kan leverkanker niet genezen, alleen de groei vertragen en uitzaaiingen verminderen. Voorbehouden voor hoog gespecialiseerde oncologen. De voordelen worden vaak overdreven door aanbieders van alternatieve praktijken.

 

THERMISCHE BEELDVORMING
Ook gekend als: thermografie

Beschrijving
Het gebruik van infrarood beeldvorming om te detecteren of regio’s in het lichaam een verhoogde temperatuur of bloedstroom hebben net onder de huidoppervlakte. Gewoonlijk wordt dit voorgesteld als een alternatief voor mammografieën.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkel bewijs voor de bewering dat alleen thermische beeldvorming borstkanker of eender welke andere vorm van kanker kan detecteren. Zie de rapporten van FDA en NICE.

 

URINETHERAPIE

Beschrijving
Sommige patiënten geloven dat het drinken van de eigen urine het lichaam voorziet van bepaalde nutriënten die de groei van kankercellen kunnen afremmen of kankercellen kunnen uitschakelen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Urine is een lichaamsvloeistof met afvalstoffen, het resultaat van zorgvuldig filteren door de nieren. De nutriënten die het lichaam nodig heeft, worden behouden. Behalve als er een pathologisch probleem is met de nieren, zit er in de urine weinig dat enige waarde heeft voor de patiënt. Er is geen enkele aanwijzing dat urinetherapie enig nut zou hebben.

 

VITAMINE C

Beschrijving
Hiermee bedoelen we de intraveneuze of orale toediening van extreem hoge doses van vitamine C, meestal hoger dan 2000 mg. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) is 90 mg. Chemicus en Nobelprijswinnaar Linus Pauling was de eerste die megadoses aan vitamine C voorstelde in de jaren 1970.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is zeer beperkte, zwakke aanwijzing dat intraveneus toegediende vitamine C een positief effect zou hebben in combinatie met bepaalde chemotherapieën. Andere studies hebben daarentegen aangewezen dat het interfereert met het goed functioneren van de chemotherapieën. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor de bewering dat vitamine C alleen een positief effect zou hebben. Het levert een verhoogd gevaar voor nierstenen. Zie NCI.

 

WICHELROEDE
Verwante term: radiësthesie, Eng. dowsing

Beschrijving
Het gebruik van wichelroeden behoort tot een pseudowetenschap die zich o.a. toelegt op aardstralen en het vinden van ondergrondse wateraders. Sommige beoefenaars van alternatieve praktijken beweren dat deze vorm van wichelarij gebruikt kan worden om negatieve energie te vinden in het huis van de patiënt, dat ze deze energie terug in evenwicht kunnen brengen en dat ze op die manier kanker kunnen behandelen en genezen. Soms verkopen ze speciale doosjes die de niet bestaande aardstralen zouden neutraliseren.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen enkele aanwijzing dat aardstralen bestaan of dat het gebruik van wichelroeden of die kastjes werkt. Er is geen aanwijzing dat ‘negatieve energie’ in huis bijdraagt aan kanker. Een moderne variant is het opsporen van “elektro-smog” in huis, het is ook gewoon nonsens.

 

ZUURSTOFTHERAPIE
Verwante term: hyperbare kamer

Beschrijving
Uitoefenaars van deze therapie beweren dat het zuurstofgebrek in tumoren betekent dat kankercellen een aversie hebben van zuurstof. Vandaar dat het verhogen van de zuurstoftoevoer in een hyperbare kamer kan werken tegen de kankercellen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Tumoren hebben typisch weinig zuurstof omwille van de snelle groei van de kankercellen. Een belangrijk kenmerk van kanker is de generatie van nieuwe bloedvaten om nutriënten en zuurstof in het weefsel te brengen. Sommige kankercellen kunnen anaeroob energie genereren, hoewel vele kankercellen nog steeds zuurstof nodig hebben. Zelfs als het principe geldig zou zijn dan nog is er geen bewijs die het gebruik van zuurstoftherapie in de kankerbehandeling ondersteunt. Het zou waarde kunnen hebben in het behandelen van neveneffecten van andere kankertherapieën, zoals radiotherapie. Zie ook Cancer Research UK.

 

ZUURZAKTHEE
Ook gekend als: graviolathee, guanábanathee, Eng. soursup tea

Beschrijving
Zuurzak, graviola of guanábana is de vrucht van een plant uit de familie Annonaceae en behoort tot het dieet in de streken waar de bomen groeien. Sommige voorstanders van alternatieve medische praktijken raden aan om van de bladeren van de boom thee te maken. De thee zou kanker kunnen voorkomen of genezen.

Doeltreffendheid / Risico’s
Er is geen bewijs dat zuurzakthee kanker kan voorkomen of genezen. Er is enige bezorgdheid dat een inname van hoge doses veranderingen in de zenuwen kan veroorzaken die kunnen leiden tot de symptomen die lijken op die van de ziekte van Parkinson. Zie ook Cancer Research UK.

Zomerschool Kritisch Denken 2015: Stefaan Blancke

Stefaan Blancke over Darwin in de klas. Stefaan Blancke is een van de eindredacteurs van het boek Creationism in Europe (Johns Hopkins, 2014).

Zomerschool Kritisch Denken 2015 werd georganiseerd door Johan Braeckman en Skepp Educatief, een werkgroep van SKEPPJonatan Lyssens verzorgde de opnames.

Verkeerde signalen

zendmastDe krant Het Laatste Nieuws wist vandaag, 13 juni 2014, te melden dat de stad Gent wifi bant uit kleuterscholen en crèches (Geen wifi in kleuterscholen). Volgens de schepen voor Onderwijs, Opvoeding en Jeugd Elke Decruynaere (Groen) heeft internet voor zulke jonge kinderen geen enkel nut. Lijkt mij een zéér verdedigbare positie, waar ik mij, gedreven door mijn buikgevoel, zelfs achter zou kunnen scharen.

Mocht u nu denken dat mevrouw Decruynaere de pedagogisch gemotiveerde pro’s en cons op een rijtje zet, vergelijkt en afweegt, dan komt u evenwel bedrogen uit. Pedagogie is namelijk geen issue in het artikel, omdat blijkt dat mevrouw de schepen het vooral gemunt heeft op draadloos internet. En dat betekent straling en straling betekent angst! Euh, ik bedoel, gevaar!!

“Uit een rapport van de Vlaamse Overheid en contacten met wetenschappers blijkt dat we omzichtig moeten omgaan met de blootstelling aan straling veroorzaakt door draadloos internet of ‘wifi’. Zeker bij jonge kinderen wordt aangeraden hen niet voortdurend aan sterke straling bloot te stellen en dat willen we dan ook garanderen in alle klassen. Het aantal scholen met wifi is trouwens vrij beperkt.”

Het rapport waarnaar Decruynaere verwijst, is Verantwoord omgaan met Wi-Fi en gsm-straling op school, waarbij alvast uit de inleidende regels op de website zelf blijkt dat “[s]cholen steeds vaker geconfronteerd [worden] met ouders, leraren, … die zich ongerust maken over elektromagnetische straling”. De frase “zich ongerust maken” benadruk ik zelf.

Maar wat staat nu in dat rapport? Staat er iets in waaruit, volgens de Gentse schepen, “blijkt dat we omzichtig moeten omgaan met de blootstelling aan straling veroorzaakt door draadloos internet”? Neen, het rapport vermeldt geen enkele reden waarom we dat zouden moeten doen!

2.1 Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over mogelijke gezondheidseffecten?
Als rapporten van experten worden samengelegd, dan is de conclusie dat wetenschappelijk onderbouwd onderzoek niet kan bewijzen dat elektromagnetische straling van toepassingen zoals gsm, zendantennes, draadloos internet en draadloze telefoons (zgn. DECT-telefoons) schadelijk is, op voorwaarde dat de normen niet overschreden worden.

Een paragraaf verder lees ik:

2.2 Hoe omgaan met de conclusies uit wetenschappelijk onderzoek?
Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt dat er zowat in alle studiedomeinen (epidemiologie, in vitro en in vivo studies …) resultaten zijn die effecten aantonen en resultaten die geen effecten bewijzen. Het risico bestaat dan dat enkel die studieresultaten gebruikt worden die passen binnen de eigen overtuiging. De wetenschappelijke aanpak voor het beoordelen van mogelijke gezondheidsschade bestaat echter uit het samenleggen van alle beschikbare gegevens, zowel de studies die wijzen op schadelijke effecten als de studies die daar niet op wijzen. Die aanpak maakt het mogelijk om te beoordelen of dit type straling schadelijk is of niet, gebaseerd op alle wetenschappelijke informatie en niet op één of enkele studies. De conclusie van het samenleggen van al het wetenschappelijk onderzoek levert geen bewijs dat elektromagnetische straling van mobiele communicatiesystemen de gezondheid schaadt. Deze stelling geldt enkel op voorwaarde dat de normen ook gerespecteerd worden.

Wij van KritischeMassa.be willen de vuilnisbelt van de geschiedenis niet opgaan als de zoveelste dolle brievenschrijver, maar het verschil tussen het rapport zelf en de interpretatie daarvan door Elke Decruynaere lijkt me vrij groot. Anderzijds heb ik wel het lichtjes fantastische boek The Geek Manifesto gelezen, waarin auteur Mark Henderson netjes uitlegt dat politici en kiezers ook ná een verkiezing (en vooral dan) een dialoog zouden moeten aangaan.

Heb ik dan ook gedaan, via de contactpagina op de webiste van mevrouw de schepen, http://elkedecruynaere.be/contacteer_ons:

Dat er pedagogische redenen zijn om tabletten en computers en dus wifi te beperken in kleuterklassen, wil ik nog begrijpen en accepteren, en graag zelfs. Maar dat u zich hierbij beroept op medische en gezondheidsredenen, doet bij mij toch enkele vraagtekens rijzen. Uiteraard impliceert uw uitspraak hierboven dat ouders hun jonge kinderen thuis in gevaar brengen indien ze gebruik maken van wifi. Meer nog, dat ook de buren met wifi een gezondheidsrisico betekenen voor de kleine spruiten. Ik denk dat u hierbij toch een verkeerd signaal stuurt, pun not intended.

Terwijl ik vol spanning uitkijk naar een antwoord harentwege, heeft Groene schepen Elke Decruynaere al lik op stuk gekregen van haar even Groene collega Wouter Vanhove, die via Twitter liet weten dat we ons daarover niet al te druk moeten maken. Een echte politicus zoals Vanhove maakt zich druk over relevantere zaken dan draadloos internet. Het kan hem ook weinig schelen dat een collega van Groen andermaal mensen angsten aanpraat door middel van een populaire mythe.

Vanhove twitter 1

Hoe dan ook, mijn gok is dat mevrouw Decruynaere zich gaat beroepen op de eeuwige joker van Groen, het voorzorgsprincipe, wat ruim ter sprake komt in het rapport. Dat principe is van onschatbare waarde, maar kan ook makkelijk misbruikt worden. In naam van het voorzorgsprincipe creëren sommige mensen graag angst, zelfs wanneer er geen gevaar is. Het voorzorgsprincipe is bij Groen even populair als het kruisen van de wijsvingers door de middeleeuwse Roemeense plattelandsbevolking tegen het vermeende gevaar van vampieren. Fear is en blijft a liar, en overal waar mensen angst hebben, staan er politici klaar om op die gevoelens in te spelen en er munt uit te slaan. Populisme heet zoiets.

Wordt vervolgd.

[Ctrl-P] Roy & Sandberg: The seven deadly sins of health and science reporting

science health reporting

Als ik de Google-zoekmolen mag geloven, wordt er heel wat bewezen door dé wetenschap. Als wetenschappers al niet “met verstomming geslagen zijn”, dan “bewijzen” dit of dat. 

Niet alleen bedrijven en pr-bureaus maken daar dankbaar gebruik van, getuige daarvan bijvoorbeeld de blog Bad PR, waar al te lovende reclameboodschappen gehuld in “wetenschappelijke bewijzen” ongenadig gefileerd worden. Af en toe laat ook de Nederlandstalige pers zich niet onbetuigd. Een voorbeeld van zulke Bad PR vonden we terug in het (zeer kritische) VK-artikel Is de purpura bacca-bes uit de Andes het nieuwe afslankwonder?:

Intussen prijst het bedrijf Bioshape een Afrikaans mangosupplement aan met framboos ketonen. De bron van succes? Een studie van de Universiteit van Kameroen onder 102 proefpersonen moet het bewijzen: 51 namen het supplement, de andere helft kreeg een placebo. De deelnemers volgden geen dieet of extra lichaamsbeweging. De mangogroep verloor gemiddeld 28 kilo.

Toch even vermelden dat de auteur geen spaander heel laat van de claims over de purperen besjes. Uiteraard zijn er andere journo’s die de blokletters niet schuwen wanneer er iets bewezen werd, althans in de ogen van de schrijver (zie bijvoorbeeld het artikel Wetenschap en showbizz Luc). 

We zijn dan ook van mening dat er niet genoeg artikels zoals The seven deadly sins of health and science reporting geschreven en verspreid kunnen worden.

*  *  *

Avi Roy en Anders Sandberg: The seven deadly sins of health and science reporting

Benjamin Franklin said two things are certain in life: death and taxes. Another one we could add to this list is that on any given news website and in almost all print media there will be articles about health and nutrition that are complete garbage.

Some articles that run under the health and nutrition “news” heading are thought provoking, well researched and unbiased, but unfortunately not all. And to help you traverse this maze – alongside an excellent article about 20 tips for interpreting scientific claims – we will look at seven clichés of improper or misguided reporting.

If you spot any of these clichés in an article, we humbly suggest that you switch to reading LOLCats, which will be more entertaining and maybe more informative too.

1. “Scientists have proven that” or “it has been scientifically proven that”

Why?: In science we never prove something, we can only improve our confidence in a hypothesis or find flaws with it.

Details: Sometimes it is possible to disprove something confidently, but that mainly works in domains like physics. Medicine is notoriously messy because it deals with changeable, complex and individual bodies. There are potential exceptions to nearly anything, and the link between two things is generally statistical, rather than clear-cut “if X then Y” relationships.

Health and nutrition is even worse because it deals with how we interact with our equally messy environment. We know about most of the big contributory causes of bad health such as starvation, disease, parasites and poisoning so arguably many new findings are smaller refinements that are hard to pick out from the “noise” of individual variation and habits. We know plenty of things, just beware of absolute certainty.

Takeaway: Discount the findings of any health or nutrition article with “scientists prove that…” by 80%.

2. X causes cancer, so it must be bad

Why?: There are no good or bad substances. Even water can kill you if you drink too much of it.

Details: There are a surprising number of things associated with slightly increased or decreased risks of getting cancer. We tend to think of things as pure/good/healthy or impure/evil/harmful, but in practice there’s no distinction. Many medications are poisonous, but they are helpful because they are more poisonous to infections or cancer cells than to the rest of the body.

Sometimes it’s the dose that makes the poison. So sleeping a lot or a little is associated with higher mortality (even when you control for depression and sickness, which of course also affect how much you want or can sleep). There can also be trade-offs between risks and benefits. Moderate alcohol intake can be good for heart health (in middle aged men, at least), but it increases the risk of pancreatic cancer and accidents. Whether something is good for you may depend on who you are, what you do and other risk factors.

Takeaway: As Oscar Wilde said, “everything in moderation, including moderation”; it is probably better to eat a diverse diet than to try to only eat “good” things.

Lees hier verder.

[Ctrl-P] Rabinowitz & Dennis: Hype of wetenschap in de media?

Wetenschap is alomtegenwoordig en het heeft impact op ieders leven. Een van de doelen van de blog The Incubator is daarom het stimuleren van discussies over wetenschap. En dat liefst duidelijk, met zo weinig mogelijk jargon. Elementaire wetenschapscommunicatie, quoi.

Ik heb hier een artikel van Gabrielle Rabinowitz en Emily Dennis gekopieerd, Hype of wetenschap in de media? (5 Steps to Separate Science from Hype, No PhD Required). De vertaling heb ik zelf gemaakt en verscheen eerder op de website van skepp.be.

*  *  *

Gabrielle Rabinowitz en Emily Dennis: Hype of wetenschap in de media?

Vermindert flossen de kans op hartaandoeningen? Veroorzaakt aluminium de ziekte van Alzheimer? Zou ik het paleodieet moeten volgen? Wetenschappers zoals wij krijgen constant zulke vragen. En hoewel we opgeleid worden om uiteenlopende ideeën te beoordelen op hun wetenschappelijkheid, heeft men heus geen doctoraatsopleiding nodig om een onderscheid te maken tussen de nieuwste hype in de media en de laatste wetenschappelijke bevindingen. Met deze vijf stappen kan je zelf aan de slag.

1. Maak een onderscheid tussen verkooppraatje en wetenschap

Bijna iedereen probeert tegenwoordig iets te verkopen. Zelfs in krantenartikels over wetenschap staat de verkooppraat dikwijls in of net onder de titel. Naar de wetenschappelijke argumenten zelf zoekt de lezer vaak tevergeefs.

Ga in het krantenartikel op zoek naar een citaat van een wetenschapper. Lees dat citaat en negeer het verhaaltje van de journalist. Maar vergeet niet dat ook de wetenschapper zelf bevooroordeeld kan zijn. Wees trouwens skeptisch tegenover wetenschappers die de grenzen van hun eigen onderzoek niet kennen en die vergeten om alternatieve verklaringen te suggereren. Controleer ook welke organisatie het onderzoek betaald heeft: ook deze kunnen een verborgen agenda hebben.

Kortom, lees de krantenartikels zeer zorgvuldig en probeer uit te maken of de claims die gemaakt worden gebaseerd zijn op de feiten die ze presenteren.

2. Ga op zoek naar de juiste gegevens

Sommige journalisten gaan verder dan gewoon citeren en beschrijven zowaar de wetenschappelijke papers achter de claims. Wanneer ze dat niet doen, of wanneer je toch meer wil vernemen, dan kan je steeds terecht op Google Scholar om zelf de originele bron, de eigenlijke wetenschappelijke paper op te zoeken. Je kan zoeken aan de hand van alle informatie die je krijgt: de namen van de wetenschappers, hun onderzoeksinstelling, het onderwerp van hun onderzoek.

Je gaat ongetwijfeld zonder problemen wetenschappelijke papers vinden die je gratis kan raadplegen en die zeer begrijpbaar zijn, maar voor de meeste moet je betalen. Daarenboven zijn ze niet altijd eenvoudig om te lezen. Maar zelfs als je de volledige wetenschappelijke paper niet kan vinden of als je de paper niet volledig begrijpt, dan kan je nog uitzoeken of het gepubliceerd werd in een degelijk wetenschappelijk tijdschrift.

Je kan bijvoorbeeld zoeken op de “impactfactor” van het tijdschrift. De impactfactor is een cijfer dat alleen aan tijdschriften gegeven wordt die al 3 jaar bestaan en het geeft aan hoe vaak naar de papers verwezen werd door collega-wetenschappers. Een wetenschappelijk betrouwbaar tijdschrift heeft een impactfactor van 5 of hoger. Je kan eenvoudig online zoeken op “(naam van het tijdschrift) + impact factor”. Dit cijfer is vooral relevant voor tijdschriften over biomedische en biologische onderwerpen. Tijdschriften met betrekking tot andere wetenschappelijke onderwerpen kunnen minder aanhalingen hebben, maar dat wil niet noodzakelijk zeggen dat het tijdschrift onbetrouwbaar is. De impactfactor alleen bepaalt niet de waarde van het tijdschrift. Meer uitleg en details vind je in dit artikel.

3. Evalueer de gegevens

Nadat je de paper en de gegevens hebt gevonden, is het tijd om te evalueren. Probeer uit te zoeken of de schrijvers van de paper, of een andere groep van wetenschappers, het experiment hebben herhaald, liefst met gelijkaardige resultaten. Het is ook beter dat ze honderden of duizenden mensen (of apen, of cellen, of eender wat) hebben geanalyseerd dan twee of drie. Denk aan het volgende: als jij zou moeten uitzoeken wat de lengte van de gemiddelde Amerikaan is, dan zou je een hele hoop mannen moeten opmeten om tot een goed resultaat te komen. Als je maar een paar mensen zou meten, toevallig enkele basketbalspelers, dan zouden de resultaten onbetrouwbaar zijn. Let ook op verschillen tussen twee groepen, vooral tussen groepen mensen. Aspecten zoals inkomensgroep en toegang tot gezondheidszorg leggen soms de gerapporteerde resultaten beter uit dan de middeltjes die het artikel voorstelt.

Grafieken zijn uitstekende middelen om op een snelle manier complexe informatie over te brengen. Maar ze kunnen misleidend zijn. Hier zijn enkele veelgebruikte trucs.

Truc 1: plaats twee heel verschillende zaken met eenzelfde trend in één grafiek

(Bron: Businessweek)

Deze is vrij eenvoudig: correlatie is niet hetzelfde als oorzaak. Het is enigszins overdreven, maar het is een goed voorbeeld van twee zeer verschillende dingen die in één grafiek worden geplaatst. Maar dat betekent niet dat ze met elkaar te maken hebben, zelfs als het zo lijkt of als de journalist het zo suggereert.

Truc 2: toon niet alle gegevens

Originele data (links) versus aangepaste data (rechts)

In deze grafiek hebben we de laatste kolom weggelaten, zodat de andere kolommen het nu zonder context moeten stellen. Dit is een goede reden waarom je steeds op zoek moet gaan naar de originele grafiek van het oorspronkelijke artikel.

Truc 3: zoom in op de as

 

Deze twee grafieken geven dezelfde informatie weer. In de grafiek aan de rechterkant kijken we vooral naar het bovenste deel van de informatie, waarbij de verschillen tussen de kolommen groter lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Controleer steeds de getallen op de y-as (de rode as). Een goede oefening is om de grafiek op zich te bekijken en om je af te vragen welke titel je die grafiek zou kunnen geven. Als je denkt dat je niets kan concluderen uit de grafiek, wees dan eerder skeptisch tegenover mensen die beweren dat ze het wel kunnen.

4. Plaats het verhaal in een context

Nu we weten wat de studie zegt, is het tijd om naar het hele plaatje te kijken. Zoek zeker andere artikels over het onderwerp bij elkaar en zoek ook naar uitspraken van wetenschappers die niet rechtstreeks bij het onderzoek betrokken waren. Andere labo’s en onderzoekers verschillen vaak van mening over een wetenschappelijk onderwerp, een reden trouwens waarom je de zin “wetenschappers zeggen” best met een fikse korrel zout neemt.

Als je dan nog problemen hebt met het vinden van een andere wetenschappelijke opinie, kijk dan even op de Wikipediapagina en zoek uit of het onderwerp een hoofdstukje heeft in verband met eventuele controverses of kritiek.

5. Vraag het aan een wetenschapper

Als je je na al het speurwerk en geanalyseer nog een beetje onzeker voelt, zoek dan wetenschappers die je kan vertrouwen of die eventueel bloggen en vraag het hen. Gebruik de sociale media, stuur hen een tweet. Niets is beter dan een echte discussie, zelfs via Twitter of e-mail. Met vragen kan je ook terecht op neutrale websites als Mayo Clinic (of, in de Vlaamse context, de website ikhebeenvraag.be, noot van de vertaler).

Andere nuttige bronnen

  • Google geeft tal van interessante tips over hoe je het best online kan opzoeken. Ze geven advies over het ingeven van zoektermen en het evalueren van de zoekresultaten.
  • Het tijdschrift PloS is een vrij toegankelijk tijdschrift waarin wetenschappers elkaars werk beoordelen. Alle artikels zijn gratis en de meeste zijn zeer duidelijk en helder geschreven.
  • PubMed is nog een excellent startpunt voor wetenschappelijke artikels.
  • Op deze webpagina kan je obscure technische maten omzetten in eenvoudigere woorden.
  • Een lijst van twijfelachtige magazines die zowat alles willen publiceren, zolang men maar (zwaar) betaalt voor de publicatie. De kwaliteitscontrole is onbestaande.
  • Hier vind je nog een degelijke lijst van 10 vragen om echte wetenschap van pseudowetenschap te onderscheiden.
  • Nog een goed artikel over mogelijke problemen met data-analyse.

PS

– “Vermindert flossen de kans op hartaandoeningen?” Neen. Maar het is toch ergens goed voor? Ja.
– “Veroorzaakt aluminium de ziekte van Alzheimer?” Toch niet.
– “Zou ik het paleodieet moeten volgen?” Nee, beter niet. En weet je wat, de mensen uit het paleolitische tijdperk volgden het waarschijnlijk ook niet!

Sense about Science: Publications and resources

Ik vat snel even de About-sectie van de website van Sense about Science samen, om dan een ingekorte lijst te geven van absoluut te lezen publicaties over wetenschap, wetenschapsvoorlichting en kritisch denken. Afronden doe ik met een link naar de volledige lijst.

Sense about Science is een organisatie die een elementaire kennis van, of beter, zin in en voor wetenschap wil verspreiden. Via de website publiceren de de mensen van SaS artikels en commentaren, en geven ze wetenschapsadvies. In hun databank zitten de namen van zo’n 5000 wetenschappers die hun medewerking verlenen, van Nobelprijswinnaars tot PhD-studenten. SaS werkt samen met wetenschappelijke organisaties, wetenschappelijke uitgevers, beleidsmakers, het publiek en de media. Door middel van campagnes delen ze tools om het wetenschappelijk en kritisch denken te stimuleren.

Speciaal voor de homo legens schreven de goede lieden van Sense about Science een razend interessante reeks bij elkaar die u gratis naar believen kan downloaden. Hieronder vindt u de eerste publicaties van de eerste webpagina (van drie). De volledige lijst vindt u hier.

  • Making Sense of Statistics
    This guide is not a lesson in statistics. It provides the questions to ask and identifies the pitfalls to avoid to help us get behind news stories that use statistics.
  • Making Sense of Chemical Stories
  • The guide flags up the more serious misconceptions that exist around chemicals and suggests straightforward ways to evaluate them.
  • Making Sense of Testing
    The guide presents a few insights and highlights common misconceptions about having health tests and scans.
  • Making Sense of Screening
    The guide addresses misconceptions about how screening works, its limitations and the calculation of benefits and harms to bridge the gap between the active debates of the scientific community and the concerns raised by the public.
  • Making Sense of Radiation
    Together with scientists, engineers and medical professionals we identified some of the tools that they themselves rely on to help deliver a clearer picture of what radiation is, what it does and what it can’t do.
  • Making Sense of GM
    In the guide scientists and agriculturalists explain what is the genetic modification of plants and why scientists are doing it, putting GM into the context of developing plant breeding.
  • Public Views on Scientific Evidence
    Ipsos MORI study conducted for Sense About Science.
  • Making Sense of Weather and Climate
    We worked with climate and weather scientists to review how weather and climate issues are discussed in media coverage and policy debates and address what they noticed were frequent misunderstandings.
  • I’ve Got Nothing to Lose by Trying It
    A guide to weighing up claims about cures and treatments.
  • Standing Up For Science
    A guide to the media for early career researchers.
  • Standing Up For Science II
    A guide to promoting good science and fighting misinformation.