Laat op de avond

Wie denkt dat een complotfantast op tv laten spreken een goed idee is, dwaalt.
Wie denkt dat het een goed idee is om een handelaar in complotverhalen voor de camera te pleuren om er dan een skepticus tegenover te zetten, is als een pyromaan die de brandweer belt. En hoe hoger de kijkcijfers waarmee dan geschermd wordt, hoe lager het moreel besef van de bedenker. Dat het stofrestje geweten dan wel gemakkelijker onder de mat geveegd kan worden, is een bedenkelijk voordeel. Entertainment en kritisch denken, beide zijn nodig, maar voor een geslaagde mix moet men geen beroep doen op een laatavondshow.

Naast onder meer Jan Smit, Kristof Calvo en Jacky Lafon was ook de rechts-libertaire, latent antisemitische complotbedenker, notoir antivaccinatie-activist en chemtrail-spotter Peter Vereecke als gast uitgenodigd. En ja, dat van dat antisemitisme kan ik hard maken. Over deze man en zijn fantasieën heb ik in deze blog al eerder geschreven. Tot zover het slechte nieuws omtrent Gert Late Night, seizoen 6, aflevering 16.

Hoewel hij aangekondigd werd als “iemand die er 100% van overtuigd is dat de aarde niet rond is maar plat”, duurde het geen 5 minuten vooraleer Vereecke zelf toegaf dat hij zelf toch niet helemaal, of beter, “niet heilig overtuigd” was van de vorm. Los van het feit dus dat hij daarvoor de gebruikelijke platte-aardenonsens had verkondigd en daarna doodleuk verderging. Ex-CVP’er, eeuwige tsjeef.

Net zoals een ongeluk komt een complottheorie nooit alleen. Het eerste stuk ging over zijn moment van “ontwaken”, van realiseren dat niets in de wereld is wat het lijkt, namelijk 11 september 2001. Dit verhaal, een klassieker onder complotdenkers, werd ook nu weer opgesmukt met uitweidingen over het vele denkwerk, het vele onderzoek (lees: gegoogle) en de vele existentiële, alles verscheurende twijfels in die periode. Afzien dat doen ze, die complotdenkers.

De vorm van de aarde verdween al bij al snel naar de achtergrond, ten voordele van zo mogelijk nog een meer belegen en achterhaald complotverhaal, namelijk de ‘theorie’ dat Paul McCartney Paul McCartney niet is. Momenteel maakt Vlaanderens bekendste verteller van samenzweringsverhalen een bescheiden tour met een lezing over de satanische impact van de Beatles en de rol van de vermeend dode bassist en zijn vervanger in die verzonnen spookvertelling.

Terug naar de platte aarde. Opvallend waren Vereeckes missers, een traditie bij de man die eerder en elders verklaarde dat correcte informatie niet van tertiair maar van quartair belang is: het diepste gat dat men gegraven en geboord heeft is niet 10.000 meter, maar ruim 12.000 meter. Hoe dan ook, Vereecke verklaarde dat hij niets zinnigs kon zeggen over de dikte van zijn aardkorst, maar 10 km was “in verhouding niets”. In verhouding tot wat, dat liet de mistspuier vlotjes achterwege.

Zijn verhaal over de Belg Auguste Piccard die de aarde aanschouwde vanuit een voor 1934 geavanceerde luchtballon en die vertelde dat de aarde plat is, behoort tot de complotfolklore. Dat Piccard een Zwitser was, die weliswaar in Brussel heeft gedoceerd en model stond voor Hergé’s Professor Zonnebloem, en vóór 1934 zijn vluchten in de stratosfeer uitvoerde, is andermaal zo’n slordigheid die de latinist Peter ‘Ad fontem’ Vereecke kwansuis naast zich neerlegt. Zijn bronnen, zijn fontes, bestaan niet uit feiten gevonden in de secundaire literatuur, maar uit fout weergegeven verhaaltjes die hij uit een slordig werkend geheugen opdiept.

Het goeie nieuws dan: de rollende ogen van Jan Smit en de grimassen van de half-goddelijke Jacky Lafon tijdens de uitleg van slijter van complotverhalen Peter Vereecke maakten elk weerwoord overbodig. Het was duidelijk: alvast in de studio van Gert Late Night pakte de mayonaise van complotklutser Vereecke niet. De twee presentatoren hadden zich terdege voorbereid; een pluim dus voor de researcher.

SKEPP’er en moraalfilosoof Brecht Decoene was de brandweerman van dienst. Gelukkig werd hij niet tegenover Vereecke gezet, zodat een vervelend welles-nietesspelletje vermeden werd. Brecht kreeg even de gelegenheid om de complotverhalen en het complotdenken te duiden. Feilloos en nagel op de kop, zoals we dat van hem ondertussen gewoon zijn. Helaas werd hem niet genoeg tijd toebedeeld. Het entertainment waarin de zatte nonkel voorziet, primeert op het weerwoord van de verstandige criticus die verder wil kijken dan de waan van de dag of de sensatie van de avond.

Oh ja, Brecht Decoenes boek Achterdocht tussen feit en fictie, over complotdenken, blijft een aanrader.

De uitzending kan u hier integraal bekijken: https://www.vier.be/video/gert-late-night/gert-late-night-s6/gert-late-night-s6-aflevering-16. Het deel met Vereecke begint rond minuut 20.

Brecht Decoene: Achterdocht tussen feit en fictie

COMPLOTTHEORIEEN_WEBSITEWe promoten hier zelden boeken, maar we hebben twee goede redenen om voor deze een uitzondering te maken: Achterdocht tussen feit en fictie. Kritisch omgaan met complottheorieën van Brecht Decoene. Het boek verschijnt vandaag, 20 juni 2016, bij uitgeverij ASP.

Het boek behandelt een uitgesproken skeptisch onderwerp: complottheorieën en samenzweringsdenken. En dat is de eerste goed reden.

Hoewel niet iedereen ze even serieus neemt, lijken complottheorieën toch meer op de voorgrond te treden. Blind voor complotten mogen we niet zijn, maar zoals alle theorieën moeten ook deze kritisch benaderd worden. Op een bevattelijke wijze geeft de auteur een inleiding tot de studie van complottheorieën. Decoene geeft ook enkele vuistregels mee om complotdenkers tegemoet te treden.

brecht decoeneBrecht Decoene (1980) is afkomstig van Roeselare, woont in Gent en studeerde daar Moraalwetenschappen. Hij is leraar Moraal, schrijft opiniestukken voor o.a. Knack.be en De Standaard, geeft geregeld lezingen over kritisch denken en is kernlid van Het Denkgelag.

De tweede goede reden is de reeks waarin het boek verschenen is: “De Skeptische Kijk”. Deze reeks komt tot stand in nauwe samenwerking met SKEPP. De hoofdredacteurs zijn Johan Braeckman en Tim Trachet.

Later dit jaar verschijnt nog een inleidend deel over creationisme wereldwijd door Stefaan Blancke (Ugent). Wij houden u uiteraard op de hoogte.

Zomerschool Kritisch Denken 2015: Brecht Decoene

Brecht Decoene over complottheorieën en hoe deze (niet) te ontkrachten.

Zomerschool Kritisch Denken 2015 werd georganiseerd door Johan Braeckman en Skepp Educatief, een werkgroep van SKEPPJonatan Lyssens verzorgde de opnames.

Zomerschool Kritisch Denken 2015

ongelovigeOp vrijdag 28 en zaterdag 29 augustus 2015 organiseren Skepp Educatief en Johan Braeckman de Zomerschool Kritisch Denken 2015.

Kritisch denken komt niet vanzelf. Mensen zijn vaak geneigd om eerder intuïtieve en anekdotische opvattingen te aanvaarden dan informatie die wetenschappelijk gefundeerd is. Bovendien legden onderzoekers de voorbije decennia meerdere psychologische obstakels bloot die het redelijke, kritische denken bemoeilijken. We gebruiken zonder het te beseffen drogredenen, zijn uitermate slecht in het inschatten van waarschijnlijkheden, vertrouwen te veel op onze zintuigen en ons geheugen, enzovoort.

Om de inzichten die het kritisch denken kunnen bevorderen meer bekend te maken, organiseert de werkgroep Skepp Educatief, die deel uitmaakt van de vzw SKEPP, een tweedaagse Zomerschool Kritisch Denken. De Zomerschool is bedoeld om leerkrachten en ouders te leren omgaan met onkritische opvattingen en denkbeelden die bij scholieren leven.

Wie erbij wil zijn: stuur een mailtje naar skepp.educatief@gmail.com met vermelding van “Zomerschool Kritisch Denken”. Daarna krijgt u per e-mail de info om het inschrijvingsgeld over te maken en andere praktische informatie. Wie één dag wil deelnemen betaalt 70 euro, wie twee dagen komt 100 euro. In de prijs is een syllabus, koffie en gebak en een broodjeslunch inbegrepen. Op zaterdag sluiten we af met een hartige spaghetti.

Programma:

vrijdag 28 augustus

9.30u: ontvangst met koffie & croissants
10.00u: Johan Braeckman: De nood aan Kritisch Denken in het onderwijs
11.00u: Jean Paul Van Bendegem: Over statistiek en kansrekening
12.30u: lunch
13.30u: Katleen Gabriels: Internet en de (on)betrouwbaarheid van informatie
15.00u: koffie
15.15u: Stefaan Blancke: Darwin in de klas. Over evolutie en het creationisme
16.45u tot 17.30u: informele afsluiting met een drankje

zaterdag 29 augustus

9.30u: ontvangst met koffie & croissants
10.00u: Jasmien Maes en Isabel Nuyttens: Zin en onzin over gezonde voeding. Ervaringen uit de klaspraktijk
11.30u: Brecht Decoene: Hoe omgaan met complottheorieën?
13.00u: lunch
14.00u: Wietse Wiels: Alternatieve geneeskunde en wetenschappelijk onderzoek
15.30u: koffie
16.00u: Jan De Maeyer: Hoe leren we redelijk argumenteren aan?
17.30u: spaghetti

Waar: zaal De Corridor in de Olmenlaan te Wetteren, ter hoogte van de Massemsesteenweg 19.

De deelnemers kunnen vrij parkeren op de parking van de Carrefour, Zuidlaan 115, Wetteren. Vandaar is het twee minuten wandelen naar De Corridor.

Vanaf het station van Wetteren is het zeven minuten te voet.