Altmed in het land van de ayatollahs, deel 2

Deze reeks heb ik samen met Neda Nasrabadi geschreven.

* * *

Reguliere gezondheidszorg

We willen er geen misverstand over laten bestaan: wetenschappelijk en medisch gezien staat Iran in de bovenste helft van de wereldranking. Zeker in stedelijke gebieden is de medische zorg meer dan dik in orde. In Teheran bevinden zich tal van topklinieken en ook stedelijke privépraktijken halen een enorm hoog niveau.

Anderzijds klagen beginnende dokters, die na hun studies twee jaar naar het platteland worden uitgestuurd, over de gebrekkige medische infrastructuur buiten de grote steden, aldus Wilma Wolf in haar artikelenreeks Artsen in Iran.

De Iraanse overheid probeert de lokale productie van bijvoorbeeld elementaire geneesmiddelen en vaccins te garanderen. Verder houdt de staat de prijs van medicatie zo laag mogelijk ten koste van zeer zware financiële inspanningen. Ondertussen ook een kwestie van moeten, zeker met de jarenlange zware economische boycot tegen Iran.

Nochtans leidt Iran zeer zwaar onder de huidige coronacrisis. Het vertrouwen van de bevolking in de regering is sowieso erg laag. Heel wat staatslui zagen er in de beginmaanden van de crisis geen graten in om enerzijds de omvang van de epidemie te minimaliseren en anderzijds om allerhande complottheorieën te verspreiden over Covid-19. Deze leugens bleken zeer dodelijk bleken te zijn. Het grootste pijnpunt is evenwel het schrijnende gebrek aan medische voorraden, één van de gevolgen van de wurgende boycot. De tekorten laten zich vooral op het platteland voelen.

Toch een prettigere anekdote om dit deel af te sluiten: een website als Persia Tour biedt “medische paketten” aan, in de praktijk reclame voor esthetische plastische chirurgie. Daar is heel wat vertrouwen in eigen kunnen voor nodig. We hebben geen idee of de Britse pornoster Candy Charms in 2016 een beroep heeft gedaan op deze package deal voor een nose job, een zogenaamde neuscorrectie, in Teheran. Haar verhaal zorgde niet alleen voor een gniffel, maar ook voor heel wat aandacht voor het medisch toerisme naar Iran. Toegeven, een Candy Charm is geen eenheid van medisch welbevinden, maar het toont wel aan dat kenners de medische standaarden hoog genoeg achten.

Het zou ons te ver leiden, maar op de website van BBC vindt u een leuk artikel over de heisa die de komst van Hare rondborstigheid in het land van religieuze zeloten, veroorzaakte.

Khomeini en traditionele geneeskunde

Ik weet het, u bent hier niet voor voluptueuze en extraverte dames, maar voor oude mannen met lange gewaden en baarden, en hun opvattingen over traditionele geneeskunde. Het spreekt vanzelf dat de praktijk en het geloof vele eeuwen ouder zijn dan de Islamitische Republiek.

We beginnen ons verhaal toch bij ayatollah Khomeini, vader van de Islamitische Republiek Iran. Ruim dertig jaar na zijn dood is hij nog steeds een baken bij maatschappelijke problemen. En in Iran zijn dat bijna zonder uitzondering automatisch ook religieuze problemen.

Hoewel Khomeini er niet zoveel over geschreven heeft, had hij toch uitgesproken meningen over de traditionele, islamitische geneeswijzen. Moderne geneeskundige methodes hebben de leiders zo bekoord dat ze de traditionele, islamitische geneeskunst hebben vergeten, aldus ayatollah K. Wars van het religieuze aspect, is dat een klacht die ook onder westerse alterneuten te horen is.

Volgens Khomeini heeft het westen de geneeskunst van de Perzische geleerde Ibn Sina (ofte Avicenna) weggenomen om dan eeuwen later doodleuk terug te verkopen aan Iran. Ibn Sina, geboren rond 980, schreef de Canon van de geneeskunde. In de Canon presenteert hij de toenmalige medische kennis van in de islamitische wereld die beïnvloed was door de Grieks-Romeinse, Perzische, Chinese en Indische traditie.

Ibn Sina nam onder meer Galenus’ versie van de humorenleer over. De menselijke conditie zou bepaald zijn door het evenwicht van vier stoffen in het menselijke lichaam. Claudius Galenus (geboren rond 129) had zijn mosterd (en nee, da’s niet de vijfde stof) gehaald bij Hippocrates van Kos (geboren rond 460 v.Chr.). Ik kom in een later deel zeker terug op de humorenleer. Ibn Sina’s Canon van de geneeskunde zou zo’n 1500 jaar lang de geneeskundige ideeën beïnvloeden, ook die in Europa.

Een eerste component van de Perzisch-Islamitische traditionele geneeskunde speelt dan ook in op de nationalistische gevoelens van elke Iraniër, zowel van de conservatieve diepgelovigen als van de seculiere progressieven. De Perzische medische kennis was superieur, ze werd de Iraniërs ontstolen én werd geüsurpeerd door het Westen.

Verder verweet Khomeini de moderne (lees: westerse), geïmporteerde geneeskunde dat ze er niet meer in slaagt om problemen op te lossen waarvoor de islamitische gezondheidsleer wél afdoende middelen had. Had, verleden tijd, want de kennis van de oude islamitische plantengeneeskunde is grotendeels verloren gegaan. Ook een handige zet, want zo kan je nieuwe verzinselen presenteren als verloren gegane kennis. Niemand die het kan controleren.

Waarschijnlijk zorgden de woorden van de ayatollah in zijn dagen voor heel wat applaus tijdens massabijeenkomsten, maar het lijkt er sterk op dat het land zijn advies stilzwijgend onder de Perzische mat heeft geschoffeld. Zoals eerder gezegd heeft Iran zijn medische faciliteiten fors uitgebouwd en heeft het land, hebben dokters en academici de moderne geneeskunde omarmd.

Pas de laatste jaren is er een markante beweging onder Iraanse geestelijken om traditionele, of beter, islamitische geneeskunde te promoten en uit te dragen. Vrij agressief, zelfs. En dat houdt meer in dan louter de aansporing om gewoon enkele huis-tuin-keukenmiddeltjes te gebruiken bij medische problemen. Niet alleen geestelijken, maar ook privé instanties overspoelen het internet met online cursussen traditionele plantengeneeskunde en pseudomedische behandelingen om patiënten te diagnosticeren. Dat is het onderwerp van de twee volgende artikelen.

De schijnbaar stormachtige opkomst van religieuze altmed lijkt deels in te haken in de jarenlange interesse in esoterie en pseudogeneeskunde bij bepaalde segmenten van de niet al te religieuze middenklasse. Daarover zullen meer vertellen in het laatste deel.