De januskop van ViruswaanzinBE

Nog maar eens een artikel over viruswaanzinBE, over hoe de claims die ze verspreiden, afhangen van het medium en dus het publiek tot wie ze gericht zijn. Ook over wie voorlopig tot de kern van de club lijkt te behoren. Kort: weinig consequent, minstens tweekoppig, zeker meerstemmig. Doublespeak, doublethink, gespleten tong. Hier wordt het handboek Modern internet-activisme voor dummies gevolgd.

ViruswaanzinBE, vzw in wording, wil dat u boos bent en dit weekend naar Brussel komt. “Alle maatregelen die de economie beschadigen en onze vrijheid inperken, zoals de lockdown, waren paniekmaatregelen die genomen zijn op basis van modellen die niet kloppen”, aldus hun advocaat meester Verstraeten. Er is een toelating voor de mars, protesteren is een recht en er zijn inderdaad maatregelen genomen die meer dan één wenkbrauw kunnen doen fronsen.

Het is niet bijzonder dat in aanloop van zo’n evenement de woordvoerder van een actiegroep een pagina in de pers krijgt om zijn verhaal te doen. Evenmin is het bijzonder dat de woordvoerder van dat type actie- en protestgroepen zijn uitleg in de pers lardeert met zeer dubieuze uitspraken die een toetsing aan de werkelijkheid niet gans of weinig glansrijk doorstaan.

Op 13 augustus verklaarde Michael Verstraeten, advocaat van viruswaanzinBE aan Het Laatste Nieuws: “Wij zijn geen complottheoristen”. Dit idee is ook terug te vinden op de eigen website (14 augustus):

Laten we duidelijk zijn: wij zijn geen complot theoretici (sic), wij distantiëren ons van de 5G-polemiek, wij zijn geen anarchisten maar democraten, wij zijn politiek neutraal, wij zijn geen ontkenners van deze ziekte.

En hier wringt meer dan één schoen, maar ik hou het bij de eerste twee: complottheoretici en 5G-polemiek.

Het eerste probleem is natuurlijk de vraag wie “wij” zijn. Het is momenteel zeer onduidelijk wie er in de cockpit zit. Deze vaagheid werkt in het voordeel van activisten, maar het Staatsblad zal klaarheid bieden wanneer de vzw officieel opgericht is. Het vraagt niet veel en zeker geen diepgravend zoekwerk om in tussentijd een kernteam te ontwaren.

Naast meester Verstraeten, die in dit verhaal verder geen rol van betekenis speelt, is er de onvermijdelijke Jeff Hoeyberghs, officieuze woordvoerder van de vzw in wording. Dokter en controversieel media-figuur Hoeyberghs is medisch opgeleid én heel vocaal als het gaat over wetenschap. Grote voorstander, luide verdediger van de wetenschap. Het dient gezegd: de dokter heeft zich het laatste decennium niet bepaald populair gemaakt in de media en lijkt naar de achtergrond te zijn verdwenen. Al bij al geen slechte keuze gezien zijn gedeukte reputatie als plastisch chirurg en als mens, althans volgens Wikipedia.

Maar van die voorkeur voor wetenschap is héél weinig terug te vinden op de website van viruswaanzinBE. Ik zal het anders zeggen: op hun website is er een aparte tab ‘wetenschap’, want ze “doen niet aan natte-vinger-werk of en zijn niet uit op sensatie”. Op die pagina 10 pdf’s, dat is de wetenschappelijke kant van viruswaanzinBE. Drie met commentaar op ‘artikel Nature’. Een link naar dat bewuste artikel is blijkbaar niet nodig. Verder reacties uit het Engelse parlement en nog wat schermafbeeldingen van websites. Kortom, in de sectie wetenschap op de website van viruswaanzinBE vinden we heel weinig ‘modellen’ die volgens hen wél kloppen. Dat is een beetje sneu.

De derde persoon is de man achter de website en waarschijnlijk ook achter de beeldvorming. Iemand met een indrukwekkend naamkaartje en een marketingbureau, want daar doen moderne e-activisten ook een beroep op. Sinds enkele weken duikt in de communicatie van viruswaanzinBE het personage van de pestdokter op. Eerder het comedia-dell’arte-achtige uniform dat u in carnavalswinkel aantreft, dan de historische representatie. Maar dat is open voor discussie.

De gedachtetrein is eenvoudig, in de betekenis van ‘kinderlijk’: we hebben een pandemie, zoals de pest, dus een pestdokter én (hier komt-ie) de pestende dokter die zorgt voor verstikkende maatregelen. Dat is dan weer dokter Marc Van Ranst. Dat hij de focus van aanstaande manifestatie is, wijst andermaal op een persoonlijke vendetta en op een gebrek aan intellectuele capaciteiten en integriteit. Hoe dan ook, de aanwezigheid van de dreigende, mysterieuze figuur van de pestdokter is een manier om het merk te laten opvallen en te onderscheiden.

Terug naar de webbeheerder, de strategic manager bij Adds2marketing. Hij beantwoordde alvast begin juli vragen gesteld via de website. Eerst als woordvoerder, een beetje later nog slechts ‘in opdracht van’. Opvallend is dat de naam Adds2marketing.com van de website aan het verdwijnen is. Ik begrijp dat men het bedrijf niet meer zo openlijk wil linken aan een website waar de verheerlijking van “een voormalig Duits leider”, slachtoffer en held van de Grote Leugen, niet geschuwd wordt. Ja, Hitler. Nee, geen Godwin, zie het artikel “Open brief aan de zwijgers” van 24 juli, dat ik hier besproken heb.

Die webbeheerder vormt de brug naar een tweede contingent van viruswaanzinnigen én naar het stuk van mijn artikel dat draait rond het dubieuze statement “wij zijn geen complottheoristen”. Twee Facebook-groepen zijn gelinkt aan viruswaanzinBE, een openbare (7,5K leden) en een privé groep (1,8K). De webbeheerder en strategic manager van het marketingbureau in kwestie is ook admin van beide groepen. Met andere woorden, die twee FB-groepen zijn geen losstaande entiteiten. Ze maken een wezenlijk deel uit van de communicatiestrategie van viruswaanzinBE. En hier botst men natuurlijk op de grenzen van het moderne, vaak online activisme.

In dit stuk van de 21ste eeuw gebruiken activisten, complotdenkers, verspreiders van fake news Facebook om medestanders te lokken en te binden. En net zoals bij een protestmars op straat, speelt het weinig rol wie er in zo’n groep zit en wat er gezegd wordt. Zolang de teneur richting boosheid en ongenoegen gaat. Dat creëert een groepsgevoel en de emotie maakt dat de inhoud van weinig belang is. Mensen met afwijkende meningen worden eruit geschoffeld. Ik denk dat het iemand als een Verstraeten of een Hoeyberghs geen malle moer kan schelen wat de achterban denkt of roept of gelooft, zolang men dat maar boos en misnoegd denkt, roept of gelooft. Of men nu zegt dat X is, of X niet is, maakt niet uit, als men maar de ontevredenheid en frustratie van de groep deelt én voedt. De druk moet op de ketel blijven in zulke online groepen van malcontenten. Dat maakt dat de rol van de wetenschap, reeds beperkt aanwezig op de website van viruswaanzinBE, op FB in het niets verdwijnt. Kan ook niet anders.

Meer administrators, nóg minder wetenschap. We vinden Gerald Westhoff terug onder de beheerders, een man die zich in het ware leven bezighoudt met “aarden healing veld”, acupunctuur, adavita vedanta, aura cleaing, biodynamisch craniosacraal, chakra healing, coaching (natuurlijk), cranio sacraal therapie, cranio in water, energetisch healen, enneagram, massage, mediatie (Osho en niet-Osho), mindfulness, nondualisme, pedicure, quantum touch, reiki, satsang, shiatsu, somato emotioneel release, viscerale manipulatie, voetreflexologie. Kortom, op pedicure na, een half woordenboek van de Skepticus verenigd in één persoon.

Ene JHR is dan weer de man die er zich op beroept complotgoeroe David Icke naar de Lage Landen te halen, al dan niet via de internetkabel. David Icke is een voormalig Britse sportcommentator die sinds zijn carrièreswitch wereldberoemd is geworden met de meest absurde complottheorieën. Hij is de man die talloze samenzweringsgevoeligen doet geloven dat de ware heersers der mensheid een bende reptielachtigen van een andere planeet zijn. Mocht u niet vertrouwd zijn met dat concept dan leest u die laatste zin best nog een keer. JHR, bij wie u ook terecht kan voor “bevrijding van de piramide” en “zoomsessies met mediums” komt ook ter sprake in mijn artikel “Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news”. Ene MJM is dan weer soundhealer, mindfulness coach, reikimaster, numeroloog, time & color coach.

Wie gaat op dit punt verbaasd zijn dat de Facebook-pagina’s van viruswaanzinBE, ondanks de tien, elf moderatoren in totaal, dagelijks bestookt worden met berichten van gekende en notoire complot- en fake news-websites? Russisch fake-newsfabriekje RT? Check. Ninefornews? Check. Xandernieuws? Check. Ook journalist Roeland Termote van De Standaard trapt er niet in. “De vzw Viruswaanzin houdt zondag een betoging in Brussel tegen de coronamaatregelen. De groep demonstranten surft mee op de steeds sterkere golf van samenzwerings­theorieën,” schrijft hij in het artikel Nog besmettelijker dan corona: de complottheorieën van 14 augustus.

“Of Bill Gates echt microchips wil inplanten bij kinderen, dat kunnen wij niet weten”, aldus meester Verstraeten in HLN. Een advocaat die er zelfs niet in slaagt de juiste rechtbank terug te vinden, aldus de rechter in HLN, kan dat misschien niet weten. Iemand die een halve keer nadenkt of, hej, gek idee, een expert raadpleegt, wel. Maar geen nood, zowat elke dag kan u deze en andere complotnonsens lezen op de Facebook-pagina’s van viruswaanzinBE. Integriteit is ver zoek. De vraag of die latere raad van bestuur nú al niet best de filosofie, de kernideeën van de vereniging zou uitdragen én verdedigen, ook als dat betekent dat men tegen de haren van de leden of de sympathisanten moet instrijken, wordt hier duidelijk beantwoord.

Dat het moderne toetsenbordactivisme, ook dat van viruswaanzinBE, zeer schizoïde is, is niet bepaald een verrassing. Steeds extremere uitingen van volgelingen moeten gedoogd worden (“virussen bestaan niet”), terwijl de pers de andere kop van Janus te zien krijgt (“de ziekte is echt”). Recht uit het tekstboek. Meester Verstraeten mag dan wel verklaren dat ze zich distantiëren van de 5G-corona-polemiek, maar het Knack-artikel ‘Dissidente experts’ over corona: hoe gevaarlijk is Viruswaanzin.be? van Rien Emmery toont dan weer aan dat de FB-pagina van zelfde actiegroep het mogelijk stompzinnigste ‘wetenschappelijk’ artikel van 2020 over COVID-19 en 5G verspreidt, meer bepaald “5G Technology and induction of coronavirus in skin cells”, van M. Fioranelli, A. Sepehri e.a., dat onder andere besproken wordt door Factcheck Vlaanderen en Retraction Watch.

“We zijn geen x, maar… (we zijn x)”. Populisten geraken er gemakkelijk mee weg. Ook die van viruswaanzinBE. Nee, ze zijn geen “complot theoretici”, maar ze gaan wel als volleerde complotwaanzinnigen tekeer tegen onder meer Bill Gates, waartegen ze óók een proces willen beginnen. Wil men de opstart van een protestbeweging ondersteunen met een FB-pagina, dan is wetenschap het tweede dat sneuvelt. Waarheid is en blijft het eerste. Een comateus democratisch bewustzijn helpt ook. En dan móet men wel een beroep doen op wappies en tokkies.

Én ze komen ermee weg in de reguliere media! De dolle, vaak gore waanzin van hun volgers, hun basis, worden nette, keurige volzinnen door de heren in maatpak voor de pers. Van een samenzweringsextravaganza op het ene medium schakelt men feilloos over naar een schijnbaar redelijk en acceptabel discours op het andere. Het is een klassieker bij verdedigers van homeopathie en andere altmed. Ik heb dat mogen meemaken met het anti-ggo-debat van enkele jaren geleden, klimaatactivisten rond Anuna De Wever, de anti-5G-demonstraties eerder dit jaar en nu dus opnieuw.

Vraag is hoelang ze deze spreidstand kunnen volhouden, hoelang ze de woede kunnen blijven kanaliseren. De verbindende factor van de deelnemers is immers boosheid en ongenoegen. Voorlopig niet de organiserende vzw. Dat spreekt. Voor hun oprichtingsvergadering liep het niet storm en modern online-activisme lijkt niet zo gek te zijn op lidkaarten of vrijwillige donaties. Maar achteraf zal de deelname aan de mars wél door de vzw gebruikt worden om de eigen agenda te pushen. Zo gaat dat.

Of dat gevaarlijk is? Ik denk zeer, maar Rien Emmery van Knack krijgt het laatste woord.

De website en socialemediakanalen van Viruswaanzin zijn een hutspot van het minimaliseren van de ernst en besmettelijkheid van het coronavirus en waarschuwingen voor de schadelijkheid van de de coronamaatregelen zelf, waarbij er een significante overlap is met de antivaccinatiebeweging en andere complottheorieën. Viruswaanzin stelt onder andere dat ‘mondmaskers doden’ en dat de verplichting ervan bijdraagt tot een ‘virologische genocide’. Ze deinzen er niet voor terug om de credentials van sommige experts uit de GEES in twijfel te trekken. ‘Staatsviroloog’ Steven Van Gucht wordt dan bijvoorbeeld als onbetrouwbaar afgeschilderd omdat hij geen arts is maar afstudeerde als doctor in de diergeneeskunde. Andere experts en politici staan volgens Viruswaanzin op de loonlijst van Microsoft-oprichter Bill Gates en zijn stichtingen – in de marge van de coronacrisis is Gates samen met de Amerikaans-Hongaarse filantroop George Soros uitgegroeid tot de favoriete schietschijf van complotdenkers.