Wetenschap en showbizz Luc

life spaceEigenlijk wilde ik er geen aandacht aan besteden, aan het zogenaamde nieuwe bewijs voor buitenaards leven, of beter, aan de sporen van vermeend buitenaards leven op een meteoriet. Eén langgerekte ‘Pffffffffff’ en één ‘dafuq’ zijn nu ook niet meteen degelijke taalkundige bouwsteentjes voor een geïnspireerd blogartikel.

Geen zin, dacht ik, ook niet nadat de heren van skepp.be mij het voortreffelijke, kritische artikel van volkssterrenwacht MIRA onder de ogen hadden schoven, Buitenaards leven ontdekt? Neen… (21 september 2013). In dat artikel wordt niet alleen korte metten wordt gemaakt met de claim van de Britse wetenschappers in casu, met hun (on)wetenschappelijke methodes en ook met Chandra Wickramasinghe, o.a. bezieler van Journal of Cosmology:

Wikramasinghe en medewerkers hebben de laatste twintig jaar met de regelmaat van de klok aangekondigd dat ze buitenaards leven ontdekt hebben, iedere keer blijkt echter vrij snel dat deze conclusie totaal niet ondersteund wordt door de door hen aangevoerde elementen.

Ach, waarom ook niet?

Even terug naar af. Men moet al op een stuk steen of ijs leven en dapper door het zwerk zoeven, daar waar nog niemand gezoefd heeft, om een variant van het volgende aardse bericht niet te hebben gelezen of gehoord: “The truth IS out there”. Dit schreef bijvoorbeeld de Britse The Independent op 19 september 2013, “British scientists claim to have found proof of alien life”. In De Morgen werd dat twee dagen later “Britse wetenschappers: ‘Bewijs van buitenaards leven gevonden'”.

Het Nederlandstalige artikel houdt het midden tussen een samenvatting en vertaling van het originele artikel uit The Independent. Er wordt uit de doeken gedaan, enfin, vertaald, wat er gevonden is, op welke manier etc. Ook het wetenschappelijke tijdschrift waarin de studie verschenen is, wordt vermeld: Journal of Cosmology. Aangezien geen van beide kwaliteitskranten het nodig vinden om een linkje naar de oorspronkelijke studie toe te voegen, doe ik het maar.

Er is wel een opvallend verschil tussen het artikel in De Morgen en in The Independent, en geen kleintje. In het online artikel van De Morgen wordt het volgende zinnetje niet vertaald, hoewel het artikel in The Independent hiermee afsluit:

Despite these fantastical claims, the Journal of Cosmology has had its reputation called into question more than once by other members of the scientific community.

Met andere woorden, terwijl de bron aangeeft dat Journal of Cosmology een zeer dubieuze reputatie geniet (toch geen detail, me dunkt), laat de journalist van De Morgen dit na om te vermelden. Hoe kan men dit missen? Hoe kan men dit niet even onderzoeken.

Of gewoon opzoeken.

Op internet, bijvoorbeeld.

’t Is maar een hint.

Een zeer eenvoudige zoektocht geeft inderdaad enkele indicaties dat het Journal of Cosmology niet echt het meest betrouwbare tijdschrift is.

Wikipedia, bijvoorbeeld:

The Journal of Cosmology describes itself as a peer-reviewed open access scientific journal of cosmology,[1] although the quality of the process has been questioned.[2][3][4][5][6][7] The journal was established in 2009 and is published byCosmology Science PublishersRudolph Schild is the Editor-in-Chief and Executive Editor.[1]

2. ^ Jump up to:a b Beall, Jeffrey. “Potential, possible, or probable predatory scholarly open-access journals”. Scholarly Open Access. Retrieved 2013-04-09.
3. ^ Jump up to:a b I. O’Neil (7 March 2011). “NASA Refutes Alien Discovery Claim”Discovery News. Retrieved 2011-03-07.
4. ^ Jump up to:a b c d P. Z. Myers (6 March 2011). “Did Scientists Discover Bacteria in Meteorites?”Pharyngula. Retrieved 2011-03-06.
5. ^ Jump up to:a b P. Plait (7 March 2011). “Followup Thoughts on the Meteorite Fossils Claims”Discover Magazine. Retrieved 2011-03-06.
6. ^ Jump up to:a b L. Battison (11 March 2011). “Microbes on a Moonbeam: Disentangling the Meteorite Microbe Claims”Science in Pen and Ink. Retrieved 2011-03-12.
7. ^ Jump up to:a b “‘Alien Life’ Claim Hampered by Journal’s Dubious Reputation”. Retrieved 2013-07-18.

En op 23 januari 2013 schreef Marc Lallanilla op de website LiveScience:

This isn’t the first time the Journal of Cosmology has been roundly criticized for publishing content lacking scientific merit: “It isn’t a real science journal at all, but is the ginned-up website of a small group of crank academics obsessed with the idea … that life originated in outer space and simply rained down on Earth,” P.Z. Myers, a biologist at the University of Minnesota, Morris, wrote in 2011 on his popular science blog Pharyngula.

Nog eentje: Life in meteorites? Not so fast… door John Prothero (23 januari 2013):

So no matter who is making the claim, it raises all sorts of red flags and sets off alarm bells by its very nature, and by the poor level of analysis and documentation. So it comes as no surprise when I reveal that the senior author in none other that N. Chandra Wickramasinghe. For those who are familiar with fringe scientists, this name should sound familiar. […]

Instead, the “Journal of Cosmology” has a long history of publishing crackpot and poorly substantiated claims that never survive once they are examined by reputable scientists.

De journo van De Morgen vindt nuance blijkbaar niet van deze wereld en gaat voluit voor het spectaculaire, zonder een greintje kritisch denken. En nee, kom niet af met de roep dat journalisten geen tijd meer hebben of krijgen van hun stoute chefs om hun bronnen te checken. Bovenstaande acht (8) citaten heb ik op tien (10) minuten bij elkaar ge-e-harkt. Trouwens, een kritische noot verdient sowieso wat extra tijd.

Nee, dit kan men niet missen. Hier lijkt slechte wil een grotere rol te spelen dan nonchalance of tijdgebrek. Of zijn hier andere (markt)mechanismen in het spel waar ondergetekende te naïef voor is?

Hoe dan ook, de journalist die er andermaal in slaagt (1) om zijn lezers voor debielen te houden en (2) om ongenuanceerde bladvulling op de wetenschapspagina’s van De Morgen te krijgen is Luc Beernaert. En deze man zijn we op deze blogpagina’s al eens tegengekomen. Luc Beernaert is chef showbizz van Het Laatste Nieuws en het onderwerp van een vorig artikel op deze blog, nu ruim vier maanden geleden. Toen schreven we over diezelfde journalist die op een gelijkaardige wijze al te kort door de bocht ging in zijn drang naar ongenuanceerd en spectaculair nieuws (Zotte De Morgen (of “Please, if you take this seriously, read the paper!”)).

Even terug naar het stuk van John Prothero:

So once again, we have an example of science “journalism” done wrong: a reporter takes someone’s press release on faith and perpetuates the claim without fact-checking or peer review. Instead, it falls on us in the scientific community who blog on such topics to be the critics and peer-reviewers, since there are so many claims put out there that won’t stand peer review, yet get promoted through an uncritical network of science media before they have met with any real scrutiny.

Met andere woorden: so once again, we have Luc Beernaert.

En, De Morgen, u benne ook bedankt!

Deze week in De Morgen: homeopathie en TM

handgeschreven-editie-antwerpse-morgenAls je 16 jaar bent en je leest De Morgen niet, dan heb je geen hart. Als je 40 jaar bent en je leest nog steeds De Morgen, dan heb je geen verstand.

Zo gaat ongeveer het citaat van Churchill. Of van Clemenceau. Heel precies weet ik het niet meer. Wat ik mij nog wel herinner is De Antwerpse Morgen. Midden jaren 80 wist ik amper wat een krant was, maar omdat de leraar op het katholieke college er meewarig over deed, wist ik plots dat ik iets goeds in handen had.

En dat waren nog eens tijden, zie. Ik herinner mij zelfs nog een volledige handgeschreven, wat zeg ik, bic-geschreven oplage. Oké, waarschijnlijk was toen het aantal redactieleden inderdaad hoger dan het aantal te schrijven exemplaren in de volledige oplage en misschien was dat nu net de oorzaak van enkele problemen, maar dat waren nog eens tijden.

Ik lees ‘em dus nog steeds, De Morgen. Met het deel “Antwerpse” is het — oh verrassing! — mis gegaan. Waar was ik… ik lees ‘em dus nog steeds, De Morgen, maar met iets meer argwaan en kritiek, maar dat heeft nu net die Antwerpse Morgen mij geleerd. En toch, deze week heb ik twee maal hardop gejuicht. Deze week ging De Morgen niet kort door de bocht of plat op de buik. En dat moeten we vieren!

WaterZo was er het artikel Artsen wijzen homeopathie massaal af (31 mei 2013). Toegegeven, het was een bericht van Belga, maar deze keer zonder Dara O’Briainse “balans”, dus zonder het holistisch geteem van een alterneut. Het artikel kunnen we plaatsen in de context van Laurette Onkelinx’ lumineuze idee om de wet Colla serieus te nemen. De minister van Volksgezondheid heeft eerder al bekendgemaakt dat ze verschillende alternatieve geneeswijzen officieel wil laten erkennen, te beginnen met homeopathie. Maar genoeg over homeopathie: hoe minder we schrijven, hoe krachtiger het statement.

 

Het tweede DM-artikel deze week dat ten huize Kritische Massa applaus ontlokte ging over stressvrije scholen en beschrijft hoe de Maharashi-beweging zich in het onderwijs probeert te wurmen: Sekte infiltreert in onderwijs (1 juni 2013). De groep, een bekende bij het Centrum voor Schadelijke Sektarische Organisaties, probeert via info-sessies honderden Vlaamse en Brusselse leerkrachten te overtuigen van de kracht van Transcendente Meditatie.

Trots weet de site stressvrijescholen.be ons te melden dat Transcendente Meditatie op school wordt “[o]ndersteund door regeringen, beroemdheden, de pers, wetenschappers en dokters”. Uiteraard interesseren mij die laatste twee categorieën. “Wetenschappers en dokters ondersteunen het vanwege de vele wetenschappelijke onderzoeken die de effectiviteit bewijzen”, herhaalt de tekst. En één klik later lezen we:

600 études scientifiques confirment l’efficacité de la MT
Au cours des 40 dernières années, plus de 600 études effectuées dans 250 universités différentes ont confirmé l’efficacité de la MT. Plus de 100 revues scientifiques ont publié 350 de ces études. 32 de ces études ont été faites dans l’éducation afin de vérifier l’efficacité de la technique de Méditation Transcendantale dans l’éducation.

Et c’est tout. Hier stopt het. TM is dus goed voor ons Frans, en dat kan ik enkel toejuichen. Maar qua wetenschappelijke onderbouwing van hun claims halen ze een onvoldoende: niet één link naar één studie (van de mogelijke 600). Nada, noppes, nothing. Met andere woorden, deze anti- en a-wetenschappelijke sektarische beweging, die doorgaans een anti- en a-wetenschappelijk publiek aantrekt, gebruikt het argument ‘wetenschappelijk bewezen’, maar laat het na dit in te vullen. Wie neemt hier nu genoegen mee? Welke leraar laat zich hierdoor een rad voor de ogen draaien? Bronnenonderzoek is en blijft een eindterm in het secundair onderwijs en neen, “gelezen op Tinternet” hoort daar tot nader order niet bij.

Uit nieuwsgierigheid even op de website transcendentemeditatie.be rondgekeken. En ook daar denkt men te kunnen overtuigen door celebrities op te voeren, die hun anekdotische bewijsjes in de marge mogen aanprijzen. Blijkbaar is volgens sommige mensen het meervoud van ‘anekdote’ nog steeds ‘bewijs’.

Als we transcenderen komen we in een toestand van éénheid met iets dat hoger is dan ons individuele zelf. Dit klinkt misschien op het eerste zicht esoterisch, maar ook dit kunnen we vandaag heel praktisch beschrijven. Wat vroeger in het gebied van het mystieke of religieuze lag, komt vandaag veel meer in het gebied van het wetenschappelijke.

Als u écht benieuwd bent naar wat u nu zonet gelezen heeft, dan kan u zich nog even onledig houden met de verzameling langue vide in de sectie in contact met ons “hogere zelf” op dezelfde website.

Maar wat is nu Transcendente Meditatie?

Transcendente Meditatie (TM) is een mentale techniek die twee keer twintig minuten per dag beoefend kan worden. Het process van TM beoefening kan samengevat worden in 3 woordenEenvoudig, natuurlijk, en moeiteloos.

Bij wiskunde gaat het dus al niet helpen. En nochtans beweren de TM’ers dat “de ervaring van transcenderen eigenlijk het echte doel van het onderwijs vervult”. Slik, klik en lees Transcendente Meditatie (TM) en het échte doel van onderwijs: de volledige ontwikkeling van het kind.

Oh ja, voor ik het vergeet te melden: 1200 euro kost het TM-programma, maar voor leerkrachten is er de speciale prijs van 450 euro. Waarbij ik me gespeeld ernstig afvraag of een schoolbudget daarvoor dient.

siddhiWat de website ook bespreekt is het yogisch vliegen, ofte leviteren. “Gaan ze die ADHD’ers nu ook nog leren vliegen?”, vraagt u zich misschien wel af. Zo’n vaart zal waarschijnlijk het niet lopen. Yogisch vliegen, da’s TM voor de oudere en meer gefortuneerde zweefteef (m/v):

Eén van de aspecten van het TM-Sidhi programma is Yogisch Vliegen. Dit is een techniek waar het lichaam door een hoofdzakelijk mentale impuls naar boven gaat. Het lichaam komt onmiddellijk terug naar beneden, zodat het er voor een buitenstaander veel meer uitziet als een korte hop dan als echte levitatie. […]
Als professionele atleten zouden proberen het hoppen van de Yogische Vliegers na te bootsen zijn die meestal volledig uitgeput na 15 minuten. De Yogische Vlieger kan daarentegen gemakkelijk een uur verder gaan, en hij zal meer energie hebben erna dan voor hij begonnen is.

Maar terug met beide voetjes op de vaste grond en de echte wereld waarin mijn gazet twee keer in twee dagen gescoord heeft. Hup, De Morgen, Hup!

 

Update: via Twitter stootte ik op de schitterende Engelstalige en Nederlandstalige blogs van Pedro De Bruyckere, verbonden aan de Arteveldehogeschool te Gent, die gehakt maakt van TM, TM op school en de lezingen van TM-goeroe Ashley Deans. Trouwens, de blogs zijn niet alleen omwille van dit onderwerp het lezen meer dan waard.

Zotte De Morgen (of “Please, if you take this seriously, read the paper!”)

roundupOp 26 april 2013 las ik in De Morgen én Het Laatste Nieuws dat een nieuwe studie de populaire onkruidverdelger Roundup linkt aan kankers en Parkinson (in De Morgen en Het Laatste Nieuws). De producent van deze herbicide is het infame Monsanto. U spuwt toch ook automatisch twee, drie keer telkens u die naam hoort of leest?

Het gebruik van ’s werelds populairste onkruidverdelger, Roundup, kan gelinkt worden aan een reeks gezondheidsproblemen en ziektes zoals Parkinson, onvruchtbaarheid en kankers. Dat blijkt uit een nieuwe studie.

Aldus Luc Beernaert, in het normale leven chef showbizz van HLN, maar nu voor de gelegenheid de auteur van een wetenschapsartikel. Als bron vermeldt de schrijver van het stuk niet de originele studie (een enorm onhebbelijke gewoonte van zowat alle Vlaamse artikelboeren als het gaat over wetenschappelijke studies), maar wel The Huffington Post (nog een onhebbelijke gewoonte van diezelfde groep professionele schrijvers).

Wij dus naar de infame HuffPo, en daar vind ik inderdaad het bewuste artikel terug. Let wel, het krantenartikel, niet de studie: Roundup, An Herbicide, Could Be Linked To Parkinson’s, Cancer And Other Health Issues, Study Shows. En de bron is niet het degelijke onderzoek in The HuffPo door de (anonieme) journalist, maar… Reuters. Andermaal geen referentie naar de originele studie.

Wij dus, zucht, naar Reuters. Heavy use of herbicide Roundup linked to health dangers – U.S. study, laat auteur Carey Gillam daar als kop boven haar artikel beitelen. En ze vat het gevaar samen in een paar puntjes:

(1) Study says chemical residues linked to disease,
(2) Roundup developer Monsanto says glyphosate is safe,
(3) Researchers say more study is needed.

Opnieuw is het tevergeefs zoeken naar een directe link of zelfs maar de titel van de studie. Gelukkig komen we al wel de naam van het tijdschrift te weten (Entropy) en die van de auteurs.

Google dan maar: het artikel heeft als titel “Glyphosate’s Suppression of Cytochrome P450 Enzymes and Amino Acid Biosynthesis by the Gut Microbiome: Pathways to Modern Diseases”, de auteurs zijn Anthony Samsel en Stephanie Seneff, de volledige studie kan u hier raadplegen en downloaden. Een linkje toevoegen (u weet wel, dat veelal onderlijnd stukje hypertekst dat aan internet z’n bestaansrecht geeft): zo moeilijk is het niet.

Ook de abstract krijgt u hier van mij:

Abstract: Glyphosate, the active ingredient in Roundup®, is the most popular herbicide used worldwide. The industry asserts it is minimally toxic to humans, but here we argue otherwise. Residues are found in the main foods of the Western diet, comprised primarily of sugar, corn, soy and wheat. Glyphosate’s inhibition of cytochrome P450 (CYP) enzymes is an overlooked component of its toxicity to mammals. CYP enzymes play crucial roles in biology, one of which is to detoxify xenobiotics. Thus, glyphosate enhances the damaging effects of other food borne chemical residues and environmental toxins. Negative impact on the body is insidious and manifests slowly over time as inflammation damages cellular systems throughout the body. Here, we show how interference with CYP enzymes acts synergistically with disruption of the biosynthesis of aromatic amino acids by gut bacteria, as well as impairment in serum sulfate transport. Consequences are most of the diseases and conditions associated with a Western diet, which include gastrointestinal disorders, obesity, diabetes, heart disease, depression, autism, infertility, cancer and Alzheimer’s disease. We explain the documented effects of glyphosate and its ability to induce disease, and we show that glyphosate is the “textbook example” of exogenous semiotic entropy: the disruption of homeostasis by environmental toxins.

Hier had mijn zoektocht en mijn artikeltje dan ook kunnen stoppen, want mijn punt was om een potje te klagen over (1) de nogal ergerlijke gewoonte om in een online artikel geen referentie te geven naar de originele studie en (2) over de tweede- en derdehandse berichtgeving over een enorm belangrijk gegeven: het gebruik van Roundup kan gelinkt worden aan kanker en de ziekte van Parkinson. Dat is geen detail, en net daarom maakt dit een zo correct mogelijke berichtgeving noodzakelijk!

Maar Google is een lastig beestje en ik ben een ambetant ventje. Ik vind namelijk nog een artikel over diezelfde studie van Anthony Samsel en Stephanie Seneff, toevallig in diezelfde Huffington Post waaruit onze journalist van De Morgen/HLN blijkbaar even graag als selectief kopieert en plakt. Condemning Monsanto With Bad Science Is Dumb, schrijft  én ze geeft een link naar de studie. Alvast één punt voor mevrouw Haspel omdat ze het lef en het verstand heeft de lezer de kans te geven om haar analyse direct te vergelijken met de originele paper.

Ik kan haar op het eerste zicht alleen maar gelijk geven. Monsanto staat ook niet op míjn lijstje van meest knuffelbare bedrijven, maar de firma aanvallen met slechte wetenschap is niet alleen oneerlijk, maar op langere termijn contraproductief. En het ondermijnt uiteraard de integriteit van de berichtgevers, meneer Beernaert. Los daarvan, een langer citaat uit haar artikel:

Did you see the latest indictment of Monsanto making the rounds? It’s a “peer-reviewed” paper in the journal Entropy, co-authored by Anthony Samsel and Stephanie Seneff, blaming glyphosate, the compound in the herbicide Roundup, for virtually all the ills that can befall us.

Zoekt u even de impact factor van Entropy op? Haspel gaat verder:

But here’s the thing — they made it up. Or, all but. They say, “We explain the documented effects of glyphosate and its ability to induce disease, and we show that glyphosate is a ‘textbook example’ of exogenous semiotic entropy: the disruption of homeostasis by environmental toxins.” Exogenous semiotic entropy! That sounds serious. Google it, though, and you find that those three words occur together in only place. This paper. They made it up. At first, I thought the whole thing was one of those jargon-laden academic hoaxes but, alas, it isn’t.

Slog through their argument (and, please, if you take this seriously, read the paper!), and you find it boils down to two things. Glyphosate, they claim, 1) inhibits CYP enzymes, which are active in lots of metabolic processes, and 2) disrupts gut bacteria, which are susceptible to its mechanism (disrupting the shikimate pathway), even though humans are not. Therefore, any condition that involves metabolic processes or gut bacteria must be affected by glyphosate exposure. QED!

Terug naar de krant De Morgen/HLN. De journo van dienst knipt en plakt één artikel uit The HuffPo, eentje dat aanslaat omdat (a) Monsanto in de kop staat en (b) een resem vreselijke ziektes vermeld worden. In diezelfde “bron” staat er een paar dagen een ander artikel dat pulp maakt van het eerste artikel. Maar dat laatste nieuws krijgen we niet te lezen in onze zotte De Morgen.

Meneer Beernaert, enkele vraagjes voor u:

Kan u even uw werkwijze toelichten? In hoeverre denkt u dat het kritiekloos geven van derdehandse informatie omtrent zulk een belangrijk gegeven uw lezers verder helpt? Kan u ons vertellen waarom u het ene artikel wel en het andere artikel uit dezelfde bron niet behandelt in een opvolgend artikel? Op welke manier kan de lezer dit niet interpreteren als cherry picking en daarom dus als enorm oneerlijk? Hebt u problemen met de analyse van Tamar Haspel, kan u zich niet vinden in haar kritiek? Hebt u de originele studie gelezen voor u uw eerste artikel vertaalde en publiceerde?

Alvast bedankt!

Update (zondag 28 april): Lange leve Twitter! Keith Floor van DISCOVER Magazine twitterde én schreef een artikel over de “studie” van Anthony Samsel en Stephanie Seneff en de berichtgeving hierover in enkele (online) kranten: When Media Uncritically Cover Pseudoscience.

Update (zaterdag 5 mei): Eric Hall disecteert de studie in zijn artikel Roundup and Gut Bacteria.