Mentalisten, mediums en charlatans

De band tussen goochelkunst, mentalisme en skepticisme is hecht en heeft een lange geschiedenis. “Vanaf het moment dat het mediumschap een beroep werd, kregen de beoefenaars het aan de stok met goochelaars. Dit mag geen verrassing zijn, het is een al te natuurlijk duel”, schreef goochelaar en medium buster Joseph Dunninger.

Zijn boek Inside The Medium’s Cabinet uit 1935 beschrijft niets minder dan een Darwiniaanse evolutionaire wapenwedloop tussen charlatans en goochelaars. Mediums professionaliseerden en bedachten steeds spectaculairdere trucs. Goochelaars zoals Dunninger, zijn leerling Harry Houdini en ontwerpers van trucs zoals David Abott (1836-1934), moesten zich steeds meer reppen om mediums en spiritisten te debunken en te ontmaskeren.

De recentere exploten van goochelaar James Randi zijn skeptici minzaam bekend: hij ontmaskerde bijvoorbeeld Uri Geller, de Israëlische fantast met zijn lepeltjes. Via zijn Project Alpha toonden twee medewerkers van Randi aan dat academische onderzoeken naar paranormale krachten zeer feilbaar waren. Randi was ook betrokken bij het onderzoek naar de werkmethodes van de Franse immunoloog Jaques Benveniste (1935-2004). Deze haalde in 1988 de wereldpers met zijn vermeende wetenschappelijk bewijzen voor de werking van homeopathie. Na een bezoek van een team waar ook Randi deel van uitmaakte, werd Benveniste ontslagen. Randi was medeoprichter en prominent lid van het CSICOP (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal), samen met onder meer die andere oerskepticus en liefhebber van close-up magic Martin Gardner.

Dichter bij huis hebben we Lieven Gheysen, beter gekend als Gili. De locatie van zijn groots opgezet en gratis “Bal der Helderzienden” (2010) ging volledig aan zijn doelpubliek voorbij. Geen van de clairvoyants wist op te dagen. In 2015 zette hij in het tv-programma Café Corsari drie mediums in hun hemd. Hun bezoek aan het Antwerpse Zuiderpershuis riepen quasi unaniem beelden op van een moordpartij die verdacht veel leek op het fictieve verhaal dat Gili enkele weken daarvoor op de website van dat Zuiderpershuis had mogen zetten. Gili is erelid van SKEPP.

Onder impuls van de jonge mentalist Tayson Peeters organiseert SKEPP een lezingenreeks in februari 2020 omtrent goochelkunst, mentalisme en skepticisme. Hij zorgde voor een divers programma op een toverachtige locatie, The House of Mysteries in Gent.

Dit artikel verscheen eerder in Wonder en is gheen Wonder (winter 2019), het ledenblad van SKEPP.

Studiedag: de magie van het kritische denken (29 september 2018)

Interessante studiedag over kritisch denken.

* * *

Inhoud en opzet

Hoewel de menselijke soort onbetwistbaar intelligent is, valt evenmin te ontkennen dat we bijzonder kwetsbaar zijn voor irrationalisme. Ook in de 21ste eeuw, ondanks de aantoonbare betrouwbaarheid van de wetenschappelijke methodes, blijven talloos veel mensen geloof hechten aan pseudowetenschap, bijgeloof, complottheorieën en dergelijke meer. De voorbije jaren verschenen diverse publicaties waarin wordt uiteengezet hoe we ons kritisch denken, of onze cognitieve weerbaarheid tegen irrationalisme, kunnen verbeteren.

Deze studiedag wil hiertoe haar steentje bijdragen, vanuit de invalshoek van de goochelkunst, het illusionisme en mentalisme. Goochelaars en illusionisten slagen er dankzij diverse technieken in om ons te misleiden, zelfs om de indruk te wekken dat er bovennatuurlijke krachten aan het werk zijn. Al te vaak gaan ook intelligente, zelfs wetenschappelijk geschoolde mensen verklaringen zoeken voor de performances van illusionisten of mentalisten die volkomen onkritisch zijn. Goochelaars weten onze cognitief kwetsbare plekken te vinden. Ze kennen de zwaktes van onze zintuigen en ons geheugen, en ze weten op welke diverse manieren ze onze zoektocht naar verklaringen de mist kunnen insturen. Tijdens de studiedag wordt dit alles zowel theoretisch als praktisch geïllustreerd, op wetenschappelijk verantwoorde maar ook entertainende wijze.

Programma

09.30 u: ontvangst met koffie
10.00 u: lezing door Johan Braeckman: Illusionisme en kritisch denken: een natuurlijk verbond
10.45 u: lezing door Filip Van Beurden: Illusionisme als wetsteen voor het denken
11.30 u: lezing door Thomas Weynants: Over magische media
12.15 u: lunch & optreden mentalist Tayson Peeters
13.30 u: lezing door Het Illuseum: Psychologie achter de truc
14.30 u: koffie
15.00 u: lezing door Dirk Minnebo: Geloof je eigen oren (niet). Over akoestische illusies
16.00 u: slotwoord door Jan De Maeyer
16.15 u: receptie

Praktisch

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer BE54 0017 5343 9997 van ZOMERSCHOOL KD met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’. Na storting van het bedrag is u ingeschreven. In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.

Locatie

De Corridor Wetteren
Olmenlaan (ter hoogte van de Massemsesteenweg 19, Wetteren).

Organisatie

De Corridor en Denkpalet i.s.m. SKEPP en de humanistische denktank Kwintessens.

Reserveer uw plaats

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer

BE54 0017 5343 9997
van ZOMERSCHOOL KD

met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’ Na storting van het bedrag is u ingeschreven.

In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.
Het aantal deelnemers is beperkt tot vijftig.

De reden waarom u uw e-mailadres dient te vermelden is dat wij u moeten kunnen contacteren indien u inschrijft en niet behoort tot de eerste 50 ingeschrevenen. We plaatsen u dan eerst op een reservelijst (in volgorde van storting) en laten u tijdig weten bij eventuele afzegging van één of meerdere eerste 50-ingeschrevenen dat u alsnog kan deelnemen. Na betaling krijgt u via mail een bevestiging dat u ingeschreven bent en ook dat u betaald hebt.

17/12/2015: Young Skeptics in the Pub met Tayson Peeters en Maarten Boudry

IllusiesEen mentalist en een filosoof stappen een café binnen…

Niet het begin van een grap, wel van een avondje Young Skeptics in the Pub met Tayson Peeters en Maarten Boudry. De ene stapt het podium op om illusies te creëren, de andere om ze te doorprikken. Wat ze gemeen hebben is een dubbele leidraad: “Laat je niets wijsmaken” en “Maak jezelf niets wijs”.

HuJo’s Filopubs (de Humanistische Jongeren) en Skepp (ook eeuwig jong) heten je van harte welkom.

Datum en uur: 17 december 2015, deuren om 19.30u

Locatie: De Geus van Gent, Kantienberg 9, 9000 Gent

taysonTayson Peeters speelt graag met je geest. Al sinds jonge leeftijd heeft hij een grote fascinatie voor de kunst van het goochelen, wat later leidde naar het mentalisme en alles wat te maken heeft met het afleiden en misleiden van de 5 zintuigen. Door het spel wekt hij de illusie dat hij over bovenmenselijke gaven of een uitzonderlijk goed ontwikkeld observatievermogen beschikt. Hij slaagt er telkens in zijn publiek te misleiden en te doen twijfelen aan het begrip realiteit.

boudryMaarten Boudry heeft van zijn passies — nadenken, lezen en schrijven — zijn beroep gemaakt. Zijn academisch onderzoek aan de UGent bevindt zich op het kruispunt van wetenschapsfilosofie, cognitieve psychologie en epistemologie. Samen met Johan Braeckman schreef hij De ongelovige Thomas heeft een punt (2011) en dit jaar rolde Illusies voor gevorderden van de persen. Zijn vaak even rake als ongezouten opiniestukken verschijnen regelmatig in pers.

Zomerschool Kritisch Denken 2015: Tayson Peeters

Mentalist Tayson Peeters speelde tijdens de Zomerschool met de denkvermogens, zintuigen én voeten van de aanwezigen.

Zomerschool Kritisch Denken 2015 werd georganiseerd door Johan Braeckman en Skepp Educatief, een werkgroep van SKEPPJonatan Lyssens verzorgde de opnames.