Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news

In het zog van activistische bewegingen zoals viruswaanzinNL en viruswaanzinBE worden er tal van valse, misleidende boodschappen de wereld in getweet. Ook beide collectieven zelf schuwen fake news niet. Waarheid is het eerste slachtoffer en niemand van de betrokken maalt erom: het is tenslotte de lijm die de talrijke en diverse volgers bij elkaar houdt. Uiteraard is desinformatie iets van alle tijden, zoals bijvoorbeeld Han van der Horst aantoonde in zijn boek Nepnieuws. Op zich dus niet opzienbarend. Het is anderzijds best interessant om zo’n vals berichtje met de eigen ogen op het scherm te zien ontstaan en te zien verspreiden.

Een vluggertje dan maar, een onbeduidend casusje over hoe een overbekende grossier in nepnieuws omspringt met zijn bronnen. Heel veel andere dingen vallen er hier in Antwerpen toch niet te doen. En nee, beschouw dit niet als een “fact check”, en zeker niet als een ontmaskering van Ninefornews. Ik wil hier geen deur intrappen die sowieso al jaren lang wagenwijd openstaat. In het geval van Ninefornews betwijfel ik zelfs of er ooit een deur, deurgat of muur is geweest waar eertijds een deur zou ingezeten kunnen hebben. Lucht.

The Brussels Times

Mijn verhaal begint onschuldig, bij het Engelstalige online tijdschrift The Brussels Times van 29 juli 2020. Perfect legitiem blad. Een magazine voor expats in de hoofdstad van Europa dat bericht over de Belgische actualiteit. Journalist van dienst interviewt meester Michael Verstraeten, deze dagen vooral bekend als de advocaat van viruswaanzinBE. Zij willen dat de Belgische regering alle beperkende coronamaatregelen intrekt en ze willen dat afdwingen via de rechtbank.

In het artikel vertelt de advocaat over de beroepsprocedure, die ook aangekondigd wordt op de website van viruswaanzinBE:

Through their civil suit, Viruswaanzin will argue that faulty prediction models were used by governments to make health policy decisions “in a panic” and will seek to obtain a penalty €10,000 per plaintiff for each day the measures remain in place. (mijn nadruk)

Midden oktober zouden de eerste zittingen in verband met de beroepsprocedure plaatsvinden.

So far, so good.

In het tweede deel van dat artikel wordt gewag gemaakt van een andere, van een tweede procedure die men blijkbaar wil voorbereiden of aan het voorbereiden is:

A second, criminal complaint is also in the works and will target not only the Belgian state, but also Belgian virologists, and Microsoft CEO Bill Gates and British epidemiologist, Neil Ferguson.
(tweemaal mijn nadruk)

Geen concrete datum. De strafrechtelijke klacht is “in the works”. That’s it. Men werkt eraan.

Opnieuw, qua berichtgeving geen vuiltje aan de lucht. Over wat de meester zegt, laat ik me niet uit.

Eigenaardig genoeg is de titel van het artikel ‘Pestered’ Belgians sue Bill Gates and Belgium over coronavirus restrictions. En dan wordt het verschil tussen kop (“Belgians sue Bill Gates”) en inhoud (“in the works”) wel heel groot. Ja, zoals in het Nederlands kan een simple present een toekomst uitdrukken, maar dan moet er wel een klare tijdsaanduiding zijn, woordelijk of contextueel. Nee, dat is hier helemaal niet het geval. Er staat ook niet “Belgians to sue”, wat nog eventueel verdedigbaar zou zijn.

Bij de titel gaat het mis. Die dekt de lading niet en wekt de indruk dat viruswaanzinBE Bill Gates nu voor de rechter sleurt. Het gebeurt wel meer op redacties groot en klein; tegenwoordig lijkt dat de norm. Een spectaculaire kop maakt een artikel aanklikbaar op de sociale media.

Ninefornews

De tweede trap dan: enter sandman, of beter, het mannetje graag zand in de ogen strooit. Het artikel dat ik hier onder de loep wil leggen, verscheen op de website Ninefornews. Het vermeldt expliciet The Brussels Times als bron.

Ninefornews betrappen op een correct bericht, ik denk niet dat iemand daar al ooit in geslaagd is. Ongeveer elke organisatie of onderzoeker die bezig is met producenten van nepnieuws, zal eerder vroeg dan laat deze handelaars in leugens vermelden.

Ik houd het bij HoaxWiki’s evaluatie van Ninefornews: “een complottheorieënwebsite”, “pseudowetenschap, kwakzalverij en andere complottheorieën”, “onzin over chemtrails, de Illuminati en de Reptilian aliens”, “nieuws gebaseerd op realiteit is er niet bij”.

De titel van het stuk dan maar: “Het is begonnen: Honderden Belgen slepen Bill Gates voor de rechter”. Euh, nee dus. “Het” is niet begonnen. De beroepsprocedure is of wordt ingezet, “het”, namelijk de strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates, niet. Maar de titel is het frame voor de rest van het artikel. Het begint me trouwens op te vallen dat de titels op fake newswebsites (het deel dat ongeveer elke passant leest) door de band veel beter overeenkomen met de rest van het artikel dan in de reguliere pers. Het frame wordt hernomen in de eerste zin van het stuk: “Honderden boze Belgen slepen Bill Gates, België en een Britse epidemioloog voor de rechter.” Klaar en duidelijk: neen.

Inhoudelijk sluit de rest van het artikel van Ninefornews vrij goed aan bij dat van The Brussels Times. Op één detail na: nergens geeft de leugensite aan dat het viruswaanzinBE gaat om twee procedures gaat, de daadwerkelijk geplande beroepsprocedure en de strafrechtelijke procedure tegen de Belgische, Ferguson en de Belgische staat dat “in the works” is.

Twee mogelijkheden: Ninefornews scoort hier three for English, of de website verzwijgt bewust de beroepsprocedure, na de catastrofe voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel. Daarbij liet de rechter van dienst zich ontvallen dat “de intellectuele armoede van hun argumentatie verbijsterend is”, aldus HLN). En de leugenwebsite vermengt de twee procedures tot één om zo de indruk te creëren dat Gates op dinsdag 28 juli 2020 voor de rechter wordt gedaagd.

De wet van Scopie

De derde trap dan. HoaxWiki haalt in het artikel over Ninefornews de wet van Scopie aan. Kort: “eenieder die in een discussie een notoire complottheorieënwebsite als betrouwbare bron aangeeft, heeft onmiddellijk de discussie verloren heeft”. Een variant op de wet van Godwin dus. In de originele formulering van deze wet, die we trouwens best met een korrel zout nemen, wordt whale.to aangehaald. HoaxWiki geeft aan dat de wet “perfect van toepassing op de pseudowetenschappelijke onzin van 9 For News”.

En wat doet viruswaanzinNL? Juist ja.

Maar we kunnen helaas nog een stap verder gaan: ook de moderator van een van de twee Facebook-pagina’s die rechtstreeks verbonden zijn aan viruswaanzinBE, post de link naar Ninefornews. In de boodschap vermeldt hij evenwel The Brussels Times, ondanks het feit dat dat twee zeer verschillende magazines zijn!

De vraag naar de reden waarom Ninefornews de zaak belazert, is eenvoudig te beantwoorden: omdat het Ninefornews is.

De vraag naar de reden waarom de advocaat van viruswaanzinBE nu al uitpakt met een mogelijke, toekomstige strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates (een van de gebeten honden van het collectief, een andere is dokter Marc Van Ranst) is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Waarschijnlijk heeft het te maken met de golf aan complotverhalen waarop het gemakkelijk meesurfen is en die viruswaanzinBE, ondertussen een vzw in wording, kan gebruiken om mensen die sowieso al gevoelig zijn aan samenzweringstheorieën, binnen te halen. Anderzijds houdt het de boosheid van leden warm. Groepjes als waanzinBE draaien op emoties.

Moderator en poster Hans Rietveld heeft nog niet geantwoord op mijn vraag naar verduidelijking. Mocht hij antwoorden, en die kans is klein, dan brei ik er een vervolg aan. Mocht Rietveld antwoorden en een fout van mij corrigeren of mij erop wijzen dat ik een denkfout maak (en die kans is dan weer relatief groot), dan leest u het hier ook.

Kampf der Wahnsinnigen: viruswaanzinBE vs het maffiose verplegend personeel

Dit is een eerste blogartikel over viruswaanzinBE, “een informatief en stuwend forum om gezame[n]lijk, via juridische middelen, de ware toedracht van globale viruswaanzin bloot te leggen.” In de media wordt steevast dokter en mediafiguur Jozef (Jeff) Hoeyberghs opgevoerd als de woordvoerder. Jep, die groep, dus.

In deze reeks over viruswaanzinBE ga ik zo min mogelijk linken naar hun website of Facebook-pagina’s. Correcties en constructieve opmerkingen zijn zoals steeds meer dan welkom! Scheldtirades print ik uit en hang ik aan de muur van mijn schrijfkamer.

* * *

Op 24 juli kwamen sympathisanten van het Belgische viruswaanzinBE samen in Aalter. Een gebeurtenis die belangrijk genoeg was om een dag later de regionale katern van Het Laatste Nieuws te halen. Met z’n 190 waren ze daar, aldus de journalist, voor de stichtingsvergadering van viruswaanzinBE, de vzw die ook op de website wordt aangekondigd.

De Standaard volgde op 25 juli (Bijna 200 mondmaskerhaters komen samen in ‘achtertuin’ van minister De Crem): “De oprichters zijn een diverse groep: ondernemers die vrezen dat een lockdown de economie schaadt, maar ook één man die niet lijkt te geloven in het bestaan van virussen.” Hoe divers die groep is, zal ik in een later artikel belichten.

Waar HLN en DS begrijpelijk en terecht geen aandacht aan besteden, is de open brief die op de website verscheen, “een open brief aan de zwijgers” geschreven door ene Luc Conrardy en ene Michel Mulder (zie viruswaanzinBE, 24 juli 2020; alle citaten komen uit deze tekst, link of pdf van de versie waaruit ik citeer op aanvraag). Nog voor de eerste letter van die brief wordt de toon bepaald door het onderschrift bij de begeleidende foto.

‘Omerta’ is een begrip dat we allemaal kennen van de talrijke films over de Italiaanse maffia. Het is “de geheimhoudingsplicht in de erecode van de Italiaanse georganiseerde misdaad, zoals de Siciliaanse maffia, de Napolitaanse camorra of de Calabrese ‘Ndrangheta”, aldus Wikipedia.

Die zwijgers zijn “allen die vanuit hun beroepsmatige functie meewerken aan het leugenachtige coronabeleid”. Meer nog:

U mag zich allen, verplegend personeel dat voor een zwijgplicht heeft getekend, mediapersoneel dat de coronaleugens in stand houdt, agenten, politici, defensiepersoneel en Gees-bobo’s en ‘deskundigen’ als Van Ranst, De Gucht, Vlieghe & co., medeplichtig voelen aan de grootste zwendel die de mensheid ooit heeft mogen aanschouwen. (mijn nadruk)

Tussen haakjes: dokter Marc Van Ranst een zwijger noemen getuigt m.i. van een fout woordgebruik, om niet te zeggen van moeilijk te overtreffen stompzinnigheid. Die man verschijnt zowat elke dag in de media. Het laatste wat je van hem kan zeggen is dat hij zijn tater houdt.

Even wordt er nog gezalfd in de open brief: ViruswaanzinBE weet dat er onder de zwijgers mensen zijn die ter goeder trouw handelen. Anderen hebben dan weer “bloed aan hun handen” en krijgen onterecht “lofuitingen” als “hedendaagse Judaspenningen”.

Dat het beleid in deze crisis, nu en eerder, onderhavig is en moet zijn aan kritiek, staat als een paal boven water. Mij gaat het dus zeker niet over het feit dat een groep als viruswaanzinBE kritiek op het beleid heeft. Maar kritiek hebben is volgens mij net iets anders dan als een doorgesnoven dolle hond de beleidsmakers beschuldigen van zwendel.

En daar houdt het ook niet op. Want hoe kan je nu het best illustreren hoe groot en alomvattend die zwendel is, die leugens zijn? Juist ja, je citeert in paragraaf drie van je open brief bijna recht uit het oeuvre van een Duitse politicus die ook een groot gevecht voerde tegen de echte en vermeende leugens van zijn tijd. Een citaat uit de open brief:

We moeten toegeven dat de leugens van dermate epische proporties zijn dat de waarheid in deze meer op een leugen lijkt – zoals een voormalig Duits leider, jammer genoeg, al zei: “een zo kolossale leugen dat niemand zou kunnen geloven dat iemand de waarheid zulk grof geweld aan zou doen – dan de leugen himself [sic], en mede daardoor zal de massale medewerking om deze leugen in stand te houden zo gemakkelijk verkregen zijn.”

Niet alleen zetten de auteurs onder meer het hardwerkende verplegend personeel en agenten weg als maffiosi, in een volgende stap vergelijken ze hun strijd tegen de echte en vermeende mistoestanden tijdens deze covid19-crisis met de Kampf die Adolf Hitler voerde. Deze propagandatechniek, gekend als de Grote Leugen, de große Lüge, dichtte Hitler toe aan de kranten, de leugenpers (in modern parlando ‘msm’) en natuurlijk aan de joden (moderniseer dat als ‘Soros en andere joden’). Il faut le faire.

Hetzelfde, maar met andere woorden: de ene viruswaanzinnige geeft lezingen voor de extreem-rechtse studentenvereniging KVHV, de kweekvijver van zeer rechtse tot extreemrechtse politici, politieke en militante organisaties zoals Schild & Vrienden. Anderen citeren Hitlers Mein Kampf in een beschuldigende open brief aan mensen die in aartsmoeilijke omstandigheden plichtbewust hun job uitvoeren en die in de ogen van de auteurs en viruswaanzinBE ook nog eens behoren tot de georganiseerde misdaad.

Mijn gok: in de open brief van de viruswaanzinnigen is ‘zwijger’ een schrijffout. Gezien alle insinuaties en associaties later in de tekst, is het woord dat de auteurs zochten meer dan waarschijnlijk ‘linkse volksverrader’.

Natuurlijk wordt in de open brief ook Bill Gates aangehaald, die behoort tot de categorie van de ‘meest corruptie ziel(en) op deze aardbodem’. De stap naar andere ‘schandalen’ (lees: complottheorieën) is dan snel gezet. Om een of andere reden worden de moord op John F. Kennedy en de aanslagen van 11 september erbij gesleurd. Om het geheel nóg absurder te maken, worden JFK en 9/11 op hetzelfde niveau geplaatst als “Augusta”. De auteurs bedoelen de reële Agusta-affaire (eind jaren 80-midden 90), waaraan politici van de Socialistische Partij inderdaad hun vingers zwaar verbrand hebben. De vermeende link wordt al iets duidelijker wanneer men beseft dat de kopstukken van viruswaanzinBE rabiaat anti-sos zijn.

Er is nog één element dat ontbreekt in deze open brief. Een element dat de auteurs hebben aangekondigd in paragraaf drie van hun open brief. Mensen die viruswaanzinnigen en hun bondgenoten in België en vooral Nederland volgen, wéten nu wat gaat volgen. De auteurs insinueren namelijk dat de “zwijgers” mede verantwoordelijk zijn voor toestanden die alleen te vergelijken zijn met die in de vernietigingskampen van het Duitse nazi-regime. In de hoek van viruswaanzinBE en NL, van de onvermijdelijke antivaccinatie-activisten die zich daaraan liëren, zijn zulke verwijzingen naar de Holocaust, inclusief het gebruik van gele Jodensterren om de eigen “onderdrukking” te illustreren, dagelijkse kost.

Een Belgische rechter heeft naar aanleiding van een eerste uitspraak door de rechtbank van eerste aanleg al gezegd dat viruswaanzinBE “intellectuele armoede van argumentatie (…) verbijsterend” is. QED. Bis.

En het gaat niet de laatste keer zijn. Dit soort extreme groepen overleeft alleen door donaties. En naargelang de tijd vordert, zullen de standpunten extremer moeten worden om de stroom aan inkomsten te blijven garanderen. Tot de stroom ophoudt en de organisatie implodeert. Maar voorlopig hebben ze zeer zeker inkomsten nodig: volgens Het Nieuwsblad alvast zo’n 1.500 euro, de gerechtskosten van het verloren kort geding te betalen door de klagers. De donateurs betalen nu al voor een verloren zaak.