Altmed in het land van de ayatollahs, deel 4

Opnieuw een kheili mamnoen, Neda Nasrabadi.

* * *

Olie van violetjes, ‘traditioneel’ middel tegen COVID-19

“Islamitische geneeskunde” is niet zozeer een vlag dan wel een lappendeken dat een heel gamma aan mogelijke ladingen dekt. Elke beoefenaar kan er zijn stukje aan vasthechten, eigen dada’s incorporeren, andere negeren. In dit artikel willen we een poging ondernemen om de verschillende aspecten die tot het domein ‘islamitische geneeskunde’ behoren, te belichten. Wat niet wil zeggen dat elke adept al deze elementen samen aanvaardt of op dezelfde manier onterpreteert.

Hadith

Het is onmogelijk om niet te verwijzen naar de zogenaamde geneeskunde van de Profeet. Dit bestaat in de eerste plaats uit adviezen van Mohamed v.a.v. hygiëne, ziekte en behandelingen. Uitspraken van de Profeet (en van anderen uit zijn directe entourage) vindt men terug in de Hadith (meervoud). Voor zover ik het durf samenvatten, lijken de Hadith op een web van verzamelingen van netwerken van uitspraken van de Profeet c.s. te zijn over alle aspecten van het leven.

De Hadith bevatten niet alleen de woorden van de profeet, maar ook verwijzingen naar de personen die ze overgeleverd, doorgegeven hebben. De sjiitische traditie, die overheerst in Iran, volgt deels een andere reeks verzamelingen dan de meeste soennitische. In de Iraans-sjiitische traditie wordt uiteraard heel veel aandacht besteed aan de overlevering van hun twaalf imams en compagnons.

De uitspraken zijn van zo’n aard dat men er zeer zinnige adviezen uit kan destilleren, bijvoorbeeld oproepen tot een goede persoonlijke hygiëne, gezonde voeding, gematigdheid en andere zeer praktische en toepasbare raadgevingen. Voor zover ik het begrijp, putten heel wat regeringen, maar ook gezondheidscampagnes in moslimlanden uit deze voorraad van vrij algemene maar verstandige aanbevelingen.

Helaas lijken de meeste fundamentalistische hard-core aanhangers van de islamitische geneeskunde zich te laten verleiden tot het propageren van meer omstreden uitspraken: de promotie van kamelenurine als medicijn is een klassieker in het genre. In deel 3 haalde ik al een uitspraak aan van Abbas Tabrizian: als kinderen geboren uit seks tijdens de menstruatie lepra krijgen, dan ligt de schuld bij de man. In mijn stuk Soupe à l’iranniene van 2014 vinden liefhebbers nog enkele voorbeelden.

Veel problematischer dan de soms smeuïge uitspraken, zijn de overgeleverde interpretaties en heel lang moet men niet zoeken om tegenstrijdige ideeën te vinden. Dat de Profeet zou gezegd hebben dat genezing door drie handelingen kan bekomen worden, daar zijn de meesten het over eens. Het gaat over honing, ‘cupping’ en cauterisatie, het verbranden van weefsel of het te verwijderen of af te sluiten. Volgens de ene overlevering verbiedt de Profeet het, volgens de andere houdt hij er niet van. Gelukkig is dit heden ten dage een marginaal fenomeen.

Dit soort discrepanties zijn helaas niet zeldzaam en dragen niet alleen bij tot onduidelijkheid en  willekeur, maar ook tot het vormen van verschillende, elkaar beconcurrerende theologisch-medische stromingen.

“In de islamitische geneeskunde bestaat niet zoiets als onmogelijk”, verklaarde Hojjatoleslam Sahib al-Amri, een lid van het Imam Reza-Instituut voor Traditionele Islamitische Geneeskunde in Mahshahr tijdens een conferentie over islamitische geneeskunde. “Islamitische geneeskunde is het sterkste medicijn ter wereld en er is op geen enkele school zo’n medicijn. De traditionele Iraanse geneeskunde is afgeleid van de traditionele geneeskunde van de Ahl al-Bayt.” Ahl al-Bayt verwijst naar de Mensen van het Huis en in de sjiitische traditie zij dat Mohammed, dochter Fatima, en de latere Imams Ali, Hassan en Hoessein.

Iraanse traditionele geneeskunde

Muhammad ibn Zakariya al-Razi
Wellcome Images. Copyrighted work available under Creative Commons Attribution only licence CC BY 4.0

Zoals beschreven in deel 2 werd de Perzische geleerde Ibn Sina (ca. 980) hoog aangeschreven. Hij bracht de toenmalige medische kennis van de Grieks-Romeinse, Perzische, Chinese en Indische tradities samen in de Canon van de geneeskunde.

De iets oudere Muhammad ibn Zakariya al-Razi (geboren in 865) was naast een zeer veelzijdige geleerde ook een medische expert in zijn dagen. Hij was een uitstekend observator en beschreef zo’n 900 ziektes in detail en hield zich bezig met pediatrie, oogheelkunde, immunologie. Hij wordt ook al wel eens de vader van de psychologie genoemd. Al-Razi was een van de eersten die ethanol bij behandelingen gebruikte. Zijn belang kan niet overschat worden.

Dat beiden Perzisch en moslims waren, wordt vanzelfsprekend uitgebuit door de Iraanse altmedmoellahs. Het is evenwel overdreven, om niet te zeggen onzinnig, om hun vergaarde kennis als islamitisch te bestempelen. Dat een van de bases van de traditionele Iraanse geneeskunde de Klassiek-Griekse humorenleer is, wordt minder luidt verkondigd. In ons laatste deel, over de seculiere versie van traditionele geneeskunde en het belang van de vier sappen, komen we hier trouwens op terug.

Islamitische geneesmiddelen

Het is ons minder duidelijk waar de talloze middeltjes en alternatieve behandelingen vandaan komen. Waarschijnlijk behoren zij deels tot oudere geschriften (honing en zoetigheden zijn daarin heel populair), deels tot de immer veranderende ‘traditionele’ volksgeneeskunde met zijn talloze hercombinaties van gekende ingrediënten, eigen aan elke gemeenschap.

Volgens Mohammad Javad Akbarain, een Frans-Iraanse expert op het gebied van de verschillende sjiitische scholen, worden bepaalde ‘originele’ recepten in bepaalde geschiedenisboeken toegeschreven aan de Profeet of aan de sjiitische Imams, maar de authenticiteit daarvan is zeer omstreden. Religieuze extremisten als Abbas Tabrizian malen niet om authenticiteit en presenteren de middelen als islamitische geneeskunde.

Een van de middelen tegen COVID-19 waarmee deze moellah wereldwijd beroemd werd, is olie geëxtraheerd uit viooltjes. Hij raadde zijn volgers aan om een katoenen doek te drenken in de olie en die tijdens de slaap in de anus te steken. De reacties waren navenant.

Toen het nieuws bekend werd, brak er een storm van verontwaardiging uit. Spot en hoongelach bleven niet uit, zowel in het thuisland als onder de Iraanse diaspora. Ook minder getalenteerde cartoonisten beleefden hoogdagen.

Zelfs de Arabischtalige e-krant Al-Monitor liet de kans niet onbenut om de Perzische geestelijke te ridiculiseren: A cleric’s cure for coronavirus becomes butt of jokes in Iran (maart 2020).

Andere aanbevelingen van moellah Abbas Tabrizian: eet veel appelen, uien en rapen, rode Tabarzad-suiker en veel Imam Kazems medicijn (zie lager). Hij raadt aan om kruiden te verbranden in de eerste maand van het jaar (pas op: de automatische vertaling geeft ‘roken’).

Het zogenaamde ‘Imam Kazem-medicijn’ bleek een instant-klassieker en is om meerdere redenen interessant. Het middel is een mengeling van ‘zwarte myrobalan’ (Terminalia chebula), Arabische gom en bruine suiker en werd reeds van in het begin van de coronacrisis voorgesteld als geneesmiddel. Terminalia chebula is een bekende ingrediënt voor tal van traditionele middelen, vooral in India, Nepal en Sri Lanka. Het wordt onder meer gebruikt om constipatie te verlichten.

Ondanks het feit dat Kazems medicijn gerekend wordt tot de traditionele Iraanse, islamitische geneeskunde, veroordeelde het ministerie van Volksgezondheid de naam van de onconventionele behandeling. “We zouden best vermijden om handgemaakte geneesmiddelen te noemen naar heilige personen, zelfs als ze ook maar min of meer effectief zouden kunnen zijn. Mochten er zich complicaties voordoen door het gebruik van het medicijn, dan kan dat leiden tot het beledigen van onze Imams”, aldus een voorzichtige woordvoerder. De altmedgoeroe Abbas Tabrizian en zijn volgelingen-verkopers legden deze aanmaning naast zich neer.

Het belette evenmin een opportunistische Instagrammer om in zijn verkooppraatje te stellen dat het én een middel is ter voorkoming van COVID-19 (i.e. het jaar 2019) én dat imam Kazem het reeds voorschreef. Imam Moesa-ye Kazem (ofte al-Kazim), nummer zeven van twaalf, haalde het jaar 800 net niet.

Eerder grappig dan van belang voor dit artikel: ik vond het product zelfs terug in een antwoord, out of the blue, op een Belgische fietsliefhebber die een tweet wijdde aan coronaproof fietsen.

Ook bepaalde Iraanse dokters probeerden er een slaatje uit te slaan en prezen het aan in hun YouTube-filmpjes, al dan niet geholpen door een strengkijkende religieuze sidecick.

De Arabische buren waren er in april 2020 minder gerust in: Charlatans and conspiracy theorists undermine Iranian scientists’ fight against pandemic, kopte de Arab Weekly, die geen spaander heel laat van de reputatie van altmedmoellah Abbas Tabrizian en zijn acolieten. De e-krant haalt het hoofd van de Vereniging van Herbalisten van (de provincie) Khorasan aan die het gebruik van het “elixir van Imam Kazim” scherp veroordeelt en de mensen smeekt om de raad van het ministerie van Volksgezondheid te volgen, eerder dan die van de “profiteurs van de traditionele geneeskunde”.

Bescherming vanuit heilige steden

De website van France 24 meldde eind maart 2020 dat de religieuzen in Qom, één van de eerste coronahotspots in Iran, weigerden zich aan de quarantainemaatregelen te houden. Sommigen vonden het zelfs nodig om auto’s te desinfecteren met ongekende substanties. Of beter, één kant van de auto te behandelen.

Mohammad Javad Akbarain ziet een verband tussen het verzet tegen de quarantaine en de promotie van traditionele middelen in Qom, het theologische centrum van Iran. Vóór de Islamitische Revolutie (1978-79) was het een marginaal fenomeen. Het nieuwe politieke regime begon echter al snel geld te pompen in de promotie ervan. Fundamentalisten beschouwen verder de vele heilige bedevaartplaatsen met hun schrijnen en mausoleums als plaatsen waar mensen komen, niet alleen om te genezen van een ziekte, maar om te helen, wat ook de islamitische geneeskunde promoot.

Voor hardliners als Ayatollah Noorullah Tabarsi, vertegenwoordiger van de Opperste Leider in Mazandaran is het duidelijk. De imams waren de beste op het gebied van behandeling en geneeskunde van hun tijd én hun nalatenschap moet gekoesterd en geëerd worden.

Een van de maatregelen die in Islamitisch Iran worden genomen, is om de erfenis van ons verleden nieuw leven in te blazen, en in de traditionele geneeskunde heeft Iran veel middelen en er zouden plannen voor de heropleving van de traditionele geneeskunde moeten zijn.

Veel tijd vraagt het niet om een sliert cursussen traditionele, islamitische, Iraanse geneeskunde terug te vinden die worden gedoceerd door geestelijken in Qom of Mashad, omwille van het mausoleum van Imam Reza (imam acht van twaalf) de belangrijkste Iraanse bedevaartstad.

Op sabk.org vinden we een mooi voorbeeld. Razavi lifestyle trainingen in samenwerking met het Imam Reza Centrum voor Cultureel Onderzoek, in aanwezigheid van een ayatollah. Bij de onderwerpen vinden we ‘de relatie tussen geneeskunde en religie’, ‘toegepaste stemming en stemmingspsychologie’, ‘irisologie’, ‘diagnose met de hand en tong’. En dat brengt ons terug bij deel een van deze reeks.

Onderaan vinden we een portaal naar een nieuwe altmed-hel. Op de website eslamteb.com, het geesteskind van Ebrahim Ibn Alian, een moellah en onderzoeker van de Iraanse islamitische, bevind ik me op vertrouwder terrein. De alternatieve, pseudomedische raadgevingen worden hier netjes afgewisseld met de gebruikelijke complottheorieën die we ook bij een doorsnee conspiritueel gezelschap als onze Artsen voor Vrijheid terugvinden.

Vraag: “Wie is de grondlegger van de chemische geneeskunde?​”
Het antwoord zal u verbazen: het is de analfabete en frauduleuze, maar intelligente, ambitieuze alchemist Paracelsus! Wie anders dan Bill Gates organiseert de uitbraak van HIV in een Iraanse provincie met het doel om van Iran een nieuw Afrika te maken?

Ook deze verspreiders van fake news en complottheorieën doen gretig een beroep op de wanstaltige illustraties van David Dees.

De Westerse geneeskunde is niets anders dan het gebrekkige kind van de oorspronkelijke geneeskunde, de islamitische geneeskunde. En hiermee zijn we terug bij de vader van de Islamitische Republiek Iran, ayatollah Khomeini.

* * *

In het laatste stuk van deze reeks kijken we naar meer seculiere vormen van kwakzalverij. In bepaalde segmenten van de betere middenklasse wordt nogal eens neergekeken op de boerenkinkels van moellahs, de akhoend. Terwijl westerse en al dan niet nep-oosterse vormen van alternatieve geneeskunde (en spiritualiteit) omarmd worden.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Protected by WP Anti Spam