Boekvoorstelling: De platte aarde. Een rondleiding

’t Is er bijna. M’n boekje over het geloof in de platte aarde. Nog een paar dagen.

Zonder Johan Braeckman, Tim Trachet en Marleen Finoulst was het er nooit gekomen. Ook een dikke merci aan SKEPP en natuurlijk aan ASP Editions. Brecht Decoene en Pieter Van Nuffel hebben mij op de juiste momenten de juiste djoefs in de goede richting gegeven. Ik ben ook blij dat ik de morele steun van Neda Nasrabadi gekregen heb.

Voor een live boekvoorstelling is het niet bepaald de meest geschikte periode. In deze tijden van corona heb ik dan maar gebruik gemaakt van het medium dat enkele jaren geleden de idee van de platte aarde een boost heeft gegeven: YouTube. In betere tijden kom ik het met alle plezier voorstellen in uw living of aan uw keukentafel.

Mundo Mágico 2020 (en 2021)

Mundo Mágico zit erop.
Nah, opnieuw.

Mundo Mágico 2020 zit erop, en dat klinkt al direct een pak hoopvoller. Wij gaan volgende maand terug aan de slag: we zijn er zeker van dat er ergens in onze hoed een Antwerpse zomereditie zit en een nieuwe MM in Gent, voor februari 2021.

Een nieuwe editie. Niet per se groter, beter, langer.
Ons is het groot (en groots) genoeg. The House of Mysteries is te gezellig om als menselijk stapelhuis te gebruiken. We zijn zo blij met deze drie gasten en lezingen dat we hopen dat de volgende optredens even goed zijn. En langer? Drie weekenddagen is genoeg :-).

We moeten heel wat mensen bedanken: Kobe van Herwegen, Paul Voodini, Luc Poppe van House of Mysteries. Natuurlijk ook Tayson Peeters, de man van de eerste voorbereidingen en de laatste lezing. Ik hoop dat hij plezier beleeft aan zijn nieuwe gordijnen!

Verder ook Neda Nasrabadi (moral support en logistiek), Sacha Rypens (cameraman, dompteur van TP) en Claire Moens (wiens charme en woorden de voorstellingen aan elkaar lijmden). En SKEPP, natuurlijk. Merci voor de steun, Paul De Belder!

Geen lezingen zonder publiek, en jullie waren behalve talrijk ook nog eens al te sympathiek. Bedankt, oh zo aardige mensen!

De platte aarde. Een rondleiding

We zijn er bijna. Op 31/03/2020 verschijnt-ie, volgens de uitgever ASP. Net geen 30.000 woorden over de geschiedenis van het geloof in de platte aarde, de denkbeelden van moderne en hedendaagse aanhangers, hun verreikende complottheorieën.

platte aarde

Sinds Aristoteles werd het idee van een bolvormige aarde algemeen aanvaard door westerse en Arabische geleerden. In het midden van de negentiende eeuw blies echter een Britse sjacheraar het idee van de platte aarde nieuw leven in. 150 jaar later zien we een heropflakkering van het infame idee, met de sociale media als overijverige vroedvrouwen en een uit de kluiten gewassen samenzweringstheorie als kwade tweelingbroer.

Wat moet de kritische, wetenschappelijk geïnspireerde skepticus hiermee? Er zijn verschillende communicatiestrategieën waarmee zij mensen die twijfelen aan de vorm van de aarde, wetenschappelijk verantwoorde informatie kunnen aanbieden zonder het tot een oorlog der werelden te laten komen. Deze manieren hebben uiteraard hun voor- en nadelen heeft, maar de enige houding die enkel maar nadelen oplevert, is de heropleving van het geloof in een platte aarde negeren.

Bij de dood van ‘Mad’ Mike Hughes

“Darwin Award 2020”, “Hij is plat. De aarde niet.” (smiley face), lees ik in de commentaarsectie van SKEPPs Facebook-pagina onder een eerder gepost artikel over het overlijden van Mike Hughes. Dat op mijn Facebook-muur de instelling voor de commentaren staat op “most relevant”, maakt deze wrede, gevoelloze reacties van zelfverklaarde skeptici bij het overlijden van een oude man er niet minder schrijnend op. Witzen op de kap van een 64-jarig slachtoffer, uitlachproza niveau HLN. Blijkbaar is een minimale vorm van medemenselijkheid te hoog gegrepen voor sommige kritische denkers.

Zo, het tweede scheenbeen dan.

Het tragische nieuws dat Mad Mike Hughes omgekomen is bij de crashlanding van zijn raket, heeft ondertussen ook Belgenland bereikt, onder andere middels vrt nws. Net zoals de foute aannames en feiten die ook al in internationale artikelen werden gedebiteerd. Hoe dramatisch het voor Hughes’ naaste omgeving ook zal zijn, echt wereldnieuws is het niet. Anderzijds is het een van de uitzonderlijke gevallen waarin de titel wel overeenkomt met de inhoud van het krantenartikel, maar beide even fout zijn.

“Stuntman wil met raket bewijzen dat de aarde plat is, maar bekoopt dat met zijn leven”, staat er in grote letters. “Michael Hughes vatte vier jaar geleden het plan op om zelf een raket te bouwen”, begint de tekst. “Met dat tuig wilde hij zichzelf lanceren en vanop grote hoogte controleren of de aarde al dan niet rond is.” Twee, drie zinnen, even veel onnauwkeurigheden. Tussen haakjes, om een of andere duistere reden kreeg het vrt-artikel de tag ‘wetenschap’.

In de eerste plaats was Michael Hughes een stuntman, en dat is hij altijd gebleven. Reeds in 2014/15 probeerde hij de veertig jaar oude stunt van legende Evel Knievel met een raketachtig toestel te overtreffen.

Evel Knievel jumps Snake River Canyon

Artikelen uit die periode leggen de nadruk op de poging om Knievels oude record te breken. Bijvoorbeeld:

“Mad Mike” Hughes World Record Rocket Cycle Stunt. Evel Knievel Snake River Canyon Inspired Steam Rocket Jump Attempted Tuesday Aug 6 During Sturgis Motorcycle Rally.
https://www.buffalochip.com/EVENTS/Famous-Events/Mad-Mike-Rocket-Jump

en:

Stuntman “Mad Mike” Hughes to jump over St. Lawrence River. “It’s probably the most extreme stunt ever attempted,” says “Mad Mike” Hughes. https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/stuntman-mad-mike-hughes-to-jump-over-st-lawrence-river-1.2882973

In geen van de stukken uit die periode, ruwweg 2014, begin 2015 dus, lees ik iets over geloof in de platte aarde. Althans niet in degene die ik gevonden heb. Misschien vonden de journalisten of Hughes het niet nodig om dat te vermelden of in de verf te zetten. Dat is ook een mogelijkheid. In verschillende artikelen vind ik wel aanwijzingen dat hij aanhoudend op zoek was naar sponsors en geld om zijn gewaagde projecten te financieren.

Hughes wilde steeds grotere stunts uitvoeren, wilde steeds grotere raketten bouwen, had meer geld nodig. Pas vanaf 2017 begint hij te vermelden dat hij gelooft dat de aarde plat is. Dat is een beetje na de periode waarin de eerste de beste Amerikaan met een beetje naam en faam kon verklaren dat hij geloofde dat de aarde plat was, wat dan weer gretig werd overgenomen door de pers.

Voor iemand die steeds op zoek is naar meer geld, is dat wel een gemakkelijke manier om een nieuwe sponsors aan te spreken. De pers smult van lacherige artikelen over platte-aarders, internet zorgt ervoor dat ze wereldwijd verspreid geraken en overgenomen worden door andere broodschrijvers die meer heil vinden in een snelle vertaling dan in enig opzoekwerk. Anders gezegd: het werk van de schrijvende opportunist maakte de fondsenwerving van de andere opportunist plots veel gemakkelijker.

Het is mede dankzij giften vanuit de groeiende gemeenschap van platte-aarders dat Hughes zichzelf de lucht kon in schieten met steeds grotere en dus gevaarlijkere “stoomraketten”. Dat het slecht zou aflopen, is niet echt een verrassing, wel tragisch.

Ook De Standaard gaat de mist in. Hun bron is BBC, maar de beweringen in het DS-artikel zijn op z’n zachtst gezegd ongefundeerd. Zij nemen de verkoopspraatjes van Hughes en zijn team iets te letterlijk:

Hughes was een fervent flat-earther. Hij geloofde dus niet dat de aarde bol is. Om dat te bewijzen wou hij met zelfgebouwde raketten naar de ruimte vliegen om van daaruit foto’s te maken van de ‘platte’ aarde.

Het artikel van BBC.com is al iets meer gekleurd door feiten. De platte aarde wordt in het stuk kort vermeld, de titel is droogweg: “’Mad’ Mike Hughes dies after crash-landing homemade rocket”. Waarschijnlijk een reden voor de BBC-twitteraar van dienst om de zaken even te pimpen: “The daredevil, who lived in Apple Valley, made headlines internationally when he announced his intention to prove his theory that the Earth was flat.” Ik vermoed dat De Standaard een ander BBC-artikel heeft gebruikt als bron, hoewel ik dat niet direct terugvind.

De LA Times gooit het over een andere boeg: zij hebben zowaar contact opgenomen met de pr-agent van Hughes. Deze krant weet te melden dat ‘Mad’ Mike meer dan waarschijnlijk niet in een platte aarde geloofde (met dank aan Pepijn van Erp voor de link):

Shuster, who did not attend Saturday’s launch, said the flat Earth argument helped drum up publicity and sponsors for Hughes, who made his rockets at his home in Apple Valley. “I don’t think he believed it,” Shuster said. “He did have some governmental conspiracy theories. But don’t confuse it with that flat Earth thing. That was a PR stunt we dreamed up.”

Ook Mike West (van Metabunk) is dezelfde mening toegedaan (en klik vooral even door naar de mooie en serene tekst van West):

Flat Earth didn’t kill Mike. His death is not a cautionary tale of the dangers of weird conspiracy theories. He died following his passion and being blinded by optimism. Flat Earth was just something tacked on that gave him loads of publicity. Perhaps he came to think the world was possibly flat. When I talked with him he only said he was keeping an open mind. But he didn’t seem like a believer. His partner Waldo Sykes, who built the rocket, certainly was not a Flat Earther.

Het is ironisch dat de man die waarschijnlijk geen platte-aarder was, die wel de gemeenschapjes frequenteerde om geld bij elkaar te harken, na zijn finale exploot onterecht als een wordt weggezet in de media. En dat het die pers ook nog eens duizenden klikjes, likes, shares en commentaren, de meeste zeer onsmakelijk en respectloos, oplevert. En dat is goed voor de sponsors.

Ik had in de kranten liever iets gelezen over ouderwetse stuntmannen à la Mike Hughes en Evel Knievel. Wat hen drijft, wat hen zo moeilijk maakt om te begrijpen. In plaats daarvan hebben we journalistieke rommel gekregen tsjokol foute aannames en conclusies, tsjokvol platte aarde.

Hoe dan ook, ‘Mad’ Mike Hughes is niet meer. Dappere, dwaze vent.

RIP, champ.

TOEVOEGING 26/02/2020
Zelfs de Flat Earth Society heeft het begrepen!

Stop au progrès!

Dat zíj het ons gaan vertellen, dat mén informatie verbergt, dat wíj allemaal doodgaan aan de straling, dat zíj ons gaan redden.

Mijn laatste ‘wereldwijde demonstratie’ was March Against Monsanto 2016, eveneens in Brussel. Ggo’s en glyfosaat waren de technologieën waar toen tegen gedemonstreerd werd. Vandaag moet het landelijk en continentaal uitrollen van het 5G-netwerk gestopt worden. Oproepen vond ik via Facebook, een van de motoren achter dit soort globale acties.

Alles is energie, antwoordt een dame die de periferie afstapt om passanten aan te spreken en tot de kern van de bijeenkomst uit te nodigen. Nog een overeenkomst met MaM. Ik had haar alleen maar gevraagd welke straling schadelijk is. Ik probeer als een elektron uit een gedateerde afbeelding van een atoom rond die kern te cirkelen, maar zal nog een paar keer op haar botsen. Telkens opnieuw begint ze me vriendelijk te bevragen. Een keer probeert ze tersluiks een foto van mij te trekken. Veel succes met die Google Image Search: zelfs ik moet op mijn laatste openbare online foto’s twee keer kijken wegens ettelijke kilo’s verschil.

“Ze” houden informatie tegen, op de vraag waarom er zo weinig volk is. “Ze”, dat zijn de media. En, na enig aandringen, ook de providers. Of ze dat kan staven? Nee, maar dit is toch geen examen. Ze verwijst vaagweg naar Dr. Belpomme, een Parijse oncoloog die overtuigd is van de link tussen kanker en straling. Ik moet het hoofd schudden, die man ken ik niet. Het neemt al haar twijfel weg: ik ben niet goed ingelezen in de materie.

Ze waagt een laatste kans om mij iets bij te brengen: we krijgen ook kanker van slechte gedachten, waar we ons te lang en te star aan vasthouden, gaat ze verder. De vriendelijke dame met meer goede intenties dan goede informatie is hoofdverpleegster met 30 jaar ervaring. Het is de eerste keer in 2020 dat ik mezelf een goede gezondheid toewens.

De slogans dan. Die laat ik ook voor zichzelf spreken.

Je peux? Ik vraag of ik hem én zijn bord mag fotograferen. Avec cigarette, probeer ik. De man neemt het zo lacherig op dat hij bijna in zijn hoestbui blijft. Even vrees ik ervoor. Hier wordt gezondheid geschaad.

Een ‘ça va, m’sieur’ en ‘merci’ later ben ik er gerust in: deze keer komt hij erdoor én mijn Frans is nog steeds à point.

Cui bono? Mocht ik een doorwinterde complotbedenker zijn en de canon toepassen, dan zou ik op deze foto het antwoord vinden. Koningin Elisabeth pijltje Saksen-Coburg en Gotha, in conspiracylore een vaak weerkerende naam. Eigenlijk Elisabeth in Beieren, en Bavaria is nog zo’n nest vol samenzwerend addergebroed volgens kenners van zeer diepe, eeuwigdurende samenzweringsverhalen. Je moet het maar wíllen zien.

Maar die indruk geven de aanwezigen mij helemaal niet. Geen overduidelijke aluhoedjes, geen verwijzingen naar zogezegd aanverwante complottheorieën zoals in 2016 tijdens March Against Monsanto.

Tegen de industrie en hun technologie die enerzijds nog niet goed genoeg onderzocht is geweest, maar toch onveilig bewezen is zodat-ie niet meer onderzocht hoeft te worden. Afschaffen die handel. Da’s de enigszins verwarde boodschap.

Zaterdagmiddag samen op een grijs plein, beetje kou, beetje kil. In Brussel dan nog. Allemaal vol goede bedoelingen, oprecht bezorgd. Daar twijfelen we niet aan.

Mentalisten, mediums en charlatans

De band tussen goochelkunst, mentalisme en skepticisme is hecht en heeft een lange geschiedenis. “Vanaf het moment dat het mediumschap een beroep werd, kregen de beoefenaars het aan de stok met goochelaars. Dit mag geen verrassing zijn, het is een al te natuurlijk duel”, schreef goochelaar en medium buster Joseph Dunninger.

Zijn boek Inside The Medium’s Cabinet uit 1935 beschrijft niets minder dan een Darwiniaanse evolutionaire wapenwedloop tussen charlatans en goochelaars. Mediums professionaliseerden en bedachten steeds spectaculairdere trucs. Goochelaars zoals Dunninger, zijn leerling Harry Houdini en ontwerpers van trucs zoals David Abott (1836-1934), moesten zich steeds meer reppen om mediums en spiritisten te debunken en te ontmaskeren.

De recentere exploten van goochelaar James Randi zijn skeptici minzaam bekend: hij ontmaskerde bijvoorbeeld Uri Geller, de Israëlische fantast met zijn lepeltjes. Via zijn Project Alpha toonden twee medewerkers van Randi aan dat academische onderzoeken naar paranormale krachten zeer feilbaar waren. Randi was ook betrokken bij het onderzoek naar de werkmethodes van de Franse immunoloog Jaques Benveniste (1935-2004). Deze haalde in 1988 de wereldpers met zijn vermeende wetenschappelijk bewijzen voor de werking van homeopathie. Na een bezoek van een team waar ook Randi deel van uitmaakte, werd Benveniste ontslagen. Randi was medeoprichter en prominent lid van het CSICOP (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal), samen met onder meer die andere oerskepticus en liefhebber van close-up magic Martin Gardner.

Dichter bij huis hebben we Lieven Gheysen, beter gekend als Gili. De locatie van zijn groots opgezet en gratis “Bal der Helderzienden” (2010) ging volledig aan zijn doelpubliek voorbij. Geen van de clairvoyants wist op te dagen. In 2015 zette hij in het tv-programma Café Corsari drie mediums in hun hemd. Hun bezoek aan het Antwerpse Zuiderpershuis riepen quasi unaniem beelden op van een moordpartij die verdacht veel leek op het fictieve verhaal dat Gili enkele weken daarvoor op de website van dat Zuiderpershuis had mogen zetten. Gili is erelid van SKEPP.

Onder impuls van de jonge mentalist Tayson Peeters organiseert SKEPP een lezingenreeks in februari 2020 omtrent goochelkunst, mentalisme en skepticisme. Hij zorgde voor een divers programma op een toverachtige locatie, The House of Mysteries in Gent.

Dit artikel verscheen eerder in Wonder en is gheen Wonder (winter 2019), het ledenblad van SKEPP.

Querido

Abraham. Een familiekroniek die begint met een pater familias vernoemd naar een aartsvader, er zijn slechtere manieren om een stukje te beginnen. Het is daarom des te tragischer dat deze tekst moet eindigen met ene Gerard, volgens Marc Sleen de naam van de duivel. Klopt niet helemaal, maar u begrijpt waar het naartoe zal gaan.

En nee, het is geen fictieve naam, hoewel hij ondertussen in mijn hoofd bijna is uitgeroeid van individu tot stereotiepe complotdenker. Hij is ondertussen ook een beetje mijn vriend geworden, hoewel ik betwijfel dat die gevoelens wederzijds zijn.

Dankzij Gerard, een supporter van complottheorieën, ben ik op een blogartikel gestoten dat gewag maakt van tal van genealogische bijzonderheden omtrent de oorspronkelijk Sefardisch-joodse familie Querido, en meer bepaald de Nederlandse tak, Querido Holandeses.

Een aanrader. Ik had geen idee dat schijnbaar saaie genealogische teksten, met hun ellenlange opsommingen van mannen, vrouwen, kinderen uit een eerste en vaak tweede huwelijk zo boeiend konden zijn. Hoe ouder de gegevens, hoe groter de kans op sterfte tijdens het baren, trouwens. Hoe recenter, hoe groter de kans op een tweede huwelijk na het scheiden.

De eerste documenten plaatsen de familia in Portugal, vanwaar ze in de loop der eeuwen uitgezwermd zijn naar West-Europa, Noord- en Zuid-Amerika. Aangezien de familie Sefardisch-Joods is, liggen de roots waarschijnlijk in Spanje (Sefarad betekent volgens de Joodse traditie gewoonlijk Spanje). Het is niet geheel duidelijk wanneer de eerste Joden zich in het huidige Spanje gevestigd hebben.

* * *

In den beginne was David de Abraham QUERIDO (KRIDO OF CAREDO), geboren in 1701 te Hamburg, een Sefardische Jood, met roots in Portugal. Hij huwde in 1726 met Ester te Amsterdam. Ze kregen samen kinderen, en hij huwde een tweede maal na de dood van Ester. Zelf overleed hij op 14 augustus 1759.

Het blogartikel Querido Holandeses, de Hollandse Querido’s, kabbelt voort, zoals alleen genealogische teksten kunnen voortkabbelen. Er is weinig dat suggereert hoe moeilijk de joodse familie het al dan niet had in het Nederland van de 18de eeuw en later.

Natuurlijke problemen en drama’s duiken wel op in de kroniek. Kindersterfte is het duidelijkst af te leiden: Sara, geboren op 25 januari 1802, overlijdt te Amsterdam, 357 dagen oud. Jacob, een kind uit hetzelfde huwelijk, overlijdt op 18 juli 1807. Drie jaar oud, “begraven op 20-07-1807”. Overleden aan natuurlijke kinderziekte, zo meldt het artikel. Josua (1822-1825), Isaac (1825, doodgeboren), Eva (1827, twee dagen oud), Raphael (1829-1830, 353 dagen oud). Tot aan het begin van de 20ste eeuw meldt de kroniek vaak het overlijden van een kind of boorling. Een genealogische tekst heeft geen plaats voor dit onnoemelijke leed. Ons hoofd, met die overvloed aan menselijke empathie, wel.

Hoe jonger de gegevens, hoe gedetailleerder. De beroepsinformatie springt eruit. Er passeren kruiers en diamantslijpers, schoenpoetsers, sjouwermannen, werksters en koopmannen. Pettenmakers, militairen, voorzangers. Kuipers en schoenmakers. Reiziger in Damesconfectie. Op een uitzondering na, werkmensen met beroepsnamen die harde labeur suggereren.

Stilaan begint er zich in de opsomming een ander, donkerder patroon af te tekenen: familieleden geboren in het midden van de 19de eeuw en later, sterven op plaatsen die enkel maar onheil oproepen. Aaron is een Amsterdamse marktkoopman, geboren op 14 april 1859, overleden op 83-jarige leeftijd te Westerbork, op 09 januari 1943. Gracia de Baruch (1867), Grietje voor familie en vrienden, wordt 75 jaar oud, ook in Westerbork.

Westerbork, of beter, Kamp Westerbork wordt op de website van het herinneringscenter beschreven met de woorden: “tijdens de Tweede Wereldoorlog bekend als ‘voorportaal van de hel’. Het was een doorgangskamp naar concentratiekampen als Auschwitz en Sobibor.” Via Wikipedia leer ik waar Sobibór voor staat: “In tegenstelling tot Auschwitz, Majdanek en Treblinka bestond Sobibór niet uit een verzameling nevenkampen. Het enige doel was de gevangenen na aankomst in Sobibór zo snel mogelijk te vermoorden.”

Er is ook nog Esther (1887) 55 jaar, Auschwitz.
En Sara (1876) 66 jaar, Auschwitz.
Mozes (1879) 65 jaar, Auschwitz.
Cato (1907) 36 jaar, Auschwitz.
Jozef (1904) 39 jaar, Auschwitz.
Sophia (1905) 39 jaar, Auschwitz.
Abraham (1907) 37 jaar, Buchenwald.
Hans (1940) 4 jaar, Auschwitz.
Judith (1873) 69 jaar, Sobibór.
David (1907) 36 jaar, Auschwitz.
Rachel (1901) 41 jaar, Auschwitz.
Abraham (1897) 46 jaar, Auschwitz.
Hijman (1922) 20 jaar, Auschwitz.
Jacob (1925) 17 jaar, Auschwitz.
Louis (1928) 14 jaar, Sobibór.
Jacob (1899) 42 jaar, Auschwitz.
Rachel (1897) 46 jaar, Sobibór.
Isaac (1920) 21 jaar, Auschwitz.
Abraham (1921) 20 jaar, Auschwitz.
Emanuel (1924) 17 jaar, Auschwitz.
Levie (1927) 15 jaar, Sobibór.
Mordechai (1929) 13 jaar, Sobibór.
Josua (1932) 11 jaar, Sobibór.
Esther (1934) 8 jaar, Sobibór.
Mordechay (1904) 37 jaar, Auschwitz.
Hij was gemengd gehuwd en had vijf kinderen. Zijn vrouw en kinderen hebben allen gewoon thuis gewoond tijdens de bezetting en overleefden de oorlog.

Ik ben nog niet halfweg het originele blogartikel, maar ben gestopt omdat er wéér een familie vermeld werd met zeer kleine kinderen. Overleden in Auschwitz en Sobibór.

* * *

Ik wil nog drie personen vermelden. De eerste twee wil ik benaderen met het diepste respect. De derde met een vraag. Die derde heet Gerard.

Emanuel Querido (1871) opende in net voor de eeuwwisseling zijn eerste boekhandel, gaf in 1904 zijn eerste boek uit. Op 10 augustus 1915 richtte hij Em. Querido’s Uitgeversmaatschappij op. Ik citeer even:

Na de machtsovername door Adolf Hitler in het voorjaar van 1933 richtte Emanuel Querido in Amsterdam het nu wereldberoemde Querido Verlag op, de Duitstalige afdeling van zijn uitgeverij, met de Duitse uitgever dr. Fritz Landshoff als directeur. Onder zijn leiding zou Querido Verlag zich ontwikkelen tot een van de belangrijkste Exil-uitgeverijen, waar boeken konden verschijnen van voornamelijk Duitse auteurs, waarvan het uitgeven in Duitsland onmogelijk gemaakt was. In 1934, een jaar voor de eerste Penguins verschenen, publiceerde Querido de eerste zes delen van de pocketserie De Salamander, ‘een reeks van de beste oorspronkelijke en vertaalde romans’.

Emanuel (1871), 71 jaar, Sobibór.

Anna (1912), geboren te Antwerpen, overleden in Den Haag, vooraan in de tachtig. Verschillende van haar broers lieten het leven in Auschwitz. Maar het is bij haar kleinzoon dat ik wil uitkomen.

Gerard, dus. En voor die Gerard heb ik een vraag.

Beste Gerard

U contacteerde mij naar aanleiding van een blogartikel dat anderhalf jaar oud is. Een bespreking van een lezing door de Skandinavische complotbedenker Ole Dammegård . Die Skandinavische handelaar in samenzweringstheorieën verwijt de joden achter al de zogenaamde operaties onder valse vlag van de laatste decennia te zitten. Een complottheorie zonder joden wordt nu eenmaal zelden serieus genomen in dat wereldje. En als complotdenker moet u dat weten.

U ging niet akkoord met mijn observaties omtrent de lezing van de heer Dammegård in Coen Vermeerens kerk en stelde dat complotdenkers eigenlijk kritische denkers en dat mensen als mij schapen zijn.

Ik heb u dan maar aangeschreven. Toegegeven, niet al te vriendelijk, soms nogal uitdagend. Maar uit een onvoorspelbaar, wild bijennest ga je ook geen honing bekomen door het eens vriendelijk te vragen.

Gerard, u beweert in uw correspondentie met mij fier te zijn op uw joodse roots. Misschien daarom dat u mij al snel in onze relatie “nazi hond” noemde. Dat verbaasde mij en met het beetje informatie dat u mij gegeven hebt, ben ik aan het zoeken geslagen. En googelen, dat doe ik graag en niet al te slecht, als ik zo onbescheiden mag zijn. Ik ben zelfs te weten gekomen dan dat Emanuel Querido zich ergens in uw familiestamboom bevindt. U weet wel, Emanuel (1871), 71 jaar, Sobibór.

Wat u niet weet, is dat u mij op een vrij speciaal moment heeft aangeschreven. Ik ben net bezig met het lezen van een boeiende masterthesis over complottheorieën omtrent de lang verwachte overheersing door de lang verachte Joden. Ik heb los daarvan eerder deze week info opgezocht over een ver familielid dat is gestorven in een Duits kamp, toen België al bevrijd was. Ik ga al eens knikken aan zijn gedenksteen. En met een vriendin ben ik wat gedachten aan het uitwisselen over oorlog of het gebrek daaraan. Ik heb er nooit een meegemaakt. Zij wel.

En, Gerard, het is herfstvakantie hier. Anders gezegd, deze “Belgische hond” heeft zeeën van tijd om eens iets op te zoeken en een extra e-mailtje te schrijven.

Kameraad, in uw e-mails verwijst u graag naar Gerrit Herder, waarvan ik niet zolang geleden vernomen heb dat hij een ordinaire extreem-linkse complotherkauwer is. Ik dacht dat hij een ordinaire extreem-rechtse was. Een mens kan zich vergissen, hoewel het verschil nu weer niet zó groot is. Blijkbaar vindt u die Herders ideeën koosjer genoeg en hebt u weinig problemen met zijn anti-joodse geschriften. Wat hij schrijft over de bekende Protocollen van de Wijzen van Sion zou zo uit de verrotte koker van een nsb’er kunnen komen. Niet toevallig dat het nazi-opperhoofd de Protocollen vermeldde in zijn boekje met de titel Mein Kampf. En bijna op dezelfde manier. Het resultaat? Zie hoger.

Over de Protocollen gesproken, u nam terug contact met mij op via de website kloptdatwel.nl. En net onder een artikel waarin ik de jodenhaters van de Blije B bespreek en hun gebruik van een vertaling door een rabiaat anti-joods gezelschap verantwoordelijk voor De Misthoorn.

Opnieuw Wikipedia:

De Misthoorn was tussen februari 1937 en september 1942 een antisemitisch sensatieblad, dat zich ook krachtig verzette tegen de Vrijmetselarij. Het was wellicht het meest virulente antisemitische scheldperiodiek dat ooit in Nederland verscheen.”

Voor iemand die fier is op zijn joodse achtergrond, lijkt dat toch opnieuw een ongelukkig gekozen gelegenheid.

Gerard, mijn vraag. In mijn ervaring zijn er weinig of geen complottheorieën of -bedenkers die niet anti-joods zijn. Rabiaat anti-semitisme lijkt mij een wezenlijk onderdeel te zijn van de meeste samenzweringsverhalen. En dat stoot mij af. Vaak zijn ze ook niet zonder ernstige gevolgen.

Wat trekt u aan in zulke complottheorieën?

Denkt u even aan uw taalkundige groot-oom bij het formuleren van een antwoordje? Dank, kameraad.

Groeten,

Frank

Lees verder

SKEPPs Zesde Vijs: 23 oktober 2019

Op 23 oktober 2019 reikt SKEPP zijn skeptische prijzen uit. De Zesde Vijs, de tegenhanger van het paranormale zesde zintuig, wordt toegekend aan de persoon die zich het voorbije jaar verdienstelijk heeft gemaakt in het verspreiden van objectieve kennis inzake pseudowetenschap en het paranormale.

Onder de winnaars van de afgelopen jaren bevinden zich Maxie Eckert en Marc Eeckhaut van de krant De Standaard (2017), wetenschapsjournalist Dieter De Cleene van o.a. EOS (2016), Stijn Bruers (2015), Maggie De Block (2014) en Marleen Finoulst (2013).

De Skeptische Put gaat dan weer naar iemand die zich uitzonderlijk onkritisch heeft opgesteld en de popularisering van kennis en wetenschap totaal verkeerd heeft begrepen. In het verleden ging de prijs onder meer naar koppenlezers Nancy Steels en Veerle Dobbelaere van TalentTester (2017), “stralingsexpert” Jan Allein (2014) en handelaar in complotverhalen Peter Vereecke (2013).

Onze gok: Joris Meys voor de Zesde Vijs. De Skeptische Put voor tv-programma De Afspraak (één), Jan Jacobs (de klimaattovenaar van De Doorbraak) of de persoon die de redactie van Gert Late Night Peter Vereecke heeft aangepraat.

Wanneer: woensdag 23 oktober, deuren om 19.00 u
Waar: Rode Kruis-Vlaanderen, Motstraat 40, 2800 Mechelen (kaart)

Bereikbaarheid:
– Met de trein: de lokalen van het Rode Kruis liggen op 15 minuten wandelen of 1 kilometer van het station van Mechelen.
– Openbaar vervoer: een hele rits bussen stopt aan de halte Dellingstraat (op de Leuvensesteenweg) (3, 284, 285, 686). Van daar is het nog zo’n 700 meter te voet.
– Auto: de dichtstbijzijnde parkeergarage bevindt zich naast het station (Stationsparking Mechelen).

Laat op de avond

Wie denkt dat een complotfantast op tv laten spreken een goed idee is, dwaalt.
Wie denkt dat het een goed idee is om een handelaar in complotverhalen voor de camera te pleuren om er dan een skepticus tegenover te zetten, is als een pyromaan die de brandweer belt. En hoe hoger de kijkcijfers waarmee dan geschermd wordt, hoe lager het moreel besef van de bedenker. Dat het stofrestje geweten dan wel gemakkelijker onder de mat geveegd kan worden, is een bedenkelijk voordeel. Entertainment en kritisch denken, beide zijn nodig, maar voor een geslaagde mix moet men geen beroep doen op een laatavondshow.

Naast onder meer Jan Smit, Kristof Calvo en Jacky Lafon was ook de rechts-libertaire, latent antisemitische complotbedenker, notoir antivaccinatie-activist en chemtrail-spotter Peter Vereecke als gast uitgenodigd. En ja, dat van dat antisemitisme kan ik hard maken. Over deze man en zijn fantasieën heb ik in deze blog al eerder geschreven. Tot zover het slechte nieuws omtrent Gert Late Night, seizoen 6, aflevering 16.

Hoewel hij aangekondigd werd als “iemand die er 100% van overtuigd is dat de aarde niet rond is maar plat”, duurde het geen 5 minuten vooraleer Vereecke zelf toegaf dat hij zelf toch niet helemaal, of beter, “niet heilig overtuigd” was van de vorm. Los van het feit dus dat hij daarvoor de gebruikelijke platte-aardenonsens had verkondigd en daarna doodleuk verderging. Ex-CVP’er, eeuwige tsjeef.

Net zoals een ongeluk komt een complottheorie nooit alleen. Het eerste stuk ging over zijn moment van “ontwaken”, van realiseren dat niets in de wereld is wat het lijkt, namelijk 11 september 2001. Dit verhaal, een klassieker onder complotdenkers, werd ook nu weer opgesmukt met uitweidingen over het vele denkwerk, het vele onderzoek (lees: gegoogle) en de vele existentiële, alles verscheurende twijfels in die periode. Afzien dat doen ze, die complotdenkers.

De vorm van de aarde verdween al bij al snel naar de achtergrond, ten voordele van zo mogelijk nog een meer belegen en achterhaald complotverhaal, namelijk de ‘theorie’ dat Paul McCartney Paul McCartney niet is. Momenteel maakt Vlaanderens bekendste verteller van samenzweringsverhalen een bescheiden tour met een lezing over de satanische impact van de Beatles en de rol van de vermeend dode bassist en zijn vervanger in die verzonnen spookvertelling.

Terug naar de platte aarde. Opvallend waren Vereeckes missers, een traditie bij de man die eerder en elders verklaarde dat correcte informatie niet van tertiair maar van quartair belang is: het diepste gat dat men gegraven en geboord heeft is niet 10.000 meter, maar ruim 12.000 meter. Hoe dan ook, Vereecke verklaarde dat hij niets zinnigs kon zeggen over de dikte van zijn aardkorst, maar 10 km was “in verhouding niets”. In verhouding tot wat, dat liet de mistspuier vlotjes achterwege.

Zijn verhaal over de “Belg” Auguste Piccard die de aarde aanschouwde vanuit een voor 1934 geavanceerde luchtballon en die vertelde dat de aarde plat is, behoort tot de complotfolklore. Dat Piccard een Zwitser was, die weliswaar in Brussel heeft gedoceerd en model stond voor Hergé’s Professor Zonnebloem, en vóór 1934 zijn vluchten in de stratosfeer uitvoerde, is andermaal zo’n slordigheid die de latinist Peter ‘Ad fontem’ Vereecke voltjes naast zich neerlegt. Zijn bronnen, zijn fontes, bestaan niet uit feiten gevonden in de secundaire literatuur, maar uit fout weergegeven verhaaltjes die hij uit een slordig werkend geheugen opdiept. Tussen ons: de man baseert de “feiten” van zijn complotverhalen op internetmemes, maar zeg het niet verder.

Het goeie nieuws dan: de rollende ogen van Jan Smit en de grimassen van de half-goddelijke Jacky Lafon tijdens de uitleg van slijter van complotverhalen Peter Vereecke maakten elk weerwoord overbodig. Het was duidelijk: alvast in de studio van Gert Late Night pakte de mayonaise van complotklutser Vereecke niet. De twee presentatoren hadden zich terdege voorbereid; een pluim dus voor de researcher.

SKEPP’er en moraalfilosoof Brecht Decoene was de brandweerman van dienst. Gelukkig werd hij niet tegenover Vereecke gezet, zodat een vervelend welles-nietesspelletje vermeden werd. Brecht kreeg even de gelegenheid om de complotverhalen en het complotdenken te duiden. Feilloos en nagel op de kop, zoals we dat van hem ondertussen gewoon zijn. Helaas werd hem niet genoeg tijd toebedeeld. Het entertainment waarin de zatte nonkel voorziet, primeert op het weerwoord van de verstandige criticus die verder wil kijken dan de waan van de dag of de sensatie van de avond.

Oh ja, Brecht Decoenes boek Achterdocht tussen feit en fictie, over complotdenken, blijft een aanrader.

De uitzending kan u hier integraal bekijken: https://www.vier.be/video/gert-late-night/gert-late-night-s6/gert-late-night-s6-aflevering-16. Het deel met Vereecke begint rond minuut 20.

Antivaccinatie-activisme en Facebook

“Bezoekers van Facebook en Instagram die naar informatie over vaccinat[i]es zoeken, worden voortaan gestuurd naar de website van de Wereldgezondheidsorganisatie.”

Dat meldt RTL-nieuws op 4 september 2019.

Het is niet de eerste keer dat Facebook dit tracht te realiseren.

We hebben snel even gecheckt (in het Nederlands en het Engels): Facebook reageert op “vaccinatie” en “vaccination”, Instagram (voorlopig) enkel nog maar op “#vaccination”.

vac facebook whovac insa cdc