Boekvoorstelling: De platte aarde. Een rondleiding

’t Is er bijna. M’n boekje over het geloof in de platte aarde. Nog een paar dagen.

Zonder Johan Braeckman, Tim Trachet en Marleen Finoulst was het er nooit gekomen. Ook een dikke merci aan SKEPP en natuurlijk aan ASP Editions. Brecht Decoene en Pieter Van Nuffel hebben mij op de juiste momenten de juiste djoefs in de goede richting gegeven. Ik ben ook blij dat ik de morele steun van Neda Nasrabadi gekregen heb.

Voor een live boekvoorstelling is het niet bepaald de meest geschikte periode. In deze tijden van corona heb ik dan maar gebruik gemaakt van het medium dat enkele jaren geleden de idee van de platte aarde een boost heeft gegeven: YouTube. In betere tijden kom ik het met alle plezier voorstellen in uw living of aan uw keukentafel.

De platte aarde. Een rondleiding

We zijn er bijna. Op 31/03/2020 verschijnt-ie, volgens de uitgever ASP. Net geen 30.000 woorden over de geschiedenis van het geloof in de platte aarde, de denkbeelden van moderne en hedendaagse aanhangers, hun verreikende complottheorieën.

platte aarde

Sinds Aristoteles werd het idee van een bolvormige aarde algemeen aanvaard door westerse en Arabische geleerden. In het midden van de negentiende eeuw blies echter een Britse sjacheraar het idee van de platte aarde nieuw leven in. 150 jaar later zien we een heropflakkering van het infame idee, met de sociale media als overijverige vroedvrouwen en een uit de kluiten gewassen samenzweringstheorie als kwade tweelingbroer.

Wat moet de kritische, wetenschappelijk geïnspireerde skepticus hiermee? Er zijn verschillende communicatiestrategieën waarmee zij mensen die twijfelen aan de vorm van de aarde, wetenschappelijk verantwoorde informatie kunnen aanbieden zonder het tot een oorlog der werelden te laten komen. Deze manieren hebben uiteraard hun voor- en nadelen heeft, maar de enige houding die enkel maar nadelen oplevert, is de heropleving van het geloof in een platte aarde negeren.

Mentalisten, mediums en charlatans

De band tussen goochelkunst, mentalisme en skepticisme is hecht en heeft een lange geschiedenis. “Vanaf het moment dat het mediumschap een beroep werd, kregen de beoefenaars het aan de stok met goochelaars. Dit mag geen verrassing zijn, het is een al te natuurlijk duel”, schreef goochelaar en medium buster Joseph Dunninger.

Zijn boek Inside The Medium’s Cabinet uit 1935 beschrijft niets minder dan een Darwiniaanse evolutionaire wapenwedloop tussen charlatans en goochelaars. Mediums professionaliseerden en bedachten steeds spectaculairdere trucs. Goochelaars zoals Dunninger, zijn leerling Harry Houdini en ontwerpers van trucs zoals David Abott (1836-1934), moesten zich steeds meer reppen om mediums en spiritisten te debunken en te ontmaskeren.

De recentere exploten van goochelaar James Randi zijn skeptici minzaam bekend: hij ontmaskerde bijvoorbeeld Uri Geller, de Israëlische fantast met zijn lepeltjes. Via zijn Project Alpha toonden twee medewerkers van Randi aan dat academische onderzoeken naar paranormale krachten zeer feilbaar waren. Randi was ook betrokken bij het onderzoek naar de werkmethodes van de Franse immunoloog Jaques Benveniste (1935-2004). Deze haalde in 1988 de wereldpers met zijn vermeende wetenschappelijk bewijzen voor de werking van homeopathie. Na een bezoek van een team waar ook Randi deel van uitmaakte, werd Benveniste ontslagen. Randi was medeoprichter en prominent lid van het CSICOP (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal), samen met onder meer die andere oerskepticus en liefhebber van close-up magic Martin Gardner.

Dichter bij huis hebben we Lieven Gheysen, beter gekend als Gili. De locatie van zijn groots opgezet en gratis “Bal der Helderzienden” (2010) ging volledig aan zijn doelpubliek voorbij. Geen van de clairvoyants wist op te dagen. In 2015 zette hij in het tv-programma Café Corsari drie mediums in hun hemd. Hun bezoek aan het Antwerpse Zuiderpershuis riepen quasi unaniem beelden op van een moordpartij die verdacht veel leek op het fictieve verhaal dat Gili enkele weken daarvoor op de website van dat Zuiderpershuis had mogen zetten. Gili is erelid van SKEPP.

Onder impuls van de jonge mentalist Tayson Peeters organiseert SKEPP een lezingenreeks in februari 2020 omtrent goochelkunst, mentalisme en skepticisme. Hij zorgde voor een divers programma op een toverachtige locatie, The House of Mysteries in Gent.

Dit artikel verscheen eerder in Wonder en is gheen Wonder (winter 2019), het ledenblad van SKEPP.

SKEPPs Zesde Vijs: 23 oktober 2019

Op 23 oktober 2019 reikt SKEPP zijn skeptische prijzen uit. De Zesde Vijs, de tegenhanger van het paranormale zesde zintuig, wordt toegekend aan de persoon die zich het voorbije jaar verdienstelijk heeft gemaakt in het verspreiden van objectieve kennis inzake pseudowetenschap en het paranormale.

Onder de winnaars van de afgelopen jaren bevinden zich Maxie Eckert en Marc Eeckhaut van de krant De Standaard (2017), wetenschapsjournalist Dieter De Cleene van o.a. EOS (2016), Stijn Bruers (2015), Maggie De Block (2014) en Marleen Finoulst (2013).

De Skeptische Put gaat dan weer naar iemand die zich uitzonderlijk onkritisch heeft opgesteld en de popularisering van kennis en wetenschap totaal verkeerd heeft begrepen. In het verleden ging de prijs onder meer naar koppenlezers Nancy Steels en Veerle Dobbelaere van TalentTester (2017), “stralingsexpert” Jan Allein (2014) en handelaar in complotverhalen Peter Vereecke (2013).

Onze gok: Joris Meys voor de Zesde Vijs. De Skeptische Put voor tv-programma De Afspraak (één), Jan Jacobs (de klimaattovenaar van De Doorbraak) of de persoon die de redactie van Gert Late Night Peter Vereecke heeft aangepraat.

Wanneer: woensdag 23 oktober, deuren om 19.00 u
Waar: Rode Kruis-Vlaanderen, Motstraat 40, 2800 Mechelen (kaart)

Bereikbaarheid:
– Met de trein: de lokalen van het Rode Kruis liggen op 15 minuten wandelen of 1 kilometer van het station van Mechelen.
– Openbaar vervoer: een hele rits bussen stopt aan de halte Dellingstraat (op de Leuvensesteenweg) (3, 284, 285, 686). Van daar is het nog zo’n 700 meter te voet.
– Auto: de dichtstbijzijnde parkeergarage bevindt zich naast het station (Stationsparking Mechelen).

Pinterest vs antivaccinatie-activisme (update)

Op 24 februari schreef ik dat Pinterest maatregelen had genomen tegen desinformatie van antivaccinatie-activisten (Project Gutenberg, Pinterest vs antivaccinatie-activisme):

[XX] verscheen in dezelfde week dat Pinterest, de sociaalnetwerksite die fungeert als digitaal prikbord, aankondigde om “vaccination” als zoekterm te schrappen, net omdat er te veel fake informatie van antivaccinatie-activisten in de resultaten verscheen. Een kleine domper: de Nederlandse zoekterm “vaccinatie” is niet geblokkeerd.

Dat is ondertussen opgelost.

antivac pinterest

Skeptics in the Pub, seizoen twee

Volgend jaar wordt SKEPP 30, en dat zal gevierd worden. Vlaanderens skeptische vereniging maakt zich op voor een jubileumjaar en de oude reuzen van SKEPP zullen hierbij bijgestaan worden door een groep jongeren die niet zozeer de fakkel overnemen, dan wel het vuur willen helpen verspreiden.

In tussentijd starten SKEPP en de Humanistische Jongeren (HuJo), eindelijk een tweede seizoen van Skeptics in the Pub op.

Joris Meys zal op 24 september 2019 de spits afbijten. Meys is bioloog, statisticus en R-programmeur verbonden aan de Universiteit Gent, faculteit Bio-ingenieurswetenschappen. Hij zal komen praten over een onderwerp dat wel zeer hot is. Gewapend met statistieken en keiharde feiten roert hij zich beroepshalve in de discussie over de klimaatsverandering, maar ook o.m. in de klassieke media (bijvoorbeeld in Knack), en op de sociale media, zoals Twitter.

Skeptics in the Pub met Joris Meys
Wanneer: 24 september 2019, deuren om 19.30 u
Waar: De Geus van Gent, Kantienberg 9, 9000 Gent
Organisatie: SKEPP en HuJo.

Bereikbaarheid:
– Te voet: De Geus ligt vlakbij het Sint-Pietersplein, op ruim 1500 meter van het Sint-Pieterstation. Dat is een kwartiertje stappen terwijl u rustig aan het milieu kan denken.
– Openbaar vervoer: een hele rits bussen stopt aan het Museum voor Schone Kunsten (34, 35, 36, 58, 70, 76, 77, 78). Van daar is het nog zo’n 550 meter te voet.
– Auto: de dichtstbijzijnde parkeergarage bevindt zich onder het Sint-Pietersplein (P10)

Online zoeken, een snelcursus van de VDAB

In een vorig blogartikel had ik een lijstje opgesteld van de meest dubieuze opleidingen die aangeboden worden via de website van de VDAB. Ik ga deze lijst opnieuw onderzoeken, maar niet meer via Google, maar via de zoekmogelijkheden die de website van de VDAB aanbieden.

handlezen.jpg

De aanleiding van dit nieuw artikel is een tweet van @vdab_be, die ik deels besproken heb in het vorige artikel.

Katleen grootoudercoach 2

Voor mijn vorige artikelen heb ik louter gezocht via Google, bijvoorbeeld met de zoektermen “Bachbloessem” en “vdab”. Naar aanleiding van deze tweet hierboven heb ik mijn lijstje van meest dubieuze opleidingen door de zoekmotor van de VDAB zelf gehaald en gekeken naar de resultaten.

  • Alternatief Therapeut voor Dieren: deze opleiding lijkt niet meer in de databank te staan. Ik vind wel een cursus “Aan de slag met Dieren in de zorgsector”, georganiseerd door Centrum Voor Afstandsonderwijs. Op afstand. Dat Centrum voor Afstandsonderwijs haalde op 7 februari 2018 het vragenuurtje van het Vlaams Parlement.
  • Alternatief Voedingsdeskundige: strikt genomen vind ik deze cursus inderdaad niet meer terug in de databank. In vind wel tal van andere zeer twijfelachtige cursussen onder de noemer “voedingsdeskundige”. Mocht u benieuwd zijn hoe een voedingsdeskundige zich verhoudt tot een diëtist, dan raad ik van harte het artikel Er wordt gespeeld met de gezondheid van mensen aan (2 oktober 2014).
  • Aromatherapie: goed nieuws, niet terug te vinden via de website!
  • Bachbloesemtherapeut en Bachbloesemtherapeut voor Dieren: idem dito!
  • Bewustzijnscoach: slecht nieuws. Deze cursus wordt nog steeds aangeboden. Ik herhaal even de bezwaren die ik in een vorige post naar voren bracht.
    “Via Emotional Freedom Techniques verwerk je negatieve ervaringen en laat je destructieve gevoelens los (…)”, lezen we. Nou, dat zoeken we even op. “EFT, is een controversiële therapeutische interventietechniek gericht op desensitisatie. EFT is een van de methoden van de energiepsychologie, een van de alternatieve geneeswijzen.” (Wikipedia). Klinkt niet zo goed.
    “EFT is een vorm van emotionele acupressuur. (…) Bij EFT tik je met je vingertoppen op specifieke punten op je lichaam terwijl je je concentreert op je fysieke, emotionele of psychische pijn”, lees ik op de website van een promotor van EFT, en eerlijk gezegd, dat klinkt niet veel beter.
  • Doula: “Aan de slag als Doula/bevallingscoach (…) georganiseerd door Centrum Voor Afstandsonderwijs. We lezen verder: “Dankzij de flexibiliteit van een thuisstudie studeer je waar en wanneer je wil. Je krijgt een jaar lang begeleiding van een gepassioneerd docente en doorwinterd doula via een online platform. Deze geeft je praktijkgerichte oefeningen, uitgebreide feedback en tips uit haar carrière. Als je er klaar voor bent, leg je examen af op één van onze examenlocaties en als je slaagt, ontvang je het diploma!”
  • Energetisch Therapeut: wordt nog steeds aangeboden, “georganiseerd door Centrum Voor Afstandsonderwijs”.
  • Feng Shui: deze zoekterm leert ons vooral dat het mogelijk is om een controversiële term niet meer in de titel van de opleiding te zetten, maar om hem te verbergen in de beschrijving van de opleiding. Een les om te onthouden.
  • Fytologie: voor deze zoekterm geef ik de link naar de resultatenpagina. Interessant hier zijn de vermeldingen “Farmaceutische plantkunde en homeopathie (apothekersassistent)”.
  • Gemmotherapie: dit onderdeel van de zogenaamde Chinese Traditionele Geneeskunde staat niet meer in de databank. Via “Chinese” kom ik nog wel op een kwakcursus acupressuur. Het voordeel van de zoektocht via de website wordt duidelijk: men vindt ook zaken waar men niet op zoek naar is.
  • Handreflexoloog: bingo! “Handreflexologie is helemaal hot! Na deze hands-on thuiscursus heb jij de correcte technieken in handen om vrienden, collega´s, familie, je partner of klanten te ontstressen. In een letterlijke en figuurlijke handomdraai laat jij mensen terug bruisen van energie!” Het staat er echt, op de website van de VDAB. Om een of de andere bizarre reden wordt handreflexologie wel, maar voetreflexologie niet meer aangeboden.
  • Healing: “Georganiseerd door Centrum Voor Afstandsonderwijs”
  • Lichaamstaalexpert: ook deze opleiding wordt nog aangeboden.
  • Naturopaat: niet, voor homeopaat vind ik verschillende opleidingen terug.
  • Natuurlijke Geneeswijzen: blijkbaar niet meer in de databank.
  • Natuurvoeding: idem dito

Het dient gezegd, de resultaten van deze nieuwe zoektocht via de website lijken beter te zijn dan een zoektocht via Google. Maar heel bevredigend is dit niet: ik vind “voetreflexoloog” niet terug via de zoekmotor op de VDAB-website, maar wel via Google. En één klik later ben ik op de website van de aanbieder van de cursus (Centrum voor Afstandsonderwijs), nog een klik later kan ik mij registreren en inschrijven.

Het is natuurlijk vrij absurd om te suggereren dat men (1) niet mag googlen wanneer men naar een opleiding op de website van de VDAB zoekt, (2) dat men via Google “helaas” toch dubieuze cursussen op diezelfde website vindt, die (3) zogezegd niet meer aangeboden worden, (4) behalve wanneer me de inspanning doet om twee keer te klikken. En dit terwijl de echt absurde gevallen genre Lenormand-kaarten lezen wél helemaal verdwenen zijn! Ik kan me indeelden dat het Centrum voor Afstandsonderwijs blij is met wat lijkt op advertentieruimte op de website van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding.

Het is ook heel bijzonder dat bepaalde opleidingen niet meer opduiken, niet via Google, en ook niet via de website, en dat sommige resultaten alleen opduiken bij een google-zoektocht. Maar om dat te begrijpen moet ik misschien eens een geschikte cursus zoeken. 

Filip Van Beurden: 200 jaar homeopathie

Leuk nieuws: van skeptische buddy Filip Van Beurden verschijnt vandaag 200 jaar homeopathie. Een onverdund kritische bespreking. Het is ondertussen nummer vier in de skeptische reeks van inleidende, kritische boeken, een samenwerking tussen SKEPP en Academic and Scientific Publishers (ASP), gecoördineerd door Johan Braeckman.

Auteur Filip Van Beurden (geb. 1968) is ingenieur elektromechanica, heeft een grote interesse in organische chemie en is reeds jaren actief lid van SKEPP. Samen schuimen we al eens een spirituele beurs af, op zoek naar genezende kristallen, heilzaam engelenwater en vlotpratende mediums.

In een luttel aantal bladzijden weet Filip Van Beurden op een vrij objectieve maar kritische wijze homeopathie uit de doeken te doen, waarbij hij ook de populaire misverstanden over deze vorm van alternatieve geneeskunde haarfijn uitlegt, inclusief misverstanden die vaak net door fervente aanhangers worden gedebiteerd. Van Beurden bespreekt verder de geschiedenis, de basisprincipes en de huidige homeopathische industrie en stelt daar de huidige stand van de wetenschap tegenover. Ook de Europese regelgeving wordt onder de loep gehouden.

200 jaar homeopathie is een vlotgeschreven boekje dat net omwille van zijn compactheid niet mag ontbreken in de bibliotheek van een kritische denker. Van Beurden wil niet zozeer de confrontatie aangaan, dan wel zo correct mogelijke, verifieerbare informatie aanreiken. En dat maakt het eveneens tot een uitstekend cadeau voor liefhebbers van homeopathie.

Studiedag: de magie van het kritische denken (29 september 2018)

Interessante studiedag over kritisch denken.

* * *

Inhoud en opzet

Hoewel de menselijke soort onbetwistbaar intelligent is, valt evenmin te ontkennen dat we bijzonder kwetsbaar zijn voor irrationalisme. Ook in de 21ste eeuw, ondanks de aantoonbare betrouwbaarheid van de wetenschappelijke methodes, blijven talloos veel mensen geloof hechten aan pseudowetenschap, bijgeloof, complottheorieën en dergelijke meer. De voorbije jaren verschenen diverse publicaties waarin wordt uiteengezet hoe we ons kritisch denken, of onze cognitieve weerbaarheid tegen irrationalisme, kunnen verbeteren.

Deze studiedag wil hiertoe haar steentje bijdragen, vanuit de invalshoek van de goochelkunst, het illusionisme en mentalisme. Goochelaars en illusionisten slagen er dankzij diverse technieken in om ons te misleiden, zelfs om de indruk te wekken dat er bovennatuurlijke krachten aan het werk zijn. Al te vaak gaan ook intelligente, zelfs wetenschappelijk geschoolde mensen verklaringen zoeken voor de performances van illusionisten of mentalisten die volkomen onkritisch zijn. Goochelaars weten onze cognitief kwetsbare plekken te vinden. Ze kennen de zwaktes van onze zintuigen en ons geheugen, en ze weten op welke diverse manieren ze onze zoektocht naar verklaringen de mist kunnen insturen. Tijdens de studiedag wordt dit alles zowel theoretisch als praktisch geïllustreerd, op wetenschappelijk verantwoorde maar ook entertainende wijze.

Programma

09.30 u: ontvangst met koffie
10.00 u: lezing door Johan Braeckman: Illusionisme en kritisch denken: een natuurlijk verbond
10.45 u: lezing door Filip Van Beurden: Illusionisme als wetsteen voor het denken
11.30 u: lezing door Thomas Weynants: Over magische media
12.15 u: lunch & optreden mentalist Tayson Peeters
13.30 u: lezing door Het Illuseum: Psychologie achter de truc
14.30 u: koffie
15.00 u: lezing door Dirk Minnebo: Geloof je eigen oren (niet). Over akoestische illusies
16.00 u: slotwoord door Jan De Maeyer
16.15 u: receptie

Praktisch

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer BE54 0017 5343 9997 van ZOMERSCHOOL KD met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’. Na storting van het bedrag is u ingeschreven. In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.

Locatie

De Corridor Wetteren
Olmenlaan (ter hoogte van de Massemsesteenweg 19, Wetteren).

Organisatie

De Corridor en Denkpalet i.s.m. SKEPP en de humanistische denktank Kwintessens.

Reserveer uw plaats

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer

BE54 0017 5343 9997
van ZOMERSCHOOL KD

met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’ Na storting van het bedrag is u ingeschreven.

In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.
Het aantal deelnemers is beperkt tot vijftig.

De reden waarom u uw e-mailadres dient te vermelden is dat wij u moeten kunnen contacteren indien u inschrijft en niet behoort tot de eerste 50 ingeschrevenen. We plaatsen u dan eerst op een reservelijst (in volgorde van storting) en laten u tijdig weten bij eventuele afzegging van één of meerdere eerste 50-ingeschrevenen dat u alsnog kan deelnemen. Na betaling krijgt u via mail een bevestiging dat u ingeschreven bent en ook dat u betaald hebt.

Digimores debatwedstrijd 2018

Een dubbele boeking op slaapdag zondag overkomt me zelden. Eergisteren wel: of een tweede dag zetelen in de jury van de Gentse voorselecties van de Digimores Debatwedstrijd georganiseerd door de Humanistische Jongeren, of naar het Beleg van Antwerpen door de Nederlandse creationisten van het Logos Instituut (en hun Belgische acolieten), waarover ik eerder schreef. Eeuwenoude ideeën van een stelletje religieuzen versus verbale schermutselingen én pret door jongeren met een maatschappelijk engagement?

Niet echt een keuze. Geen dag des Heeren voor deze heiden:

Deelnemers en jury van de Gentse voorrondes van de Digimores Debatwedstrijd 2018
(c) HuJo

De Digimores Debatwedstrijd is een gratis debatcompetitie waarin jongeren uit de 3de graad het in duo verbaal tegen elkaar opnemen rond actuele thema’s. De twee hoofdthema’s dit jaar waren ‘jong kapitaal’ en ‘democratie’.

De finale gaat door op zaterdag 17 maart 2018 in het Vlaams Parlement te Brussel. De moderator is Jens Dendoncker.

Meer informatie vindt u uiteraard op debatwedstrijd.be.