[Ctrl-P] Roy & Sandberg: The seven deadly sins of health and science reporting

science health reporting

Als ik de Google-zoekmolen mag geloven, wordt er heel wat bewezen door dé wetenschap. Als wetenschappers al niet “met verstomming geslagen zijn”, dan “bewijzen” dit of dat. 

Niet alleen bedrijven en pr-bureaus maken daar dankbaar gebruik van, getuige daarvan bijvoorbeeld de blog Bad PR, waar al te lovende reclameboodschappen gehuld in “wetenschappelijke bewijzen” ongenadig gefileerd worden. Af en toe laat ook de Nederlandstalige pers zich niet onbetuigd. Een voorbeeld van zulke Bad PR vonden we terug in het (zeer kritische) VK-artikel Is de purpura bacca-bes uit de Andes het nieuwe afslankwonder?:

Intussen prijst het bedrijf Bioshape een Afrikaans mangosupplement aan met framboos ketonen. De bron van succes? Een studie van de Universiteit van Kameroen onder 102 proefpersonen moet het bewijzen: 51 namen het supplement, de andere helft kreeg een placebo. De deelnemers volgden geen dieet of extra lichaamsbeweging. De mangogroep verloor gemiddeld 28 kilo.

Toch even vermelden dat de auteur geen spaander heel laat van de claims over de purperen besjes. Uiteraard zijn er andere journo’s die de blokletters niet schuwen wanneer er iets bewezen werd, althans in de ogen van de schrijver (zie bijvoorbeeld het artikel Wetenschap en showbizz Luc). 

We zijn dan ook van mening dat er niet genoeg artikels zoals The seven deadly sins of health and science reporting geschreven en verspreid kunnen worden.

*  *  *

Avi Roy en Anders Sandberg: The seven deadly sins of health and science reporting

Benjamin Franklin said two things are certain in life: death and taxes. Another one we could add to this list is that on any given news website and in almost all print media there will be articles about health and nutrition that are complete garbage.

Some articles that run under the health and nutrition “news” heading are thought provoking, well researched and unbiased, but unfortunately not all. And to help you traverse this maze – alongside an excellent article about 20 tips for interpreting scientific claims – we will look at seven clichés of improper or misguided reporting.

If you spot any of these clichés in an article, we humbly suggest that you switch to reading LOLCats, which will be more entertaining and maybe more informative too.

1. “Scientists have proven that” or “it has been scientifically proven that”

Why?: In science we never prove something, we can only improve our confidence in a hypothesis or find flaws with it.

Details: Sometimes it is possible to disprove something confidently, but that mainly works in domains like physics. Medicine is notoriously messy because it deals with changeable, complex and individual bodies. There are potential exceptions to nearly anything, and the link between two things is generally statistical, rather than clear-cut “if X then Y” relationships.

Health and nutrition is even worse because it deals with how we interact with our equally messy environment. We know about most of the big contributory causes of bad health such as starvation, disease, parasites and poisoning so arguably many new findings are smaller refinements that are hard to pick out from the “noise” of individual variation and habits. We know plenty of things, just beware of absolute certainty.

Takeaway: Discount the findings of any health or nutrition article with “scientists prove that…” by 80%.

2. X causes cancer, so it must be bad

Why?: There are no good or bad substances. Even water can kill you if you drink too much of it.

Details: There are a surprising number of things associated with slightly increased or decreased risks of getting cancer. We tend to think of things as pure/good/healthy or impure/evil/harmful, but in practice there’s no distinction. Many medications are poisonous, but they are helpful because they are more poisonous to infections or cancer cells than to the rest of the body.

Sometimes it’s the dose that makes the poison. So sleeping a lot or a little is associated with higher mortality (even when you control for depression and sickness, which of course also affect how much you want or can sleep). There can also be trade-offs between risks and benefits. Moderate alcohol intake can be good for heart health (in middle aged men, at least), but it increases the risk of pancreatic cancer and accidents. Whether something is good for you may depend on who you are, what you do and other risk factors.

Takeaway: As Oscar Wilde said, “everything in moderation, including moderation”; it is probably better to eat a diverse diet than to try to only eat “good” things.

Lees hier verder.

Sense about Science: Publications and resources

Ik vat snel even de About-sectie van de website van Sense about Science samen, om dan een ingekorte lijst te geven van absoluut te lezen publicaties over wetenschap, wetenschapsvoorlichting en kritisch denken. Afronden doe ik met een link naar de volledige lijst.

Sense about Science is een organisatie die een elementaire kennis van, of beter, zin in en voor wetenschap wil verspreiden. Via de website publiceren de de mensen van SaS artikels en commentaren, en geven ze wetenschapsadvies. In hun databank zitten de namen van zo’n 5000 wetenschappers die hun medewerking verlenen, van Nobelprijswinnaars tot PhD-studenten. SaS werkt samen met wetenschappelijke organisaties, wetenschappelijke uitgevers, beleidsmakers, het publiek en de media. Door middel van campagnes delen ze tools om het wetenschappelijk en kritisch denken te stimuleren.

Speciaal voor de homo legens schreven de goede lieden van Sense about Science een razend interessante reeks bij elkaar die u gratis naar believen kan downloaden. Hieronder vindt u de eerste publicaties van de eerste webpagina (van drie). De volledige lijst vindt u hier.

  • Making Sense of Statistics
    This guide is not a lesson in statistics. It provides the questions to ask and identifies the pitfalls to avoid to help us get behind news stories that use statistics.
  • Making Sense of Chemical Stories
  • The guide flags up the more serious misconceptions that exist around chemicals and suggests straightforward ways to evaluate them.
  • Making Sense of Testing
    The guide presents a few insights and highlights common misconceptions about having health tests and scans.
  • Making Sense of Screening
    The guide addresses misconceptions about how screening works, its limitations and the calculation of benefits and harms to bridge the gap between the active debates of the scientific community and the concerns raised by the public.
  • Making Sense of Radiation
    Together with scientists, engineers and medical professionals we identified some of the tools that they themselves rely on to help deliver a clearer picture of what radiation is, what it does and what it can’t do.
  • Making Sense of GM
    In the guide scientists and agriculturalists explain what is the genetic modification of plants and why scientists are doing it, putting GM into the context of developing plant breeding.
  • Public Views on Scientific Evidence
    Ipsos MORI study conducted for Sense About Science.
  • Making Sense of Weather and Climate
    We worked with climate and weather scientists to review how weather and climate issues are discussed in media coverage and policy debates and address what they noticed were frequent misunderstandings.
  • I’ve Got Nothing to Lose by Trying It
    A guide to weighing up claims about cures and treatments.
  • Standing Up For Science
    A guide to the media for early career researchers.
  • Standing Up For Science II
    A guide to promoting good science and fighting misinformation.

[Ctrl-P] Steven Novella: “Alternative Engineering”: A Postmodern Parable

Voor deze copy-paste een oudere tekst van Steven Novella, neuroloog, voorzitter van New England Skeptical Society, medisch consulent voor quackwatch.com, fellow of the Committee for Skeptical Inquiry en JREF en opperhoofd van de podcast The Skeptics’ Guide to the Universe.

Novella, onthou die naam!

*  *  *

Steven Novella, M.D.: Alternative Engineering”: A Postmodern Parable (2003)

A new phenomenon is sweeping the country, gaining the attention of both consumers and manufacturers alike. Increasingly disenchanted with the cold metallic world of modern technology, people are looking closely at more natural alternatives. Collectively called Alternative Engineering (“Alt Eng”), a host of new and old methods are gaining scientific and journalistic respectability.

Alec Waterstone is one such self-styled alternative engineer. He has no degree or formal training in engineering, which, he explains, is an advantage: “My thinking is not limited by mathematics, logic, or any stodgy old mechanistic paradigm. I do not have to pay homage to the likes of Newton or other Western male pedagogues. My complete lack of training frees me to consider unique and innovative solutions to engineering problems, unfettered by the annoying constraints of “reality.”

Energy-Based Bridges

Alec’s latest project is a design for a 1200-foot non-suspension bridge. He claims the bridge will be able to span this distance without pylons or overhead suspension, and will be supported only by the ancient art of Feng Shui. “This wisdom, which is thousands of years old, is the art of channeling energy through design and form. This energy can be used to support a 1200-foot bridge, or even larger structures.” City planners are intrigued by these designs, because such bridges will cost less than half as much as conventionally designed bridges.

Alec is also quick to point out that ancient Chinese documents reveal absolutely no accounts of collapsing suspension bridges. His technique’s safety record is, he argues, unparalleled. “How else would it have survived all these years if it didn’t work?

Anthony Trellis, a professor of engineering at State-of-the Art University, claims that Alec’s designs run contrary to basic principles of physics and materials science. An exasperated Trellis commented, “A bridge based upon Waterstone’s designs simply could not stand. It would be unsafe in the extreme.”

But Alec is not perturbed by such criticism. “Of course professor Trellis does not like my designs, because they challenge his precious status quo and turn his world upside-down. But the protectionism of the old guard is starting to crumble, like one of their obsolete buildings,” he retorted at a recent symposium for progressive thinkers who agreed that those who fail to jump on the bandwagon will be left behind. His talk to a standing-room-only crowd also accused the American Society of Civil Engineers, the steel industry, and other “vested interests” of trying to suppress his views.

Skeptics have suggested that before we spend millions of taxpayer dollars on such projects, and subject American motorists to the unknown risks of driving over a Waterstone bridge, Waterstone’s basic principles should at least be tested to see whether they work. This is especially true since his designs seem to run contrary to conventional wisdom. But Waterstone responds:

I”m too busy designing bridges to jump through some skeptic’s hoops. They will never be satisfied, anyway. The American motorists should be free to decide for themselves if they wish to drive over one of my bridges. I respect their intelligence and ability to make smart decisions for themselves. They don’t need to be told by some bureaucrat, or professor in an ivory tower, which bridges are safe and which are not.

Professor Trellis and other naysayers argue that individuals should not have to be scientists or engineers in order to drive safely over our bridges. Regulations are not designed to limit freedom, but to provide a basic level of safety and protection for the public. This attitude, however, is increasingly being dismissed as overly paternalistic and protective.

Lees hier verder.

Chemisch versus natuurlijk

Een zeer korte, maar heldere uitleg over het pseudo-onderscheid tussen ‘chemisch’ en ‘natuurlijk’ uit 2010. Moeilijker hoeft dat niet te zijn. Moeilijker hoeft men dat niet te maken.

[Ctrl-P] Tia Ghose: “Just a Theory”: 7 Misused Science Words

se7enWetenschap en het grote publiek (waaronder ondergetekende): we zijn nog lichtjaren verwijderd van een globale kwantumsprong voorwaarts. Het is maar een theorie, natuurlijk.

Tia Ghose, schrijfster verbonden aan de website Livescience, zette 7 termen op een rijtje die vaak door niet-wetenschappers misbruikt worden, al dan niet bewust.

*  *  *

Tia Ghose: “Just a Theory”: 7 Misused Science Words

Hypothesis. Theory. Law. These scientific words get bandied about regularly, yet the general public usually gets their meaning wrong.

Now, one scientist is arguing that people should do away with these misunderstood words altogether and replace them with the word “model.” But those aren’t the only science words that cause trouble, and simply replacing the words with others will just lead to new, widely misunderstood terms, several other scientists said.

“A word like ’theory’ is a technical scientific term,” said Michael Fayer, a chemist at Stanford University. “The fact that many people understand its scientific meaning incorrectly does not mean we should stop using it. It means we need better scientific education.”

From “theory” to “significant,” here are seven scientific words that are often misused.

Lees hier verder.


Oh ja, de woorden zijn:

  1. Hypothese
  2. Theorie
  3. Model
  4. Skeptisch
  5. Nature versus nurture
  6. Significant
  7. Natuurlijk

[Ctrl-P] Straffen tot 6 maanden met uitstel in aardappelproces

De luitjes van de Field Liberation Movement — u weet wel, de bende activisten die erin slaagden om het milieuprotest te criminaliseren door domweg een proefveld te vandaliseren — hebben eindelijk mogen horen hoe lang en hoe zwaar hun martelaarschap zal duren.

Ik ben steeds blijven hopen op een geldboete en het verplicht volgen van een inleidende cursus biotechnologie aan de Gentse Coupure, net omdat daarin hun kennis zwaar te kort schiet. Maar de rechters hebben anders beslist. Het opperhoofd Steven Desanghere, de man die zonder al te veel blikken, blozen of elementaire eerlijkheid een gedegen dossierkennis claimt, hangt 6 maanden boven het hoofd, met uitstel dus. De bende moet voorlopig ook nog eens 20.000 euro ophoesten. De journalisten van De Wereld Morgen zullen ongetwijfeld voor u berekenen hoeveel dat per vernietigd plantje is (zie het artikel Het spook van de reductionistische journalistiek).

Hieronder vindt u het artikel uit De Morgen, maar ik zou er hier alvast twee zinnetjes uit willen lichten. Aan het woord is Greet Riebbels, in naam van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO):

De maatschappij zou volwassen moeten zijn zodat dergelijke veldproeven ook zonder bewaking kunnen doorgaan.

Het is belangrijk dat er in de toekomst respect getoond wordt voor wetenschappelijk onderzoek en dat de vreedzame dialoog het middel is om met elkaar in discussie te gaan.

*  *  *

Straffen tot 6 maanden met uitstel in aardappelproces

Elf activisten van het Field Liberation Mouvement (FLM) zijn door de correctionele rechtbank van Dendermonde schuldig bevonden voor de vernielingen en bendevorming tijdens een actie op een ggo-aardappelveld in Wetteren. De activisten kregen tijdens de verzetsprocedure wel een lichtere straf van drie maanden voorwaardelijk, de “bendeleider” zes maanden voorwaardelijk.

De activisten, onder wie de ontslagen onderzoekster van de KU Leuven Barbara Van Dyck, kregen ook een geldboete van 550 euro, waarvan de helft effectief. Er moeten ook schadevergoedingen van ruim 20.000 euro betaald worden aan het onderzoeksconsortium. De man die aanzien wordt als “leider” van de bende werd veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijk. Een motivatie bij het vonnis gaf de rechtbank niet, enkel de strafmaat werd uitgesproken.

De actie gaat terug naar 29 mei 2011, toen tijdens een vreedzame demonstratie aan een proefveld in Wetteren een aantal activisten het veld betrad en ggo-aardappelen “ruilde” voor biologische alternatieven. Omdat de rechtbank half januari niet wilde ingaan op het verzoek van de veldbevrijders om videomateriaal te tonen en een honderdtal “vrijwillige verschijners” toe te laten, werden de elf half februari bij verstek veroordeeld voor onder meer vernielingen en bendevorming.

Advocaat Mieke Van den Broeck spreekt, namens de actievoerders, over een gevaarlijk precedent. “De bepaling bendevorming uit de strafwet misbruiken voor politieke doeleinden is zeer gevaarlijk in een democratie. Men probeert het maatschappelijk debat te verstommen op een manier die juridisch kant noch wal raakt.”

De ontslagen KUL-onderzoekster Barbara Van Dyck, die op de bewuste dag de pers te woord stond, zegt dat het vonnis de deur opent naar verdere criminalisering van het politiek activisme. “Burgerlijke ongehoorzaamheid ligt aan de basis van ons protest. We kunnen dit precedent niet aanvaarden als maatschappelijk middenveld, de tolerantie naar het actievoeren is al heel laag. We kregen de afgelopen periode wel veel steun uit binnen- en buitenland.”

Steven Desanghere, die als “bendeleider” de zwaarste straf van zes maanden voorwaardelijk kreeg, zegt het gevoel te hebben dat men een “kop” zocht. “Ik was die dag de verbindingsman tussen politie en de actievoerders”, verduidelijkt hij. “Net zoals zoveel andere acties was die vooraf doorgesproken met de politie. Het was een actie in de traditie van burgerlijke ongehoorzaamheid en geweldloos verzet. Wij zijn niet aan ons proefstuk toe, werken op een ernstige manier en met dossierkennis. We blijven verder strijden voor een ggo-vrije en rechtvaardige landbouw, daar is het ons om te doen. In een democratie moet contestatie kunnen.” Desanghere zegt wel opgelucht te zijn dat de straf werd herleid tot een principiële veroordeling. “Ik heb het gevoel dat er toch nog geluisterd werd naar ons,” zegt hij.

De actievoerders tekenen wellicht beroep aan, maar willen eerst de motivatie van het vonnis lezen.

20.000 euro
Het onderzoeksconsortium dat de veldproef met genetisch gewijzigde aardappelen uitvoerde, krijgt van de rechtbank met ruim 20.000 euro ongeveer een tiende van wat het aanvankelijk als kosten claimde.

Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) zegt dat de aan hen toegekende schadevergoeding “ver beneden de effectieve kosten” ligt. “Maar het is wel symbolisch dat er een schadevergoeding werd toegekend. We moesten wel extra beveiligingsinspanningen leveren omdat er een dreiging was, en dat heeft ons en de partners zwaar op kosten gejaagd. We waren aanvankelijk niet van plan om dergelijke veiligheidsmaatregelen te nemen en dat is ook een nefaste evolutie. De maatschappij zou volwassen moeten zijn zodat dergelijke veldproeven ook zonder bewaking kunnen doorgaan.”

“Het is belangrijk dat er in de toekomst respect getoond wordt voor wetenschappelijk onderzoek en dat de vreedzame dialoog het middel is om met elkaar in discussie te gaan”, stelt Riebbels.

Bron: De Morgen

[Ctrl-P] John H. McDonald: Myths of Human Genetics

mythintrotongueA fun way to teach the basics of genetics is to have students look at traits on themselves. Just about every biology student has, in one class or another, been asked to roll their tongue, look at their earlobes, or check their fingers for hair. Students can easily collect data on several different traits and learn about genes, dominant and recessive alleles, maybe even Hardy-Weinberg proportions. Best of all, these data don’t require microscopes, petri dishes, or stinky fly food.

Unfortunately, what textbooks, lab manuals and web pages say about these human traits is mostly wrong. Most of the common, visible human traits that are used in classrooms do NOT have a simple one-locus, two-allele, dominant vs. recessive method of inheritance. Rolling your tongue is not dominant to non-rolling, unattached earlobes are not dominant to attached, straight thumbs are not dominant to hitchhiker’s thumb, etc.

In some cases, the trait doesn’t even fall into the two distinct categories described by the myth. For example, students are told that they either have a hitchhiker’s thumb, which bends backwards at a sharp angle, or a straight thumb. In fact, the angle of the thumb ranges continuously, with most thumbs somewhere in the middle. This was clearly shown in the very first paper on the genetics of hitchhiker’s thumb (Glass and Kistler 1953), yet 60 years later, teachers still ask students which of the two kinds of thumb they have.

In other cases, the trait really does fall into two categories, but it isn’t determined by genetics. For example, students are asked to fold their arms, then told that the allele for having the right forearm on top is dominant. It is true that most people fall into two categories, right arm on top or left arm on top, but the very first study on the subject (Wiener 1932) clearly demonstrated that there is little or no genetic influence on this trait: pairs of right-arm parents are just about as likely to have right-arm children as are pairs of left-arm parents.

Some traits, such as tongue rolling, were originally described as fitting a simple genetic model, but later research revealed them to be more complicated. Other traits were shown from the very beginning to not fit the simple genetic model, but somehow textbook authors decided to ignore this. A quick search in the standard reference on human genetics, Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM), makes it clear that most of these traits do not fit the simple genetic model. It is an embarrassment to the field of biology education that textbooks and lab manuals continue to perpetuate these myths.

Lees hier verder.

[Ctrl-P] Racel Edidin: Making Science Matter: Why Cosmos Is More Important Than Ever

NDGTCosmos was een dertiendelige tv-reeks uit de jaren 80 met in de hoofdrol, naast Carl Sagan, het universum met alles d’erop en d’eraan.

Dertien jaar later neemt Neil DeGrasse Tyson, ’s werelds liefste, grappigste, knuffelbaarste astro-beer en één van de meest wervelende wetenschapsvoorlichters van onze tijd, de draad weer op.

Tot het Amerikaanse Fox de series zal uitzenden, in het voorjaar van 2014, zullen wij ons nog even moeten vergapen op de trailer, die, ronduit spectaculair is. En als u ook vindt dat er een zwoesh teveel in zit, dan zet u het geluid gewoon een beetje stiller.

En terwijl u aftelt naar de lente van 2014, kan u misschien even het artikel lezen Racel Edidin: Making Science Matter: Why Cosmos Is More Important Than Ever, dat op 25 juli 2013 verscheen in het online magazine Wired.

*  *  *

Racel Edidin: Making Science Matter: Why Cosmos Is More Important Than Ever

We who hold science in high regard too often rail in frustration against a culture of scientific illiteracy and ignorance. This can result in drawing lines between us and them, and lead those on either side of that gulf to simply write off their “opponents” as elitist or ignorant. And that only deepens the divide, creating a vicious cycle where evidence and facts give way to opinions and judgement. In the end, science, and curiosity, are lost in the divide.

Since its groundbreaking original 13 episodes first aired in 1980, Cosmos has proposed an audacious alternative, an onus not to fear and scorn, but to generosity and inclusiveness. It placed on our shoulders the imperative to share not only the information we’ve acquired, but the passion and curiosity that spur us to discover and understand new things. It took the time to not only tell us that science matters, but to explain why it matters, while also placing it in context and framing it in a story.

As we face an all-out assault on science and the principles that inform it — a dogma-driven, results-focused culture of denial and institutionally reinforced ignorance, as we strip science curricula from schools and research funding from budgets — we need Cosmos more than ever. Carl Sagan’s Spaceship of the Imagination isn’t just a convenient metaphor. It’s an ark, whose trajectory has the potential to change the course of our culture, and, possibly, our future.

Cosmos’s power comes in large part from its creators’ belief in accessibility, and that the value of science education lies less in its capacity to inform than its potential to empower. At the Cosmos panel at San Diego Comic Con, Neil deGrasse Tyson, who will inherit Sagan’s place at the helm of the Spaceship of the Imagination in Cosmos: A Space-Time Odyssey  encouraged attendees to address him as “Neil” instead of “Dr. Tyson.”

Lees hier verder.

[Ctrl-P] Ignace Demaerel: SKEPP, scepticisme en de chaos op de levensbeschouwelijke markt

IgnaceNormaal gezien wacht ik even bij het herposten van opiniestukken tot de initiële mediastorm is weggeëbd. Ik probeer via deze eerder marginale blog sommige artikels een tweede leven te geven, iets wat Ignace Demaerel, godsdienstleraar en opinieproducent voor Knack, vast wel begrijpt. Maar over de woestheid van de baren die zouden opgestuwd worden door deze column, waren mijn persoonlijke kaartlegster, koffiedikkijkster en het medium van de astrale projectie van mijn kwantumlichaam vorige week al heel formeel: nada.

Dus post ik ‘em nu al, terwijl ik spontaan — oh mysterie, ik weet niet waar het vandaan komt — de opwelling voel om een ouderwetse prijskamp uit te schrijven. De vraag is eenvoudig:

Hoeveel drogredenen en kromme redeneringen staan er in de tekst van de heer Demaerel?

Stuur een gele briefkaart naar skepfile·be en maak kans op een mooie prijs: mijn persoonlijk exemplaar van Leylijnen en leycentra in de Lage Landen. 200 heilige plaatsen in Nederland en Vlaanderen, u weet wel, dat boek met die mooie kerk op de cover. De winnaar wordt per kerende bekendgemaakt. Over de uitslag kan nog lang gediscussieerd en geschreven worden.

*  *  *

Ignace Demaerel: SKEPP, scepticisme en de chaos op de levensbeschouwelijke markt

In Knack-magazine nr. 27 (3-07-2013) staat een interessant experiment dat SKEPP recent uitvoerde. Voor wie het niet weet: ‘SKEPP’ is de ‘Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale’ en heeft zich tot doel gesteld kwakzalverij, bijgeloof en paranormale zaken kritisch te evalueren en alle bedrog aan de kaak te stellen.

Nobele doelstelling, en ik heb goed en slecht nieuws voor SKEPP: ze zullen de eerste duizenden jaren niet zonder werk zijn. Elke dag verschijnen er immers nieuwe soorten therapieën en healing-methodes, en de goedgelovigheid van bepaalde mensen is ronduit verbluffend. Maar is SKEPP nu de vereniging die ‘de wereld gaat redden van alle bijgeloof’? En mag hun werk ook eens, volgens hun eigen principes, kritisch onder de loep gelegd worden? Is SKEPP zo ‘vrij van religieuze of politieke opvattingen’ als ze beweren? En wat hebben ze nu eigenlijk écht bewezen met hun experiment?

Maar eerst het positieve: SKEPP doet m.i. inderdaad een noodzakelijk werk in deze maatschappij. Sinds mensen massaal de kerk verlaten en God de rug toekeren, zoeken ze de leegte op te vullen met 1001 nieuwe wondermiddelen, meditatietechnieken, toekomstvoorspellers, mediums, kaartleggers en de laatste nieuwe messiassen. Op folders van paranormale beurzen lees je over handleeskunde naast vrijmetselarij en druïden naast de meest exotische healers.

De hele paranormale markt geeft een zeer dubbel gevoel: enerzijds is het de plaats waar mensen op zoek zijn naar spiritualiteit en naar ‘het hogere’, en zich dus niet tevreden stellen met het platte materialisme van huisje-boompje-beestje; er zit veel idealisme bij deze mensen. Maar anderzijds is het een ontstellend chaotische wereld waar iedereen alles kan beweren, en waar zonder twijfel sommigen veel geld verdienen aan opgeklopte lucht. Het is de bonte wereld van pseudowetenschap en pseudoreligie, waar geloof en bijgeloof, populaire wetenschap en mystieke fantasie onmerkbaar in elkaar overvloeien. Het is het walhalla van het levensbeschouwelijk populisme! Ze verkopen niet alleen gebakken lucht, maar ook gestoofde, geroosterde, gefrituurde en gepureerde lucht: voor elkeen wat wils, een god of religie op ieders maat en naar ieders behoefte van het moment. Sommige mensen zijn zo geestelijk uitgehongerd dat ze alles inslikken wat men hen voorschotelt.

De titel ‘therapeut’ is ook geen beschermde titel, dus iedereen mag zulke koperen plaat met een ronkende naam aan zijn deur hangen.

Wie denkt God te vinden via een ‘trucje’ of techniekje is even naïef als degene die denkt de ware levenspartner via een 1-2-3-methode op te sporen. Ook genezende stenen, kruiden of de juiste mantra’s zullen echt niet ‘alle wereldproblemen oplossen’.

Men noemt dit de ‘New Age’…, maar meestal gaat het juist om oude vormen van bijgeloof (bijv. horoscopen) die een nieuw kleedje krijgen. Als je kritische vragen stelt, is het antwoord steevast: ‘Je kunt dat niet met je verstand beredeneren, je moet dat voélen’, of ‘Het is misschien niet wetenschappelijk, maar ik voél me er goed bij’. Einde gesprek. Wie beweerde ooit dat de mens een rationeel wezen is? De moderne ‘feel good’-religie verkoopt als zoete broodjes. De bloei van religiositeit toont enerzijds de onuitroeibaarheid van onze ‘spirituele drive’, maar tegelijk de eindeloze versnippering en chaos die op de ‘levensbeschouwelijke markt’ heerst.

Maar nu eerst terug naar het bovenvernoemde experiment van SKEPP. SKEPP looft trouwens een prijs van één miljoen uit aan wie zijn paranormale gaven wetenschappelijk durft te laten testen (en hierin slaagt, natuurlijk). Op 29 juni was er een dappere in Limburg: hier werd iemand die beweerde aardstralen te kunnen voelen en neutraliseren, op het rooster gelegd. Het resultaat blijkt… nihil te zijn: de waarschijnlijkheidsgraad van zijn ‘aanvoelen’ was 50%. Interessant, leerrijk. Voor mij niets nieuws, want ik heb er nooit veel geloof aan gehecht en mij er nooit mee bezig gehouden.

Maar wat heeft SKEPP nu écht bewezen? Dat er helemaal geen bovennatuurlijke wereld bestaat? Dit is een toonbeeld van een logische redeneerfout. Heeft iemand al ooit het bestaan van ‘liefde’ bewezen, of een methode gevonden om te meten wat ‘échte vriendschap’ is? Wetenschap is geweldig en heeft al veel vooruitgang gebracht, maar op het geestelijk vlak kan ze ons geen millimeter verder helpen, net zoals je met een lintmeter geen ‘waarheid’ kan meten of met een fototoestel ‘God’ op de gevoelige plaat leggen. Als iemand bijv. 5 GB computergegevens naar zijn USB-stick kopieert, zal zijn stick geen microgram zwaarder wegen. Het gaat gewoon om een ander levensdomein, een andere dimensie.

Wie beweert dat hij wetenschappelijk kan bewijzen dat er geen geestelijke wereld bestaat, overschrijdt evenzeer een grens als iemand die beweert dat hij kan bewijzen dat die wel bestaat. M.a.w. filosofisch materialisme is evenzeer een (filosofisch) gelóóf als idealisme, en atheïsme even onbewijsbaar als theïsme. En toch blijft die scheefgetrokken vooronderstelling hardnekkig rondwaren in de hoofden van mensen, alsof atheïsten ‘nadenkend en intelligent zijn’ en gelovigen ‘naïef en onkritisch’. Ménsen, zowel gelovigen als niet-gelovigen, gebruiken hun verstand te weinig, en hebben allemaal irrationele, onbewijsbare vóóronderstellingen.

SKEPP’s pogingen om wantoestanden en misbruiken wetenschappelijk te ontkrachten mogen lovenswaardig zijn, zolang men beseft dat wetenschap sléchts iets over de zichtbare wereld kan vertellen, en nooit uitsluitsel kan geven over het geestelijke. Als elke wetenschapper bij zijn spreekwoordelijke leest zou blijven, zou er veel minder begripsverwarring zijn.

Scepticisme is bovendien véél minder rationeel dan het op het eerste zicht lijkt: sceptici zijn over het algemeen ‘selectief sceptisch’ (alle mensen zijn trouwens op een of ander gebied selectief doof en blind). Een scepticus gelooft a.h.w. in de onfeilbaarheid van zijn eigen kritische beoordelingsvermogen.

Scepticisme is trouwens geen levensbeschouwing, maar een filosofische methode of principe; het zegt gewoon: ‘alles kan/mag/moet in twijfel getrokken worden’. Filosofisch gezien is dit zelfs juist, maar het biedt dus geen antwoorden, geen alternatieven, geen richting, geen zingeving. Hmm… afbreken wat een ander zegt, is natuurlijk altijd eenvoudiger dan zelf een valabel alternatief bieden.

De diepe zucht van mensen naar het bovennatuurlijke zal SKEPP nooit kunnen uitroeien. Misschien zit religiositeit wel dieper in onze menselijke natuur dan dat we het kunnen verdringen of wegrationaliseren. ‘De mens leeft niet van brood alleen’, zei ooit een beroemd man, en het blijkt inderdaad in alle culturen en tijden dat mensen spiritueel op zoek zijn – atheïsme is op wereldhistorische schaal een zeer recent en zeer klein verschijnsel.

SKEPP pretendeert ‘vrij van religieuze opvattingen’ te zijn. Zulke claim mag wel onze wenkbrauwen doen fronsen. Ten eerste, alsof iemand überhaupt ‘levensbeschouwelijk neutraal’ kan zijn! En ten tweede: de SKEPP-bestuurders en –leden komen voornamelijk uit een zeer beperkte kring van intellectuelen rond de VUB (Brussel) en RUG (Gent), een kleine groep vrijzinnigen, atheïsten en agnosten: niet bepaald een breed maatschappelijk draagvlak of levensbeschouwelijk neutraal.

Een andere grote denkfout die SKEPP maakt is: omdat er zoveel vals bestaat, is alles vals. M.i. is de omgekeerde redenering veel meer terecht: als er vals bestaat, bestaat er ook écht. Er zou geen enkele reden zijn om iets te vervalsen als het geen grote waarde had. Waarom worden anders alleen dure merken nagemaakt? Net zoals in de economie de wereld van namaak en vervalsingen gigantisch is, is dat ook zo – en nog veel méér – in de geestelijke wereld. Als er vals godsgeloof bestaat, bestaat er ook écht.

In plaats van te zeggen: ‘we gooien al het bovennatuurlijke buiten’, zouden we ons beter afvragen: hoe komt het eigenlijk dat we in de onzichtbare wereld geen eensgezindheid vinden (in religies, levensbeschouwingen en ideologieën)? Zou het niet kunnen zijn dat het aan de méns ligt, aan onze eigen spirituele ongevoeligheid? Dat we ons innerlijk kompas kwijt zijn, aan geestelijke bijziendheid lijden, teveel eelt op ons hart hebben? ‘Wie heeft het juiste kompas voor de onzichtbare wereld?’, lijkt me een veel interessanter ‘vraag van één miljoen’. Wie durft het aan om deze prijs uit te loven?

Igance Demaerel

Bron: Knack

[Ctrl-P] Rosalind Franklin, DNA scientist, celebrated by Google doodle


British biophysicist and x-ray crystallographer helped discover DNA’s structure but controversially missed out on Nobel prize.

The latest Google doodle celebrates the life and work of British biophysicist and x-ray crystallographer Rosalind Franklin, whose research led to the discovery of the structure of DNA.

Franklin was born in Notting Hill, London on 25 July 1920.

The second “o” in the doodle contains her image, while the “l” has been replaced with the DNA double helix.

Franklin also made critical contributions to our understanding of the molecular structures of RNA, viruses, coal and graphite.

She died from ovarian cancer in April 1958, aged just 37.

The scientist has perhaps become best known as “the woman who was not awarded the Nobel prize for the co-discovery of the structure of DNA”.

During her DNA research, Franklin worked at King’s College London under Maurice Wilkins.

The story goes that he took some of her x-ray crystallography images without her knowledge and showed them to his friends, Francis Crick and James Watson, who were also trying to discover the structure of DNA.

Wilkins, Crick and Watson were awarded the Nobel prize in Chemistry in 1962.

Crick later acknowledged that Franklin’s images were “the data we actually used” to formulate their 1953 hypothesis regarding the structure of DNA.

The most significant of those images is known as Photo 51, which is also the inspiration for an exhibition currently at Somerset House in London.

Bron: The Guardian