Het is een… vals berichtje! Bij de geboorte van fake news

In het zog van activistische bewegingen zoals viruswaanzinNL en viruswaanzinBE worden er tal van valse, misleidende boodschappen de wereld in getweet. Ook beide collectieven zelf schuwen fake news niet. Waarheid is het eerste slachtoffer en niemand van de betrokken maalt erom: het is tenslotte de lijm die de talrijke en diverse volgers bij elkaar houdt. Uiteraard is desinformatie iets van alle tijden, zoals bijvoorbeeld Han van der Horst aantoonde in zijn boek Nepnieuws. Op zich dus niet opzienbarend. Het is anderzijds best interessant om zo’n vals berichtje met de eigen ogen op het scherm te zien ontstaan en te zien verspreiden.

Een vluggertje dan maar, een onbeduidend casusje over hoe een overbekende grossier in nepnieuws omspringt met zijn bronnen. Heel veel andere dingen vallen er hier in Antwerpen toch niet te doen. En nee, beschouw dit niet als een “fact check”, en zeker niet als een ontmaskering van Ninefornews. Ik wil hier geen deur intrappen die sowieso al jaren lang wagenwijd openstaat. In het geval van Ninefornews betwijfel ik zelfs of er ooit een deur, deurgat of muur is geweest waar eertijds een deur zou ingezeten kunnen hebben. Lucht.

The Brussels Times

Mijn verhaal begint onschuldig, bij het Engelstalige online tijdschrift The Brussels Times van 29 juli 2020. Perfect legitiem blad. Een magazine voor expats in de hoofdstad van Europa dat bericht over de Belgische actualiteit. Journalist van dienst interviewt meester Michael Verstraeten, deze dagen vooral bekend als de advocaat van viruswaanzinBE. Zij willen dat de Belgische regering alle beperkende coronamaatregelen intrekt en ze willen dat afdwingen via de rechtbank.

In het artikel vertelt de advocaat over de beroepsprocedure, die ook aangekondigd wordt op de website van viruswaanzinBE:

Through their civil suit, Viruswaanzin will argue that faulty prediction models were used by governments to make health policy decisions “in a panic” and will seek to obtain a penalty €10,000 per plaintiff for each day the measures remain in place. (mijn nadruk)

Midden oktober zouden de eerste zittingen in verband met de beroepsprocedure plaatsvinden.

So far, so good.

In het tweede deel van dat artikel wordt gewag gemaakt van een andere, van een tweede procedure die men blijkbaar wil voorbereiden of aan het voorbereiden is:

A second, criminal complaint is also in the works and will target not only the Belgian state, but also Belgian virologists, and Microsoft CEO Bill Gates and British epidemiologist, Neil Ferguson.
(tweemaal mijn nadruk)

Geen concrete datum. De strafrechtelijke klacht is “in the works”. That’s it. Men werkt eraan.

Opnieuw, qua berichtgeving geen vuiltje aan de lucht. Over wat de meester zegt, laat ik me niet uit.

Eigenaardig genoeg is de titel van het artikel ‘Pestered’ Belgians sue Bill Gates and Belgium over coronavirus restrictions. En dan wordt het verschil tussen kop (“Belgians sue Bill Gates”) en inhoud (“in the works”) wel heel groot. Ja, zoals in het Nederlands kan een simple present een toekomst uitdrukken, maar dan moet er wel een klare tijdsaanduiding zijn, woordelijk of contextueel. Nee, dat is hier helemaal niet het geval. Er staat ook niet “Belgians to sue”, wat nog eventueel verdedigbaar zou zijn.

Bij de titel gaat het mis. Die dekt de lading niet en wekt de indruk dat viruswaanzinBE Bill Gates nu voor de rechter sleurt. Het gebeurt wel meer op redacties groot en klein; tegenwoordig lijkt dat de norm. Een spectaculaire kop maakt een artikel aanklikbaar op de sociale media.

Ninefornews

De tweede trap dan: enter sandman, of beter, het mannetje graag zand in de ogen strooit. Het artikel dat ik hier onder de loep wil leggen, verscheen op de website Ninefornews. Het vermeldt expliciet The Brussels Times als bron.

Ninefornews betrappen op een correct bericht, ik denk niet dat iemand daar al ooit in geslaagd is. Ongeveer elke organisatie of onderzoeker die bezig is met producenten van nepnieuws, zal eerder vroeg dan laat deze handelaars in leugens vermelden.

Ik houd het bij HoaxWiki’s evaluatie van Ninefornews: “een complottheorieënwebsite”, “pseudowetenschap, kwakzalverij en andere complottheorieën”, “onzin over chemtrails, de Illuminati en de Reptilian aliens”, “nieuws gebaseerd op realiteit is er niet bij”.

De titel van het stuk dan maar: “Het is begonnen: Honderden Belgen slepen Bill Gates voor de rechter”. Euh, nee dus. “Het” is niet begonnen. De beroepsprocedure is of wordt ingezet, “het”, namelijk de strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates, niet. Maar de titel is het frame voor de rest van het artikel. Het begint me trouwens op te vallen dat de titels op fake newswebsites (het deel dat ongeveer elke passant leest) door de band veel beter overeenkomen met de rest van het artikel dan in de reguliere pers. Het frame wordt hernomen in de eerste zin van het stuk: “Honderden boze Belgen slepen Bill Gates, België en een Britse epidemioloog voor de rechter.” Klaar en duidelijk: neen.

Inhoudelijk sluit de rest van het artikel van Ninefornews vrij goed aan bij dat van The Brussels Times. Op één detail na: nergens geeft de leugensite aan dat het viruswaanzinBE gaat om twee procedures gaat, de daadwerkelijk geplande beroepsprocedure en de strafrechtelijke procedure tegen de Belgische, Ferguson en de Belgische staat dat “in the works” is.

Twee mogelijkheden: Ninefornews scoort hier three for English, of de website verzwijgt bewust de beroepsprocedure, na de catastrofe voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel. Daarbij liet de rechter van dienst zich ontvallen dat “de intellectuele armoede van hun argumentatie verbijsterend is”, aldus HLN). En de leugenwebsite vermengt de twee procedures tot één om zo de indruk te creëren dat Gates op dinsdag 28 juli 2020 voor de rechter wordt gedaagd.

De wet van Scopie

De derde trap dan. HoaxWiki haalt in het artikel over Ninefornews de wet van Scopie aan. Kort: “eenieder die in een discussie een notoire complottheorieënwebsite als betrouwbare bron aangeeft, heeft onmiddellijk de discussie verloren heeft”. Een variant op de wet van Godwin dus. In de originele formulering van deze wet, die we trouwens best met een korrel zout nemen, wordt whale.to aangehaald. HoaxWiki geeft aan dat de wet “perfect van toepassing op de pseudowetenschappelijke onzin van 9 For News”.

En wat doet viruswaanzinNL? Juist ja.

Maar we kunnen helaas nog een stap verder gaan: ook de moderator van een van de twee Facebook-pagina’s die rechtstreeks verbonden zijn aan viruswaanzinBE, post de link naar Ninefornews. In de boodschap vermeldt hij evenwel The Brussels Times, ondanks het feit dat dat twee zeer verschillende magazines zijn!

De vraag naar de reden waarom Ninefornews de zaak belazert, is eenvoudig te beantwoorden: omdat het Ninefornews is.

De vraag naar de reden waarom de advocaat van viruswaanzinBE nu al uitpakt met een mogelijke, toekomstige strafrechtelijke klacht tegen onder meer Bill Gates (een van de gebeten honden van het collectief, een andere is dokter Marc Van Ranst) is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Waarschijnlijk heeft het te maken met de golf aan complotverhalen waarop het gemakkelijk meesurfen is en die viruswaanzinBE, ondertussen een vzw in wording, kan gebruiken om mensen die sowieso al gevoelig zijn aan samenzweringstheorieën, binnen te halen. Anderzijds houdt het de boosheid van leden warm. Groepjes als waanzinBE draaien op emoties.

Moderator en poster Hans Rietveld heeft nog niet geantwoord op mijn vraag naar verduidelijking. Mocht hij antwoorden, en die kans is klein, dan brei ik er een vervolg aan. Mocht Rietveld antwoorden en een fout van mij corrigeren of mij erop wijzen dat ik een denkfout maak (en die kans is dan weer relatief groot), dan leest u het hier ook.

Orthomoleculaire kwakzalverij op nieuwswebsite van vrt

Op donderdag 23 juli 2020 verscheen het artikel Boechoutse dokter Rudy Proesmans: ‘Gezond eten is even belangrijk als een mondmasker dragen’ op de website van vrtnws.be. Best een boude titel op het moment dat mondmaskers steeds algemener verplicht worden. Laat me dat entwat sterker formuleren: het is ronduit een schandalig misleidende uitspraak.

Het grootste deel van het interview met dr. Proesmans ging over deuren die af en toe terug opengetrapt moeten worden. Ja, een evenwichtige, gevarieerde gezonde voeding ís belangrijk, net zoals beweging en rust. En nee, het is niet altijd even eenvoudig. Gelukkig heeft de prentjeszoeker van dienst er een heel mooie afbeelding bijgezet van een smakelijke hoop verse groentjes en wat fruit.

Waar gaat het dan mis? Reeds in de eerste paragraaf lees ik verschillende elementen die meteen de alarmbellen doen afgaan. Het artikel op de nieuwswebsite van de staatsomroep is gebaseerd op een interview uit het vederlichte ochtendprogramma “Start Je Dag” op Radio 2 Antwerpen. Het interview zelf leidt Els Broekmans in met de bizarre woorden “Zullen we even op consultatie gaan nu bij dokter Rudy Proestmans in Boechout? Een autoriteit als het op immuniteit aankomt want hij is orthomoleculair arts”. Want?

Dat is meteen de derde alarmbel: dr. Rudy Proesmans is “orthomoleculair arts” en orthomoleculaire geneeskunde stuit op heel wat weerstand van reguliere artsen, onder andere vanwege een overdreven nadruk, niet op voeding, maar op voedingssupplementen en het opdringen van gigantische extra hoeveelheden vitamines. Dr. Willem Betz zaliger, erevoorzitter van SKEPP, hekelde al in 2009 ‘de supplementenmaffia’.

Ook dr Proesmans lijkt zéér begaan te zijn gezonde voeding, maar zijn praatje lijkt meer op een glijmiddel om supplementen aan te smeren. Op zijn website geen mooie afbeelding van een smakelijke hoop verse groentjes en wat fruit, maar een pop-up die meteen en standaard een hoop supplementen aanraadt, een online winkel vermeldt waarvoor de dokter gracieus een korting van 10% aanbiedt! Oh ja, voor alle duidelijkheid: de winkel biedt geen verse, fotogenieke groentjes aan, maar een schier eindeloze opsomming van “orthomoleculaire en nutritionele voedingssupplementen”.

Verdere lectuur over de orthomoleculaire geneeskunde vindt u op de website van Stichting Skepsis, bijvoorbeeld het artikel van Agnes Tieben Een orthomoleculair consult (2016):

Orthomoleculaire geneeskunde is volgens de medische wetenschap onzin. Patiënten worden misleid door quasidiagnostiek en de vele supplementen die worden voorgeschreven zijn overbodig en niet altijd onschadelijk.

Dat wist interviewster Els Broekmans, tevens auteur van het geschreven stuk, niet te melden.

Vergeet trouwens ook niet de website van de Vereniging tegen de Kwakzalverij te raadplegen: hun stukken over orthomoleculaire geneeskunde laten weinig aan de verbeelding over.

Kortom, het is een vergissing om dit artikel op de nieuwswebsite van de staatsomroep te laten staan. Het is onbegrijpelijk dat een orthomoleculair arts zonder enige kritische vragen benaderd wordt. Verder wordt er met de verwijzing naar het boek van Rudy Proesmans op het einde van het artikel tegen de deontologische grenzen aangeschurkt.

Nog twee opmerkingen:

1. Wil u zich degelijk laten informeren, kijk dan bijvoorbeeld op de website gezondheid en wetenschap. U kan beginnen bij het stuk van dr Mullie Kun je je weerstand tegen virussen verbeteren met voedingsmiddelen?. Spoiler alert:

Er is nog van geen enkel voedingsmiddel bewezen dat het beschermt tegen het coronavirus. Gezonde eet- en leefgewoonten kunnen de weerstand wel optimaliseren. Een goed weerstand kan geen besmetting voorkomen, maar enkel de gevolgen ervan beperken.

2. Het Laatste Nieuws plaatse op 24 juli in de katern Nina (> Fit & Gezond) het artikel Met deze lekkere gerechten van Sandra Bekkari geef je je immuniteit een flinke boost. Oké, het idee dat je je immuniteit een boost kan geven is niet zomaar een jammerlijke kemel, maar een al te hardnekkige platitude die helaas niet meer weg te denken valt uit dit soort wellnessrubrieken.

Maar op deze nagel wil ik niet kloppen, wel op de positieve verandering die het artikel mocht ondergaan op minder dan een uur tijd. In de eerste versie werd nog verwezen naar het interview op Radio 2:

In de definitieve versie werd het belang van de basisregels onderstreept: handen wassen, afstand houden en contacten vermijden indien mogelijk.

En ook de gerechten van Sandra Bekkari zien er lekker uit! Maar ze hoeven heus niet afgekruid te worden met orthomoleculaire nonsens.

P.S. Ondertussen een eerste reactie die het beste doet verhopen.

P.P.S. Vrtnws heeft een disclaimer geplaatst. Nogal vaag en oh zo jammer genoeg onderaan de tekst, maar wel met goede links naar het eerder verschenen artikel Je immuunsysteem snel versterken door voeding of supplementen: kan dat? en naar de eigen factcheck-pagina. Mwah, ik twijfel tussen ‘bijna niets’ en ‘beter dan niets’.

De rekbare databank. Over VDAB en partner

Een cursus Natural Farming volgen? Via afstandsonderwijs? Geen probleem. Ambieert u een carrière als babymasseur en wil u daar thuis voor studeren, zonder zelf ook maar één boreling van dichtbij te zien? Ga eens kijken in de online databank van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen. In één klik krijgt u daar alle info. Het aantal kliks om deze cursussen te kunnen starten, hangt af van uw online bankapp.

Inleiding

Op 17 mei 2020 stuurde Hilde Crevits de volgende tweet de wereld in:

Geen reden tot feesten voor Jimmy Koppen (o.m. raadgever onderwijs Open Vld) en Ann Brusseel (o.m. ex-parlementariër voor dezelfde partij en momenteel Algemeen Directeur Erasmushogeschool Brussel), die al jarenlang een strijd leveren tegen enkele uitwassen waar het feestvarken óók voor verantwoordelijk is (en lees vooral het draadje van Koppen).

Mij deed deze nieuwe klachtenstorm terugdenken aan een artikel uit De Tijd van op de kop twee jaar geleden, Een cursusje grootoudercoach, iemand? (17 mei 2018), door Katleen Gabriels (assistant professor filosofie en ethiek TU Eindhoven), Frederik Anseel (professor organisatiepsychologie King’s College London), Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte UGent), Gustaaf Cornelis (lerarenopleiding VUB), Ann Dooms (professor wiskunde VUB), Wouter Duyck (voorzitter opleiding psychologie UGent), Jimmy Koppen (wetenschappelijk medewerker geschiedenis VUB), Patrick Loobuyck (moraalfilosoof UA en UGent), Jean Paul Van Bendegem (hoogleraar wijsbegeerte VUB), Bart Van Kerkhove (professor wetenschapsfilosofie VUB en UHasselt) en Sylvia Wenmackers (wetenschapsfilosoof KU Leuven).

Het afstandsonderwijs heeft honderden cursussen in de aanbieding. Talen en hobby’s, maar net zozeer bachbloesemtherapie, handlezen of grootouder­coaching. Deze privéscholen benadrukken dat ze gegarandeerde kwaliteit bieden. Al te vaak komen wij uit bij ‘docenten’ die zelf geen relevante opleiding genoten. Dit is fake education.

En dat is nog maar de inleiding. Katleen Gabriels werd naar aanleiding van de open brief uitgenodigd in de studio van het vrt-journaal.

In januari 2019 meldde meester Mario Van Essche, o.m. voorzitter van het Humanistisch Verbond, bij SKEPP dat op de website van de VDAB een cursus tarotkaartenlezen werd aangeboden. Ook EOS, De Standaard en vrt nws kwamen met aanklachten tegen de cursussen esoterie, kwakzalverij en pseudowetenschap op de website van de Vlaamse overheidsinstelling. Eos schreef “VDAB gaat opleidingen op de website kritisch doorlichten”, DS kopte “Ook VDAB vindt kaartlezen geen goed idee” en de grote letters op vrt nws lieten zich lezen als “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”. Ik kom op die drie aspecten terug.

Geprikkeld door al die berichten heb toen ik zelf eens in de databank van de VDAB rondgekeken, op zoek naar bizarre opleidingen en cursusbeschrijvingen. Ik heb er een korte reeks artikelen over geschreven in januari/februari 2019 en nog een artikel in september 2019. U vindt ze hier terug. Door de recente tweets van Jimmy Koppen en Ann Brusseel ben ik opnieuw in die oude artikelen gedoken.

Oh ja, deze al te lange inleiding wil ik afsluiten met nóg twee opmerkingen. Ten eerste, het verschil tussen ‘erkend’ en ‘niet erkend’ is cruciaal voor de VDAB én de cursist: het is namelijk een kwestie van centen:

volg je een door VDAB erkende opleiding? Dan kom je in aanmerking voor heel wat financiële voordelen.
https://www.vdab.be/erkende-opleiding/voordelen

Het is echter niet de focus van dit artikel. Het is ook mijn advies aan critici om zelf eerst even te kijken of de opleiding waarvan sprake effectief erkend wordt of niet. Het is ook niet altijd even duidelijk.

Ik wil ook een tweede misverstand wegwerken. Ik gebruik hier en elders de frase “de VDAB biedt (deze of gene) cursus aan”. Nee, voor zover ik kan zien, wordt geen enkele van de hieronder besproken opleidingen door mensen van de VDAB gegeven, in de lokalen van de VDAB. Met ‘aanbieden’ bedoel ik dan ook ‘aanbieden in de databank’.

De rekbare databank

En met die databank van de VDAB lijkt iets bijzonders aan de hand te zijn. Ik begrijp heel goed dat niet elke cursus op elk moment kan aangeboden worden, maar bepaalde opleidingen lijken uit de databank te verdwijnen wanneer ze in de media onder vuur komen te liggen. Neem de cursus Lenormand tarotkaartenlezen, die ook door EOS in januari 2019 op de korrel werd genomen. Deze cursus verdween diezelfde maand uit de databank.

De opleiding Alternatief Therapeut voor Dieren was in januari 2019 te vinden in de databank, in februari 2019 niet meer. Deze cursus hield het volgende in:

Of beter, houdt. Want dit is geen schermafbeelding van januari 2019, maar eentje van mei 2020. De cursus wordt opnieuw aangeboden via de VDAB.

Toevalstreffer? Het is mogelijk. Opnieuw, het aanbod van cursussen varieert. Ik sta zelf lang genoeg in het (modulaire) volwassenenonderwijs om dat te begrijpen. Ik heb dus nog enkele andere opleidingen opgezocht. Bewustzijnscoach (inclusief de zeer slecht onderbouwde Emotional Freedom Techniques): januari 2019 in de databank, februari 2019 ook, in september 2019 verdwenen. Om in mei 2020 terug in databank op te duiken. Een cursus doula (bevallingscoach): januari/februari 2019 in de databank. In september 2019 kon ik het niet meer terugvinden. Eerder deze week, mei 2020, staat deze afstandscursus (jawel) opnieuw te blinken op de website van de VDAB.

Zelfs op dit moment vecht ik tegen de al te menselijke drang om patronen te zien waar er misschien geen zijn. Maar ik moet toegeven dat dit zeer moeilijk wordt wanneer ik merk dat de opleidingen energetisch therapeut, feng shui, healing, lichaamstaalexpert datzelfde patroon volgen. In september 2019 onvindbaar, in mei 2020 worden ze terug vermeld in de databank. De opleiding voor naturopaat, die zijn ze blijkbaar vergeten terug te zetten. Ook in mei 2020 moeten kandidaten voor deze opleiding een andere zoekterm ingeven. Voor alle duidelijkheid: ik heb in september 2019 en mei 2020 gezocht, dat houdt uiteraard niet in dat deze cursussen in die maanden zijn verdwenen dan wel komen bovendrijven.

Een ander voorbeeld. “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”, schreef vrt nws. Dat klopt voor de helft. Zoals gezegd is de cursus tarotkaartenlezen inderdaad permanent verwijderd, en ook de zoekterm “bachbloesemtherapie” geeft geen resultaten. Maar hier moet men even creatief zijn als de aanbieder van de cursussen. Denk daaraan wanneer u de zoekterm ‘homeopaat’, of beter, ‘homeopathie’ ingeeft. Terug naar onze bloesems: “Bach” leidt ons naar de opleiding Gezondheidsconsulent en “Bach-bloesemtherapie” vormen daar een onderdeel van de cursus. U merkt dat ook ayurveda en chakra’s aan bod komen.

Dus, nee, Bachbloesems zijn niet uit de databank verdwenen.

En dan vraag ik mezelf af wat er door het hoofd van de twee VDAB-woordvoerders moet gaan. In januari 2019 verklaarde toenmalige woordvoerder Shaireen Aftab:

Enkele weken later wist haar opvolger Joke Van Bommel te melden:

Ik ben nog steeds niet zeker of de twee woordvoerders ondertussen voor choco staan, of dat ik hen volledig verkeerd begrepen heb.

Dat bepaalde opleidingen niet op de website van de VDAB horen, daar zijn de meesten het over eens. Ik kan ook vaststellen dat er inderdaad heel wat opleidingen die kwakzalverij promoten, verdwenen zijn. Maar er zijn er ook heel wat terug opgedoken. En hoe zit het met dat strenger kwaliteitskader? En zijn onderstaande opleidingen nu echt “arbeidsmarktgericht”? En zelfs als ze dat zouden zijn, moet een Vlaamse overheidsinstelling dit soort dubieuze kwakzalverij en pseudowetenschap faciliteren én legitimeren? En in sommige gevallen nog financieren ook.

En dan denk ik aan: alternatief therapeut voor dieren, alternatief voedingsdeskundige, aromatherapie, bachbloesemtherapeut, bewustzijnscoach, doula, energetisch therapeut, feng shui, fytologie, handreflexoloog, happiness coach, healing, kristaltherapie, lichaamstaalexpert, life coach, mindfulness coach, natural farming (in afstandsonderwijs!), natuurlijke geneeswijzen, natuurvoeding, orthomoleculaire voeding, voetreflexoloog.

Laat me nu even de opleiding healing erbij nemen (Code E29627). Eén klik en we zitten midden in esoterisch, pseudowetenschappelijk, alternatief-medisch Lalaland. We zweven naar een parallel universum waar chakra’s geopend en gesloten kunnen worden, energetische velden knetteren en waar dna-activatie mogelijk is, wat dat ook moge betekenen.

Idem dito voor de opleiding energetisch therapeut (Code E16609), hoewel ik hier moet doorklikken naar de website van de lesgever: ongefundeerde nonsens, punt per punt, u aangeboden via VDAB.

In welk kader precies past dit, VDAB? En wat bedoelt u eigenlijk met kwaliteit?

En dit zijn dan maar twee voorbeelden van verschrikkelijk onnozele (maar daarom niet onschuldige) kwakzalverij. Het echte probleem zit ‘em dan nog niet in deze opleidingen, maar in bijvoorbeeld bewustzijnscoach en kindercoach.

Hoe rijmt de VDAB dat met “strenger kwaliteitskader” en “#workinpogress”. Geen idee hoe de VDAB de toekomst bekijkt, maar ik hoop niet na een cursus “glazen bolkijken” aangeboden door het Centrum voor Afstandsonderwijs.

Centrum voor Afstandsonderwijs

In januari 2019 wist toenmalige woordvoerder van de VDAB het volgende te melden in EOS:

Opleidingsverstrekkers kunnen hun opleidingen vrij op onze website plaatsen.

Op zich niet onlogisch: er moeten heel wat werkuren kruipen in het up-to-date houden van de databank en de organisaties die de cursussen verstrekken hebben alle nodige gegevens. Het is het woordje ‘vrij’ dat mij nog steeds met verstomming slaat. De VDAB is geen kattenpis, dat zijn geen drie ouw’ venten die af een toe een vergaderingetje houden in de achterzaal van Café De Sportvriend en aan het neefje vragen om een website in elkaar te knoeften. Dat is een overheidsinstelling die – met het risico te klinken als een man van middelbare leeftijd met hangbuik (toegegeven, ben ik, heb ik) – draait op belastinggeld. Die VDAB biedt dubieuze verstrekkers van zo mogelijk nog dubieuzere cursussen niet alleen webruimte aan om promotie te maken voor de grofst denkbare afzetterij, voor puur kwakzalversbedrog. Nee, ze laten die instellingen zélf vrijelijk bepalen wat ze in de databank en dus op de website zetten, en blijkbaar ook wanneer en dan nog eens zonder controle!

En dat Centrum voor Afstandsonderwijs (en Avondonderwijs) is een constante, althans tijdens mijn zoektocht. Deze instelling was ook een van de doelwitten van Ann Brusseel, toen parlementariër tijdens een commissievergadering voor onderwijs op 3 mei 2018 aan – alsof er niets veranderd is – bevoegd minister Hilde Crevits (Vraag om uitleg over de handelswijzen van private instanties die afstandsonderwijs aanbieden).

Een instelling die tijdens een commissievergadering wordt aangewreven dat ze afstandscursussen geven voor beroepsopleidingen die daar niet mee gebaat zijn (apothekersassistent is een van de voorbeelden in de vraag), 1500 euro voor bepaalde opleidingen vragen (toen althans), en die bestempeld wordt als “verre van koosjer”, die instelling zit mee aan de knoppen van Vlaanderens databank voor werkzoekenden? Ik hou mijn hart vast in dit post-COVID-19-tijdperk met zijn talloze extra werklozen, met mensen die hun beroepsleven terug op de sporen willen krijgen en daarbij een beroep doen op de VDAB-website.

Met betrekking tot de lijst van opleidingen had Brusseel toen ook al de volgende opmerkingen en vragen:

Daar staan nog zaken in die voor mij echt niet kunnen omdat het een vrij aanzienlijke impact kan hebben. Die mensen gaan denken dat ze de gezondheid van anderen kunnen beoordelen. Het gaat ook om ‘advies in voeding’: kindervoedingsadviseur, natuurlijke geneeswijzen, orthomoleculaire voeding, sportcoaches, anatomie en fysiologie, burn-outcoach. Ik lees hier ook de vrolijkheden van: aromatherapie, astrologie, Bachbloesemtherapeut – jawel –, parapsychologie en kristaltherapie – echt waar.

Ik heb dit deze morgen ook al besproken met de minister van Werk en wetenschapsbeleid [Philippe Muyters]. Hij was niet zo heel erg blij met mijn vragen, omdat ik ervan uitging dat hij als minister van wetenschapsbeleid even bezorgd zou zijn over de inhoud van die cursussen als ik, maar hij is iets minder bezorgd en heeft veel vertrouwen in de mensheid. Misschien siert deze karaktertrek hem. Ik heb dat niet altijd, al dat vertrouwen in de mensheid. Het weze zo.

Twee dagen later verscheen in De Morgen het artikel Klachten over private opleidingscentra. TL;DR: “Ze verkopen cursussen met diploma’s die totaal waardeloos zijn” en ook het Centrum voor Afstandsonderwijs krijgt zijn plaatsje in het verslag.

Wie mest deze stal uit?

Eigenlijk moet de vraag zijn, na minstens twee jaar van aanklachten en kritische berichtgevingen, en van de vragen van een parlementariër die het onderwijs kent: wie mest deze stal niet uit en waarom niet? Wie wordt hier beter van?

Ik meen te hebben begrepen dat het dringen is, maar is er nog plaats in die Skeptische Put van jullie, SKEPP? Ik help ze er graag mee in. En ik kan enkel maar hopen dat ik ze er binnen afzienbare tijd mee terug uit kan helpen. Er is geen enkele reden waarom de huidige rotheid van de VDAB inzake het aanbod van nepopleidingen, fake onderwijs en vuige kwakzalverij, oplichterij en bedrog, een permanent gegeven moet zijn.

Tot slot een disclaimer: ik heb geen enkele affiliatie met open-VLD. Ik heb zeer zeker wél interesse in de ideeën op het gebied van onderwijs van Ann Brusseel en Jimmy Koppen, die ik trouwens niet persoonlijk ken. Ik ben geen lid van eender welke humanistische of vrijzinnige organisatie. Ik ben geen ontevreden (ex-)werknemer, cursist of wat dan ook van de VDAB. Ik ben betalend en zogenaamd werkend lid van SKEPP.

Bij de dood van ‘Mad’ Mike Hughes

“Darwin Award 2020”, “Hij is plat. De aarde niet.” (smiley face), lees ik in de commentaarsectie van SKEPPs Facebook-pagina onder een eerder gepost artikel over het overlijden van Mike Hughes. Dat op mijn Facebook-muur de instelling voor de commentaren staat op “most relevant”, maakt deze wrede, gevoelloze reacties van zelfverklaarde skeptici bij het overlijden van een oude man er niet minder schrijnend op. Witzen op de kap van een 64-jarig slachtoffer, uitlachproza niveau HLN. Blijkbaar is een minimale vorm van medemenselijkheid te hoog gegrepen voor sommige kritische denkers.

Zo, het tweede scheenbeen dan.

Het tragische nieuws dat Mad Mike Hughes omgekomen is bij de crashlanding van zijn raket, heeft ondertussen ook Belgenland bereikt, onder andere middels vrt nws. Net zoals de foute aannames en feiten die ook al in internationale artikelen werden gedebiteerd. Hoe dramatisch het voor Hughes’ naaste omgeving ook zal zijn, echt wereldnieuws is het niet. Anderzijds is het een van de uitzonderlijke gevallen waarin de titel wel overeenkomt met de inhoud van het krantenartikel, maar beide even fout zijn.

“Stuntman wil met raket bewijzen dat de aarde plat is, maar bekoopt dat met zijn leven”, staat er in grote letters. “Michael Hughes vatte vier jaar geleden het plan op om zelf een raket te bouwen”, begint de tekst. “Met dat tuig wilde hij zichzelf lanceren en vanop grote hoogte controleren of de aarde al dan niet rond is.” Twee, drie zinnen, even veel onnauwkeurigheden. Tussen haakjes, om een of andere duistere reden kreeg het vrt-artikel de tag ‘wetenschap’.

In de eerste plaats was Michael Hughes een stuntman, en dat is hij altijd gebleven. Reeds in 2014/15 probeerde hij de veertig jaar oude stunt van legende Evel Knievel met een raketachtig toestel te overtreffen.

Evel Knievel jumps Snake River Canyon

Artikelen uit die periode leggen de nadruk op de poging om Knievels oude record te breken. Bijvoorbeeld:

“Mad Mike” Hughes World Record Rocket Cycle Stunt. Evel Knievel Snake River Canyon Inspired Steam Rocket Jump Attempted Tuesday Aug 6 During Sturgis Motorcycle Rally.
https://www.buffalochip.com/EVENTS/Famous-Events/Mad-Mike-Rocket-Jump

en:

Stuntman “Mad Mike” Hughes to jump over St. Lawrence River. “It’s probably the most extreme stunt ever attempted,” says “Mad Mike” Hughes. https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/stuntman-mad-mike-hughes-to-jump-over-st-lawrence-river-1.2882973

In geen van de stukken uit die periode, ruwweg 2014, begin 2015 dus, lees ik iets over geloof in de platte aarde. Althans niet in degene die ik gevonden heb. Misschien vonden de journalisten of Hughes het niet nodig om dat te vermelden of in de verf te zetten. Dat is ook een mogelijkheid. In verschillende artikelen vind ik wel aanwijzingen dat hij aanhoudend op zoek was naar sponsors en geld om zijn gewaagde projecten te financieren.

Hughes wilde steeds grotere stunts uitvoeren, wilde steeds grotere raketten bouwen, had meer geld nodig. Pas vanaf 2017 begint hij te vermelden dat hij gelooft dat de aarde plat is. Dat is een beetje na de periode waarin de eerste de beste Amerikaan met een beetje naam en faam kon verklaren dat hij geloofde dat de aarde plat was, wat dan weer gretig werd overgenomen door de pers.

Voor iemand die steeds op zoek is naar meer geld, is dat wel een gemakkelijke manier om een nieuwe sponsors aan te spreken. De pers smult van lacherige artikelen over platte-aarders, internet zorgt ervoor dat ze wereldwijd verspreid geraken en overgenomen worden door andere broodschrijvers die meer heil vinden in een snelle vertaling dan in enig opzoekwerk. Anders gezegd: het werk van de schrijvende opportunist maakte de fondsenwerving van de andere opportunist plots veel gemakkelijker.

Het is mede dankzij giften vanuit de groeiende gemeenschap van platte-aarders dat Hughes zichzelf de lucht kon in schieten met steeds grotere en dus gevaarlijkere “stoomraketten”. Dat het slecht zou aflopen, is niet echt een verrassing, wel tragisch.

Ook De Standaard gaat de mist in. Hun bron is BBC, maar de beweringen in het DS-artikel zijn op z’n zachtst gezegd ongefundeerd. Zij nemen de verkoopspraatjes van Hughes en zijn team iets te letterlijk:

Hughes was een fervent flat-earther. Hij geloofde dus niet dat de aarde bol is. Om dat te bewijzen wou hij met zelfgebouwde raketten naar de ruimte vliegen om van daaruit foto’s te maken van de ‘platte’ aarde.

Het artikel van BBC.com is al iets meer gekleurd door feiten. De platte aarde wordt in het stuk kort vermeld, de titel is droogweg: “’Mad’ Mike Hughes dies after crash-landing homemade rocket”. Waarschijnlijk een reden voor de BBC-twitteraar van dienst om de zaken even te pimpen: “The daredevil, who lived in Apple Valley, made headlines internationally when he announced his intention to prove his theory that the Earth was flat.” Ik vermoed dat De Standaard een ander BBC-artikel heeft gebruikt als bron, hoewel ik dat niet direct terugvind.

De LA Times gooit het over een andere boeg: zij hebben zowaar contact opgenomen met de pr-agent van Hughes. Deze krant weet te melden dat ‘Mad’ Mike meer dan waarschijnlijk niet in een platte aarde geloofde (met dank aan Pepijn van Erp voor de link):

Shuster, who did not attend Saturday’s launch, said the flat Earth argument helped drum up publicity and sponsors for Hughes, who made his rockets at his home in Apple Valley. “I don’t think he believed it,” Shuster said. “He did have some governmental conspiracy theories. But don’t confuse it with that flat Earth thing. That was a PR stunt we dreamed up.”

Ook Mike West (van Metabunk) is dezelfde mening toegedaan (en klik vooral even door naar de mooie en serene tekst van West):

Flat Earth didn’t kill Mike. His death is not a cautionary tale of the dangers of weird conspiracy theories. He died following his passion and being blinded by optimism. Flat Earth was just something tacked on that gave him loads of publicity. Perhaps he came to think the world was possibly flat. When I talked with him he only said he was keeping an open mind. But he didn’t seem like a believer. His partner Waldo Sykes, who built the rocket, certainly was not a Flat Earther.

Het is ironisch dat de man die waarschijnlijk geen platte-aarder was, die wel de gemeenschapjes frequenteerde om geld bij elkaar te harken, na zijn finale exploot onterecht als een wordt weggezet in de media. En dat het die pers ook nog eens duizenden klikjes, likes, shares en commentaren, de meeste zeer onsmakelijk en respectloos, oplevert. En dat is goed voor de sponsors.

Ik had in de kranten liever iets gelezen over ouderwetse stuntmannen à la Mike Hughes en Evel Knievel. Wat hen drijft, wat hen zo moeilijk maakt om te begrijpen. In plaats daarvan hebben we journalistieke rommel gekregen tsjokol foute aannames en conclusies, tsjokvol platte aarde.

Hoe dan ook, ‘Mad’ Mike Hughes is niet meer. Dappere, dwaze vent.

RIP, champ.

TOEVOEGING 26/02/2020
Zelfs de Flat Earth Society heeft het begrepen!