De rekbare databank. Over VDAB en partner

Een cursus Natural Farming volgen? Via afstandsonderwijs? Geen probleem. Ambieert u een carrière als babymasseur en wil u daar thuis voor studeren, zonder zelf ook maar één boreling van dichtbij te zien? Ga eens kijken in de online databank van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen. In één klik krijgt u daar alle info. Het aantal kliks om deze cursussen te kunnen starten, hangt af van uw online bankapp.

Inleiding

Op 17 mei 2020 stuurde Hilde Crevits de volgende tweet de wereld in:

Geen reden tot feesten voor Jimmy Koppen (o.m. raadgever onderwijs Open Vld) en Ann Brusseel (o.m. ex-parlementariër voor dezelfde partij en momenteel Algemeen Directeur Erasmushogeschool Brussel), die al jarenlang een strijd leveren tegen enkele uitwassen waar het feestvarken óók voor verantwoordelijk is (en lees vooral het draadje van Koppen).

Mij deed deze nieuwe klachtenstorm terugdenken aan een artikel uit De Tijd van op de kop twee jaar geleden, Een cursusje grootoudercoach, iemand? (17 mei 2018), door Katleen Gabriels (assistant professor filosofie en ethiek TU Eindhoven), Frederik Anseel (professor organisatiepsychologie King’s College London), Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte UGent), Gustaaf Cornelis (lerarenopleiding VUB), Ann Dooms (professor wiskunde VUB), Wouter Duyck (voorzitter opleiding psychologie UGent), Jimmy Koppen (wetenschappelijk medewerker geschiedenis VUB), Patrick Loobuyck (moraalfilosoof UA en UGent), Jean Paul Van Bendegem (hoogleraar wijsbegeerte VUB), Bart Van Kerkhove (professor wetenschapsfilosofie VUB en UHasselt) en Sylvia Wenmackers (wetenschapsfilosoof KU Leuven).

Het afstandsonderwijs heeft honderden cursussen in de aanbieding. Talen en hobby’s, maar net zozeer bachbloesemtherapie, handlezen of grootouder­coaching. Deze privéscholen benadrukken dat ze gegarandeerde kwaliteit bieden. Al te vaak komen wij uit bij ‘docenten’ die zelf geen relevante opleiding genoten. Dit is fake education.

En dat is nog maar de inleiding. Katleen Gabriels werd naar aanleiding van de open brief uitgenodigd in de studio van het vrt-journaal.

In januari 2019 meldde meester Mario Van Essche, o.m. voorzitter van het Humanistisch Verbond, bij SKEPP dat op de website van de VDAB een cursus tarotkaartenlezen werd aangeboden. Ook EOS, De Standaard en vrt nws kwamen met aanklachten tegen de cursussen esoterie, kwakzalverij en pseudowetenschap op de website van de Vlaamse overheidsinstelling. Eos schreef “VDAB gaat opleidingen op de website kritisch doorlichten”, DS kopte “Ook VDAB vindt kaartlezen geen goed idee” en de grote letters op vrt nws lieten zich lezen als “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”. Ik kom op die drie aspecten terug.

Geprikkeld door al die berichten heb toen ik zelf eens in de databank van de VDAB rondgekeken, op zoek naar bizarre opleidingen en cursusbeschrijvingen. Ik heb er een korte reeks artikelen over geschreven in januari/februari 2019 en nog een artikel in september 2019. U vindt ze hier terug. Door de recente tweets van Jimmy Koppen en Ann Brusseel ben ik opnieuw in die oude artikelen gedoken.

Oh ja, deze al te lange inleiding wil ik afsluiten met nóg twee opmerkingen. Ten eerste, het verschil tussen ‘erkend’ en ‘niet erkend’ is cruciaal voor de VDAB én de cursist: het is namelijk een kwestie van centen:

volg je een door VDAB erkende opleiding? Dan kom je in aanmerking voor heel wat financiële voordelen.
https://www.vdab.be/erkende-opleiding/voordelen

Het is echter niet de focus van dit artikel. Het is ook mijn advies aan critici om zelf eerst even te kijken of de opleiding waarvan sprake effectief erkend wordt of niet. Het is ook niet altijd even duidelijk.

Ik wil ook een tweede misverstand wegwerken. Ik gebruik hier en elders de frase “de VDAB biedt (deze of gene) cursus aan”. Nee, voor zover ik kan zien, wordt geen enkele van de hieronder besproken opleidingen door mensen van de VDAB gegeven, in de lokalen van de VDAB. Met ‘aanbieden’ bedoel ik dan ook ‘aanbieden in de databank’.

De rekbare databank

En met die databank van de VDAB lijkt iets bijzonders aan de hand te zijn. Ik begrijp heel goed dat niet elke cursus op elk moment kan aangeboden worden, maar bepaalde opleidingen lijken uit de databank te verdwijnen wanneer ze in de media onder vuur komen te liggen. Neem de cursus Lenormand tarotkaartenlezen, die ook door EOS in januari 2019 op de korrel werd genomen. Deze cursus verdween diezelfde maand uit de databank.

De opleiding Alternatief Therapeut voor Dieren was in januari 2019 te vinden in de databank, in februari 2019 niet meer. Deze cursus hield het volgende in:

Of beter, houdt. Want dit is geen schermafbeelding van januari 2019, maar eentje van mei 2020. De cursus wordt opnieuw aangeboden via de VDAB.

Toevalstreffer? Het is mogelijk. Opnieuw, het aanbod van cursussen varieert. Ik sta zelf lang genoeg in het (modulaire) volwassenenonderwijs om dat te begrijpen. Ik heb dus nog enkele andere opleidingen opgezocht. Bewustzijnscoach (inclusief de zeer slecht onderbouwde Emotional Freedom Techniques): januari 2019 in de databank, februari 2019 ook, in september 2019 verdwenen. Om in mei 2020 terug in databank op te duiken. Een cursus doula (bevallingscoach): januari/februari 2019 in de databank. In september 2019 kon ik het niet meer terugvinden. Eerder deze week, mei 2020, staat deze afstandscursus (jawel) opnieuw te blinken op de website van de VDAB.

Zelfs op dit moment vecht ik tegen de al te menselijke drang om patronen te zien waar er misschien geen zijn. Maar ik moet toegeven dat dit zeer moeilijk wordt wanneer ik merk dat de opleidingen energetisch therapeut, feng shui, healing, lichaamstaalexpert datzelfde patroon volgen. In september 2019 onvindbaar, in mei 2020 worden ze terug vermeld in de databank. De opleiding voor naturopaat, die zijn ze blijkbaar vergeten terug te zetten. Ook in mei 2020 moeten kandidaten voor deze opleiding een andere zoekterm ingeven. Voor alle duidelijkheid: ik heb in september 2019 en mei 2020 gezocht, dat houdt uiteraard niet in dat deze cursussen in die maanden zijn verdwenen dan wel komen bovendrijven.

Een ander voorbeeld. “Geen opleidingen kaartlezen en bachbloesemtherapie meer op website VDAB”, schreef vrt nws. Dat klopt voor de helft. Zoals gezegd is de cursus tarotkaartenlezen inderdaad permanent verwijderd, en ook de zoekterm “bachbloesemtherapie” geeft geen resultaten. Maar hier moet men even creatief zijn als de aanbieder van de cursussen. Denk daaraan wanneer u de zoekterm ‘homeopaat’, of beter, ‘homeopathie’ ingeeft. Terug naar onze bloesems: “Bach” leidt ons naar de opleiding Gezondheidsconsulent en “Bach-bloesemtherapie” vormen daar een onderdeel van de cursus. U merkt dat ook ayurveda en chakra’s aan bod komen.

Dus, nee, Bachbloesems zijn niet uit de databank verdwenen.

En dan vraag ik mezelf af wat er door het hoofd van de twee VDAB-woordvoerders moet gaan. In januari 2019 verklaarde toenmalige woordvoerder Shaireen Aftab:

Enkele weken later wist haar opvolger Joke Van Bommel te melden:

Ik ben nog steeds niet zeker of de twee woordvoerders ondertussen voor choco staan, of dat ik hen volledig verkeerd begrepen heb.

Dat bepaalde opleidingen niet op de website van de VDAB horen, daar zijn de meesten het over eens. Ik kan ook vaststellen dat er inderdaad heel wat opleidingen die kwakzalverij promoten, verdwenen zijn. Maar er zijn er ook heel wat terug opgedoken. En hoe zit het met dat strenger kwaliteitskader? En zijn onderstaande opleidingen nu echt “arbeidsmarktgericht”? En zelfs als ze dat zouden zijn, moet een Vlaamse overheidsinstelling dit soort dubieuze kwakzalverij en pseudowetenschap faciliteren én legitimeren? En in sommige gevallen nog financieren ook.

En dan denk ik aan: alternatief therapeut voor dieren, alternatief voedingsdeskundige, aromatherapie, bachbloesemtherapeut, bewustzijnscoach, doula, energetisch therapeut, feng shui, fytologie, handreflexoloog, happiness coach, healing, kristaltherapie, lichaamstaalexpert, life coach, mindfulness coach, natural farming (in afstandsonderwijs!), natuurlijke geneeswijzen, natuurvoeding, orthomoleculaire voeding, voetreflexoloog.

Laat me nu even de opleiding healing erbij nemen (Code E29627). Eén klik en we zitten midden in esoterisch, pseudowetenschappelijk, alternatief-medisch Lalaland. We zweven naar een parallel universum waar chakra’s geopend en gesloten kunnen worden, energetische velden knetteren en waar dna-activatie mogelijk is, wat dat ook moge betekenen.

Idem dito voor de opleiding energetisch therapeut (Code E16609), hoewel ik hier moet doorklikken naar de website van de lesgever: ongefundeerde nonsens, punt per punt, u aangeboden via VDAB.

In welk kader precies past dit, VDAB? En wat bedoelt u eigenlijk met kwaliteit?

En dit zijn dan maar twee voorbeelden van verschrikkelijk onnozele (maar daarom niet onschuldige) kwakzalverij. Het echte probleem zit ‘em dan nog niet in deze opleidingen, maar in bijvoorbeeld bewustzijnscoach en kindercoach.

Hoe rijmt de VDAB dat met “strenger kwaliteitskader” en “#workinpogress”. Geen idee hoe de VDAB de toekomst bekijkt, maar ik hoop niet na een cursus “glazen bolkijken” aangeboden door het Centrum voor Afstandsonderwijs.

Centrum voor Afstandsonderwijs

In januari 2019 wist toenmalige woordvoerder van de VDAB het volgende te melden in EOS:

Opleidingsverstrekkers kunnen hun opleidingen vrij op onze website plaatsen.

Op zich niet onlogisch: er moeten heel wat werkuren kruipen in het up-to-date houden van de databank en de organisaties die de cursussen verstrekken hebben alle nodige gegevens. Het is het woordje ‘vrij’ dat mij nog steeds met verstomming slaat. De VDAB is geen kattenpis, dat zijn geen drie ouw’ venten die af een toe een vergaderingetje houden in de achterzaal van Café De Sportvriend en aan het neefje vragen om een website in elkaar te knoeften. Dat is een overheidsinstelling die – met het risico te klinken als een man van middelbare leeftijd met hangbuik (toegegeven, ben ik, heb ik) – draait op belastinggeld. Die VDAB biedt dubieuze verstrekkers van zo mogelijk nog dubieuzere cursussen niet alleen webruimte aan om promotie te maken voor de grofst denkbare afzetterij, voor puur kwakzalversbedrog. Nee, ze laten die instellingen zélf vrijelijk bepalen wat ze in de databank en dus op de website zetten, en blijkbaar ook wanneer en dan nog eens zonder controle!

En dat Centrum voor Afstandsonderwijs (en Avondonderwijs) is een constante, althans tijdens mijn zoektocht. Deze instelling was ook een van de doelwitten van Ann Brusseel, toen parlementariër tijdens een commissievergadering voor onderwijs op 3 mei 2018 aan – alsof er niets veranderd is – bevoegd minister Hilde Crevits (Vraag om uitleg over de handelswijzen van private instanties die afstandsonderwijs aanbieden).

Een instelling die tijdens een commissievergadering wordt aangewreven dat ze afstandscursussen geven voor beroepsopleidingen die daar niet mee gebaat zijn (apothekersassistent is een van de voorbeelden in de vraag), 1500 euro voor bepaalde opleidingen vragen (toen althans), en die bestempeld wordt als “verre van koosjer”, die instelling zit mee aan de knoppen van Vlaanderens databank voor werkzoekenden? Ik hou mijn hart vast in dit post-COVID-19-tijdperk met zijn talloze extra werklozen, met mensen die hun beroepsleven terug op de sporen willen krijgen en daarbij een beroep doen op de VDAB-website.

Met betrekking tot de lijst van opleidingen had Brusseel toen ook al de volgende opmerkingen en vragen:

Daar staan nog zaken in die voor mij echt niet kunnen omdat het een vrij aanzienlijke impact kan hebben. Die mensen gaan denken dat ze de gezondheid van anderen kunnen beoordelen. Het gaat ook om ‘advies in voeding’: kindervoedingsadviseur, natuurlijke geneeswijzen, orthomoleculaire voeding, sportcoaches, anatomie en fysiologie, burn-outcoach. Ik lees hier ook de vrolijkheden van: aromatherapie, astrologie, Bachbloesemtherapeut – jawel –, parapsychologie en kristaltherapie – echt waar.

Ik heb dit deze morgen ook al besproken met de minister van Werk en wetenschapsbeleid [Philippe Muyters]. Hij was niet zo heel erg blij met mijn vragen, omdat ik ervan uitging dat hij als minister van wetenschapsbeleid even bezorgd zou zijn over de inhoud van die cursussen als ik, maar hij is iets minder bezorgd en heeft veel vertrouwen in de mensheid. Misschien siert deze karaktertrek hem. Ik heb dat niet altijd, al dat vertrouwen in de mensheid. Het weze zo.

Twee dagen later verscheen in De Morgen het artikel Klachten over private opleidingscentra. TL;DR: “Ze verkopen cursussen met diploma’s die totaal waardeloos zijn” en ook het Centrum voor Afstandsonderwijs krijgt zijn plaatsje in het verslag.

Wie mest deze stal uit?

Eigenlijk moet de vraag zijn, na minstens twee jaar van aanklachten en kritische berichtgevingen, en van de vragen van een parlementariër die het onderwijs kent: wie mest deze stal niet uit en waarom niet? Wie wordt hier beter van?

Ik meen te hebben begrepen dat het dringen is, maar is er nog plaats in die Skeptische Put van jullie, SKEPP? Ik help ze er graag mee in. En ik kan enkel maar hopen dat ik ze er binnen afzienbare tijd mee terug uit kan helpen. Er is geen enkele reden waarom de huidige rotheid van de VDAB inzake het aanbod van nepopleidingen, fake onderwijs en vuige kwakzalverij, oplichterij en bedrog, een permanent gegeven moet zijn.

Tot slot een disclaimer: ik heb geen enkele affiliatie met open-VLD. Ik heb zeer zeker wél interesse in de ideeën op het gebied van onderwijs van Ann Brusseel en Jimmy Koppen, die ik trouwens niet persoonlijk ken. Ik ben geen lid van eender welke humanistische of vrijzinnige organisatie. Ik ben geen ontevreden (ex-)werknemer, cursist of wat dan ook van de VDAB. Ik ben betalend en zogenaamd werkend lid van SKEPP.

Dubieuze opleidingen en VDAB, terug in de tijd

logo_witopblauwVandaag vond ik tot mijn verbazing op de tafel in de lerarenkamer een kopie van een artikel uit De Tijd van 17 mei 2018, Een cursusje grootoudercoach, iemand?. Het is een striemend opiniestuk van een een tiental academici en experts. Meer bepaald van Katleen Gabriels (assistant professor filosofie en ethiek TU Eindhoven), Frederik Anseel (professor organisatiepsychologie King’s College London), Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte UGent), Gustaaf Cornelis (lerarenopleiding VUB), Ann Dooms (professor wiskunde VUB), Wouter Duyck (voorzitter opleiding psychologie UGent), Jimmy Koppen (wetenschappelijk medewerker geschiedenis VUB), Patrick Loobuyck (moraalfilosoof UA en UGent), Jean Paul Van Bendegem (hoogleraar wijsbegeerte VUB), Bart Van Kerkhove (professor wetenschapsfilosofie VUB en UHasselt) en Sylvia Wenmackers (wetenschapsfilosoof KU Leuven).

Om een of andere reden is dat stuk mij toen jammer genoeg volledig ontgaan, hoewel ook de nieuwswebsite van de vrt er een artikel aan gewijd heeft en Katleen Gabriels in de vrt-studie het opiniestuk kon toelichten. Zij begon met het te duiden als “een aanklacht tegen wanpraktijken van privéscholen”, hoewel ze dat laatste snel corrigeerde; het zijn “ondernemingen”. Enigszins modieus maar raak werd het samengevat als “fake education”.

Enkele citaten uit het opiniestuk (De Tijd, 17 mei 2018), dat trouwens zeer lezenswaardig én nog steeds actueel is:

Het afstandsonderwijs heeft honderden cursussen in de aanbieding. Talen en hobby’s, maar net zozeer bachbloesemtherapie, handlezen of grootouder­coaching. Deze privéscholen benadrukken dat ze gegarandeerde kwaliteit bieden. Al te vaak komen wij uit bij ‘docenten’ die zelf geen relevante opleiding genoten.

Een beetje verder lezen we:

In het Vlaams Parlement bond Ann Brusseel (Open VLD) de kat de bel aan. In De Tijd klaagde Frederik Anseel de wanpraktijken van coaches, vaak opgeleid aan zulke scholen, aan. En De Morgen berichtte recent over misleidende handelspraktijken door deze privéscholen. Test-Aankoop sprak zelfs over een structureel probleem na meerdere klachten te hebben ontvangen.

Onder het kopje VDAB, want blijkbaar gaat het over toenmalige (en huidige partners) van deze Dienst van de Vlaamse Overheid, lezen we dan het volgende:

Deels situeert dat probleem zich ook op het niveau van de VDAB. We zouden hopen dat de opleidingenzoeker op de site op zijn minst naar hogescholen of universiteiten verwijst. Probeer het zelf en geef ‘psychologie’ in als zoekterm op de website van de VDAB (via ‘Zoek een opleiding’). Uit de resultaten haalden we er 22 met letterlijk ‘psychologie’ in de titel: stuk voor stuk georganiseerd door NHA, Centrum voor Avondonderwijs of Laudius. Dit is geen onderwijs. Dit is business.

Ik zwier verbouwereerd dit artikel op Twitter in een bescheiden draadje, ik druk mijn verbazing uit over het feit dat deze malaise van schandalige opleidingen al zo lang duurt en ga terug werken.

Katleen grootoudercoach.jpg

De reactie van de VDAB laat niet op zich wachten. Deze keer is het niet de woordvoerder die reageert, maar @vdab_be zelf. Ook nu bekruipt mij het gevoel dat de communicatie vanuit de VDAB zéér bevreemdend is:

Katleen grootoudercoach 2

Wat ik meen te leren uit deze tweet.
Ten eerste leer ik dat, als ik online wil zoeken naar een opleiding die wordt aangeboden op de website van de VDAB, ik Google niet mag gebruiken. Ik moet blijkbaar de zoekmogelijkheden raadplegen die op de website van de VDAB aangeboden worden. Want zo werkt het internet, natuurlijk. Google brengt mij naar resultaten op de website van de VDAB die ik van de VDAB niet mag interpreteren als geldige resultaten. Ik kom hier later op terug.

Ten tweede: andermaal reageert @vdab_be in de tweet van 12 februari 2019 op het meest absurde voorbeeld uit het opiniestuk van mei 2018, namelijk op de cursus handlezen. En inderdaad, deze cursus wordt niet meer aangeboden. Dit hebben we ook gezien naar aanleiding van de commentaar van Eos, zoals vermeld in een vorig stuk. Dieter De Cleene vernoemt in zijn stuk “‘Kaartlezer, een beroep met toekomst!’ VDAB gaat opleidingen op de website kritisch doorlichten” (16 januari, 8 maanden na het opiniestuk in De Tijd) een cursus tarotkaartlezen en net die ronduit idiote opleiding verdwijnt dan prompt uit de databank. Ik leer hieruit dat alvast de meest dubieuze opleidingen die vermeld worden in de titel of in het stuk, de meeste kans maken om te verdwijnen uit de databank.

Ten derde: de verwijdering van kwakcursussen zoals Bachbloessem voor dieren, Lenormand kaartenlezen etc. leidt enigszins de aandacht af van de echt ernstige gevallen. Over de opleidingen met ernstigere implicaties, bijvoorbeeld de opleiding kindercoach, wordt met geen woord gerept. Ik citeer opnieuw uit het opiniestuk van Katleen Gabriels e.a.

En wat dacht u van kindercoach? Twaalf lessen, 549 euro bij het Centrum voor Avondonderwijs. Stage of relevante vooropleiding uiteraard overbodig. Na twaalf lessen, inclusief over traumaverwerking, mag de cursist een eigen praktijk starten. Ouders met een kind met gedragsstoornissen laten zich door de kindercoach een rad voor de ogen draaien. U zult de namen van de coaches waarschijnlijk niet tegenkomen op compsy.be, waar alleen erkende psychologen geregistreerd staan.

Meer nog, een snelle zoektocht via de website van de VDAB leert mij dat die opleiding van Kindercoach nu nog steeds wordt aangeboden door een partner die in het opiniestuk van acht maanden geleden gebrandmerkt wordt als een onverantwoorde opleiding aangeboden door een instantie die “fake education” verzorgt”.

Ik begrijp trouwens nu pas te volle deze reactie op twitter:

kindercoach

Maar ik leer tot slot uit de tweet van de VDAB dat het na Katleen Gabriels artikel acht maanden geleden allemaal niet zo dringend is. De VDAB tweette op 12 februari dat het een #workinprogress is. En nu wordt nog steeds beweerd dat de VDAB “dit in de gaten (blijft) houden“, dat ze “intussen aan een strenger kwaliteitskader (werken)” en dat ze het nog steeds kritisch aan het bekijken zijn. En dat terwijl de partners die aangeklaagd worden in het opiniestuk hun dubieuze opleidingen blíjven aanbieden via de website van de VDAB. #workinprogress of #NotFrikkingUrgentAtAll?