Dubieuze opleidingen en VDAB, terug in de tijd

logo_witopblauwVandaag vond ik tot mijn verbazing op de tafel in de lerarenkamer een kopie van een artikel uit De Tijd van 17 mei 2018, Een cursusje grootoudercoach, iemand?. Het is een striemend opiniestuk van een een tiental academici en experts. Meer bepaald van Katleen Gabriels (assistant professor filosofie en ethiek TU Eindhoven), Frederik Anseel (professor organisatiepsychologie King’s College London), Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte UGent), Gustaaf Cornelis (lerarenopleiding VUB), Ann Dooms (professor wiskunde VUB), Wouter Duyck (voorzitter opleiding psychologie UGent), Jimmy Koppen (wetenschappelijk medewerker geschiedenis VUB), Patrick Loobuyck (moraalfilosoof UA en UGent), Jean Paul Van Bendegem (hoogleraar wijsbegeerte VUB), Bart Van Kerkhove (professor wetenschapsfilosofie VUB en UHasselt) en Sylvia Wenmackers (wetenschapsfilosoof KU Leuven).

Om een of andere reden is dat stuk mij toen jammer genoeg volledig ontgaan, hoewel ook de nieuwswebsite van de vrt er een artikel aan gewijd heeft en Katleen Gabriels in de vrt-studie het opiniestuk kon toelichten. Zij begon met het te duiden als “een aanklacht tegen wanpraktijken van privéscholen”, hoewel ze dat laatste snel corrigeerde; het zijn “ondernemingen”. Enigszins modieus maar raak werd het samengevat als “fake education”.

Enkele citaten uit het opiniestuk (De Tijd, 17 mei 2018), dat trouwens zeer lezenswaardig én nog steeds actueel is:

Het afstandsonderwijs heeft honderden cursussen in de aanbieding. Talen en hobby’s, maar net zozeer bachbloesemtherapie, handlezen of grootouder­coaching. Deze privéscholen benadrukken dat ze gegarandeerde kwaliteit bieden. Al te vaak komen wij uit bij ‘docenten’ die zelf geen relevante opleiding genoten.

Een beetje verder lezen we:

In het Vlaams Parlement bond Ann Brusseel (Open VLD) de kat de bel aan. In De Tijd klaagde Frederik Anseel de wanpraktijken van coaches, vaak opgeleid aan zulke scholen, aan. En De Morgen berichtte recent over misleidende handelspraktijken door deze privéscholen. Test-Aankoop sprak zelfs over een structureel probleem na meerdere klachten te hebben ontvangen.

Onder het kopje VDAB, want blijkbaar gaat het over toenmalige (en huidige partners) van deze Dienst van de Vlaamse Overheid, lezen we dan het volgende:

Deels situeert dat probleem zich ook op het niveau van de VDAB. We zouden hopen dat de opleidingenzoeker op de site op zijn minst naar hogescholen of universiteiten verwijst. Probeer het zelf en geef ‘psychologie’ in als zoekterm op de website van de VDAB (via ‘Zoek een opleiding’). Uit de resultaten haalden we er 22 met letterlijk ‘psychologie’ in de titel: stuk voor stuk georganiseerd door NHA, Centrum voor Avondonderwijs of Laudius. Dit is geen onderwijs. Dit is business.

Ik zwier verbouwereerd dit artikel op Twitter in een bescheiden draadje, ik druk mijn verbazing uit over het feit dat deze malaise van schandalige opleidingen al zo lang duurt en ga terug werken.

Katleen grootoudercoach.jpg

De reactie van de VDAB laat niet op zich wachten. Deze keer is het niet de woordvoerder die reageert, maar @vdab_be zelf. Ook nu bekruipt mij het gevoel dat de communicatie vanuit de VDAB zéér bevreemdend is:

Katleen grootoudercoach 2

Wat ik meen te leren uit deze tweet.
Ten eerste leer ik dat, als ik online wil zoeken naar een opleiding die wordt aangeboden op de website van de VDAB, ik Google niet mag gebruiken. Ik moet blijkbaar de zoekmogelijkheden raadplegen die op de website van de VDAB aangeboden worden. Want zo werkt het internet, natuurlijk. Google brengt mij naar resultaten op de website van de VDAB die ik van de VDAB niet mag interpreteren als geldige resultaten. Ik kom hier later op terug.

Ten tweede: andermaal reageert @vdab_be in de tweet van 12 februari 2019 op het meest absurde voorbeeld uit het opiniestuk van mei 2018, namelijk op de cursus handlezen. En inderdaad, deze cursus wordt niet meer aangeboden. Dit hebben we ook gezien naar aanleiding van de commentaar van Eos, zoals vermeld in een vorig stuk. Dieter De Cleene vernoemt in zijn stuk “‘Kaartlezer, een beroep met toekomst!’ VDAB gaat opleidingen op de website kritisch doorlichten” (16 januari, 8 maanden na het opiniestuk in De Tijd) een cursus tarotkaartlezen en net die ronduit idiote opleiding verdwijnt dan prompt uit de databank. Ik leer hieruit dat alvast de meest dubieuze opleidingen die vermeld worden in de titel of in het stuk, de meeste kans maken om te verdwijnen uit de databank.

Ten derde: de verwijdering van kwakcursussen zoals Bachbloessem voor dieren, Lenormand kaartenlezen etc. leidt enigszins de aandacht af van de echt ernstige gevallen. Over de opleidingen met ernstigere implicaties, bijvoorbeeld de opleiding kindercoach, wordt met geen woord gerept. Ik citeer opnieuw uit het opiniestuk van Katleen Gabriels e.a.

En wat dacht u van kindercoach? Twaalf lessen, 549 euro bij het Centrum voor Avondonderwijs. Stage of relevante vooropleiding uiteraard overbodig. Na twaalf lessen, inclusief over traumaverwerking, mag de cursist een eigen praktijk starten. Ouders met een kind met gedragsstoornissen laten zich door de kindercoach een rad voor de ogen draaien. U zult de namen van de coaches waarschijnlijk niet tegenkomen op compsy.be, waar alleen erkende psychologen geregistreerd staan.

Meer nog, een snelle zoektocht via de website van de VDAB leert mij dat die opleiding van Kindercoach nu nog steeds wordt aangeboden door een partner die in het opiniestuk van acht maanden geleden gebrandmerkt wordt als een onverantwoorde opleiding aangeboden door een instantie die “fake education” verzorgt”.

Ik begrijp trouwens nu pas te volle deze reactie op twitter:

kindercoach

Maar ik leer tot slot uit de tweet van de VDAB dat het na Katleen Gabriels artikel acht maanden geleden allemaal niet zo dringend is. De VDAB tweette op 12 februari dat het een #workinprogress is. En nu wordt nog steeds beweerd dat de VDAB “dit in de gaten (blijft) houden“, dat ze “intussen aan een strenger kwaliteitskader (werken)” en dat ze het nog steeds kritisch aan het bekijken zijn. En dat terwijl de partners die aangeklaagd worden in het opiniestuk hun dubieuze opleidingen blíjven aanbieden via de website van de VDAB. #workinprogress of #NotFrikkingUrgentAtAll?

Studiedag: de magie van het kritische denken (29 september 2018)

Interessante studiedag over kritisch denken.

* * *

Inhoud en opzet

Hoewel de menselijke soort onbetwistbaar intelligent is, valt evenmin te ontkennen dat we bijzonder kwetsbaar zijn voor irrationalisme. Ook in de 21ste eeuw, ondanks de aantoonbare betrouwbaarheid van de wetenschappelijke methodes, blijven talloos veel mensen geloof hechten aan pseudowetenschap, bijgeloof, complottheorieën en dergelijke meer. De voorbije jaren verschenen diverse publicaties waarin wordt uiteengezet hoe we ons kritisch denken, of onze cognitieve weerbaarheid tegen irrationalisme, kunnen verbeteren.

Deze studiedag wil hiertoe haar steentje bijdragen, vanuit de invalshoek van de goochelkunst, het illusionisme en mentalisme. Goochelaars en illusionisten slagen er dankzij diverse technieken in om ons te misleiden, zelfs om de indruk te wekken dat er bovennatuurlijke krachten aan het werk zijn. Al te vaak gaan ook intelligente, zelfs wetenschappelijk geschoolde mensen verklaringen zoeken voor de performances van illusionisten of mentalisten die volkomen onkritisch zijn. Goochelaars weten onze cognitief kwetsbare plekken te vinden. Ze kennen de zwaktes van onze zintuigen en ons geheugen, en ze weten op welke diverse manieren ze onze zoektocht naar verklaringen de mist kunnen insturen. Tijdens de studiedag wordt dit alles zowel theoretisch als praktisch geïllustreerd, op wetenschappelijk verantwoorde maar ook entertainende wijze.

Programma

09.30 u: ontvangst met koffie
10.00 u: lezing door Johan Braeckman: Illusionisme en kritisch denken: een natuurlijk verbond
10.45 u: lezing door Filip Van Beurden: Illusionisme als wetsteen voor het denken
11.30 u: lezing door Thomas Weynants: Over magische media
12.15 u: lunch & optreden mentalist Tayson Peeters
13.30 u: lezing door Het Illuseum: Psychologie achter de truc
14.30 u: koffie
15.00 u: lezing door Dirk Minnebo: Geloof je eigen oren (niet). Over akoestische illusies
16.00 u: slotwoord door Jan De Maeyer
16.15 u: receptie

Praktisch

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer BE54 0017 5343 9997 van ZOMERSCHOOL KD met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’. Na storting van het bedrag is u ingeschreven. In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.

Locatie

De Corridor Wetteren
Olmenlaan (ter hoogte van de Massemsesteenweg 19, Wetteren).

Organisatie

De Corridor en Denkpalet i.s.m. SKEPP en de humanistische denktank Kwintessens.

Reserveer uw plaats

Deze studiedag wordt u aangeboden tegen de prijs van 50 euro. Stort dit bedrag op het nummer

BE54 0017 5343 9997
van ZOMERSCHOOL KD

met vermelding: ‘magie + uw e-mailadres’ Na storting van het bedrag is u ingeschreven.

In de prijs is begrepen de inschrijving en het bijwonen van de studiedag, koffie en lunch.
Het aantal deelnemers is beperkt tot vijftig.

De reden waarom u uw e-mailadres dient te vermelden is dat wij u moeten kunnen contacteren indien u inschrijft en niet behoort tot de eerste 50 ingeschrevenen. We plaatsen u dan eerst op een reservelijst (in volgorde van storting) en laten u tijdig weten bij eventuele afzegging van één of meerdere eerste 50-ingeschrevenen dat u alsnog kan deelnemen. Na betaling krijgt u via mail een bevestiging dat u ingeschreven bent en ook dat u betaald hebt.

Jart Voortman versus ‘de skeptici’

img_0217Op woensdag 21 september 2016 hield de protestantse theoloog Jart Voortman in het Antwerpse Elcker-ik centrum een lezing met als titel “Bestaat er zoiets als het paranormale?”. Aangezien het mijn bedoeling is om een leesbaar verslag te schrijven, moet ik hier en daar creatief omgaan met de chronologie van de lezing. Ik ga de vele onderbrekingen, vragen en verhalen wegediten. De hele namiddag verliep vrij chaotisch en eerlijk gezegd vroeg ik me nadien af of het wel zoiets als een lezing was.

Voortman opende met een frontale aanval – laat het ons een inleiding noemen – op mensen die zeggen dat ze alles begrijpen, mensen die denken dat de werkelijkheid bestaat uit een hoop moleculen die gewoon maar wat met elkaar botsen. Mensen die het leven beschouwen als een driedelige set blokken met daarop de letters D, N en A. Mensen, kortom, die zich gedragen als stropopargumenten.

En om aan te tonen dat er veel meer is dan wat we kunnen waarnemen met onze zintuigen, probeerde hij enkele goocheltrucjes uit te voeren, een middel dat zeer populair is onder skeptici, denk maar aan honest liar James Randi, onze Gili of Tayson Peeters.

Als het Voortmans bedoeling was om aan te tonen dat de wereld meer is dan de waarneembare werkelijkheid, dus “zoiets als het paranormale”, dan is een goocheltruc niet de beste keuze, me dunkt: een goede truc is er nu net op gericht om ons dat te doen geloven terwijl men enkel “materialistische” middelen gebruikt, “botsende moleculen”, zo u wil. Het punt van Gili’s show “Iedereen paranormaal”, bijvoorbeeld, was nu net het feit dat hij door te spelen met de vijf zintuigen van zijn publiek de indruk kon wekken dat er een zesde zintuig is.

Maar niet alleen mij deed zijn onhandig gestuntel sterk denken aan Toon Hermans’ legendarische goochelsketch, die volledig de mist in ging. Als het dus Voortmans bedoeling was om aan te tonen dat we iets moesten zien dat er niet was, namelijk goocheltrucs, dan slaagde hij wél in zijn opzet. Hoe dan ook, een carrière als eerlijke leugenaar kan de Hollandse theoloog best vergeten.

Een carrière als natuurkundige trouwens ook: indien men denkt dat de kwantummechanica plompweg aantoont dat alles mogelijk is, dan denk ik dat men het niet al te best begrepen heeft. Dat er verder niet veel over kwantumfysica in relatie tot het paranormale gesproken werd, was een van de weinige pluspunten van de namiddag.

de-ongelovige-thomas-heeft-een-puntOp dit punt staat in mijn notaboekje “begint plots over SKEPP en skepticisme”, maar om de tekst leesbaar te houden, zal ik het houden bij: in het deel na de inleiding zette een gewiekste Jart zijn aanval op het skepticisme in. Als wapens selecteerde hij argumenten en redeneringen die hij nu net in de skeptische literatuur gevonden had. Jart wilde het skepticisme en in één moeite door bekende adepten als Etienne Vermeersch, Johan Braeckman en de “te kille, al te rationele” Maarten Boudry met hun eigen argumenten verslaan en op die manier aantonen dat (1) skeptici weinig wetenschappelijk zijn en (2) dat er zoiets als het paranormale bestaat! Dat was waarschijnlijk ook de reden waarom hij zijn lezing aangekondigd heeft in een mail aan SKEPP, zoals ik uit goede bron vernomen heb. Zijn munitie haalde hij vooral uit Braeckmans en Boudry’s boek De Ongelovige Thomas heeft een punt.

Skeptici houden zich onledig met zaken zoals telepathie, wenende Mariabeeldjes, hekserij en, ach, ook wel wat homeopathie en een complot hier en een ufo daar, aldus Voortman. Terwijl hij lacherig wat commentaartjes gaf op de ondraaglijke lichtheid van de drukdoenerij omtrent Yeti’s en Bigfoots, zwaaide hij met Michael Schermers Why people believe weird things, een boek dat voor één vijfde gaat over dat andere, onbetekenende akkefietje met die zes miljoen joden en den Duits. Of tegengas geven – slechte woordkeuze… of ingaan tegen de Holocaustontkenning ook “zo één van die subjectieve zaken” is die skeptici proberen te ontmaskeren, werd dus niet meteen duidelijk daar in de zaal van Elcker-ik, gelegen midden in de Antwerpse Jodenbuurt.

Onduidelijkheid troef bij Voortman, een hele lezing lang. In het zelfde rijtje van banale skeptische onderwerpen had hij het over zogenaamde spookhuizen. Maar beschouwde hij mensen die op zoek gaan naar geesten met, ocharme de sukkelaars, elektronische apparatuur (ha ha hoongelach) nu als skeptici? Het werd nog verwarrender wanneer hij twee minuten later verhaaltjes begon op te dissen van geesten die zich kenbaar maken via … oude radio’s. En zo trapte onze theoloog constant zichzelf in het kruis.

Hoe dan ook, volgens Jart besluiten skeptici veel te snel dat iets niet bestaat, dat iets niet klopt of kan. En dat is volgens hem niet wetenschappelijk. Er volgde net geen “Checkmate, skeptics!”

“Buitengewone beweringen vereisen buitengewone bewijzen”. Ook deze slagzin, onder meer gedebiteerd door Carl Sagan, wilde Voortman in vraag te stellen. Zijn eerste voorbeeld ging over de zwaartekrachtgolven: er werd lang over getheoretiseerd, maar uiteindelijk was één eenvoudig bewijs afdoende om de wetenschappelijke gemeenschap te overtuigen van het bestaan van die golven. Terwijl ik een enigszins wilde What the fuck! probeerde te onderdrukken, vuurde hij een tweede voorbeeld af. De boutade van de bioloog J.B.S. Haldane, dat één fossiel van een konijn in Pre-Cambrische afzettingen de evolutietheorie van Darwin onderuit kan halen, vond hij ook een aanwijzing dat skeptici serieus overdrijven met hun ‘buitengewone bewijzen’. Wat is er nu eenvoudiger dan één konijn? Anders gezegd, in de wetenschap heeft men helemaal niet veel bewijzen nodig! Voor scheidsrechter Jart is het opnieuw duidelijk dat skeptici zich op het wetenschappelijke veld in een buitenspelpositie bevinden.

Een derde punt: door hun stugge en afwijzende houding ten opzichte van anekdotes plaatsen skeptici zich andermaal buiten de wetenschappelijke discussie, aldus Voortman. Voor skeptici doen anekdotes er niet toe, terwijl ze niet beseffen dat in de wetenschappelijke literatuur casussen wél belangrijk zijn. Skeptici bekijken de wereld louter vanuit hun perspectief. Dat ze daardoor willens nillens doof blijven voor anekdotes, maakt dat ze dingen niet serieus nemen. Maar daar vergist Jart zich feestelijk in. Waar hij zich ook in vergist, is in de betekenis van vrij eenvoudige Nederlandse woorden. Zijn semantisch gegoochel had ongeveer dezelfde kwaliteit als zijn eerste goocheltrucjes. ‘Buitengewoon’ betekent niet hetzelfde als ‘veel’ of ‘complex’ en net zomin is ‘anekdote’ hetzelfde als ‘casus’.

Ook de statistiek, dat andere hulpmiddel, moest er aan geloven. Omdat er om en bij de 20 mensen in de zaal zaten, verwees hij naar de verjaardagsparadox: er is 50 procent kans dat in een groep van 23 willekeurig gekozen mensen twee dezelfde verjaardag delen. Maar daar geloofde hij niet in, dat ging in tegen zijn gevoel en intuïtie. Hij was zo overtuigd dat de paradox niet klopt, dat hij ei zo na het Wikipedia-artikel citeerde: “Bij veel wiskundige vraagstukken, met name bij kansrekening en statistiek, blijken mensen intuïtief tot verkeerde antwoorden te komen. Omdat deze ingevingen zo overtuigend zijn, voelen mensen geen enkele aanleiding om te twijfelen aan hun antwoord.”

Het wordt een beetje vervelend, maar bij zijn volgende punt hoorde hij andermaal de bel maar wist hij de klepel niet hangen. Omdat mensen zeer beïnvloedbaar zijn, een waardevol gegeven uit de sociale psychologie, is het mogelijk om valse herinneringen te creëren. We hebben al bij al een onbetrouwbaar geheugen, aldus Voortman, waarmee hij zo ongeveer de halve skeptische literatuur van de laatste 30 jaar citeerde. Maar ook hier maakte hij een vreemde omslag.’s Avonds weet hij namelijk doorgaans waar hij ‘s morgens zijn fiets heeft gezet, dus “dat het geheugen één grote warboel is, dat kunnen we toch niet accepteren”. In zijn schijnbokswedstrijd tegen zijn imaginaire skeptici was dit zo ongeveer de vierde keer dat hij zichzelf tegen het canvas werkte.

Een laatste argument haalde hij eveneens uit het boek van Braeckman en Boudry. En ook hier is de uiteindelijke pointe dat een uitleg die skeptici gebruiken om anderen de les te spellen, hen uiteindelijk als een boemerang vol in het gezicht raakt: immunisatiestrategieën. Skeptici hebben namelijk zelf ook last van cognitieve dissonantie en zeker wat het paranormale betreft. Het past niet in hun wereldbeeld, dus elk bewijs, elk argument pro redeneren ze weg om hun ideeën intact te houden. Dit lijkt mij trouwens een uitstekende plaats om te melden dat op 22 december in het Antwerpse Elcker-ik centrum een namiddag over cognitieve dissonantie zal plaatsvinden.

Mocht u de indruk krijgen dat dit tot nu toe enigszins een coherente lezing was, ondanks de inhoudelijke onvolkomenheden, dan komt dat louter omdat ik alle onderbrekingen van enkele aanwezige skeptici en een schier oneindige stortvloed aan anekdotes, casussen quoi, heb weggelaten. De drang bij de aanwezigen om te getuigen over hun paranormale ervaringen was enorm. Jart had geen greep op zijn publiek en stilaan verloor de lezing haar dynamiek.

Ondertussen waren we aangekomen bij het deel waarin hij twee fragmenten uit de KRO-reeks Wonderen bestaan wilde tonen. Het waren volgens hem zéér sterke voorbeelden van paranormale gebeurtenissen. De fragmenten die hij toonde, vind ik online niet direct terug, maar via deze link naar de webpagina van het KRO-programma krijgt u alvast een indruk van de inhoud en van de waarde van de getuigenissen. Voor mensen die niet klikken: het programma is even stroperig, kitchy & campy als de titel doet vermoeden.

Jart heeft twee specifieke verhalen gekozen, omdat daarin telkens meerdere mensen dezelfde ervaring hebben! En dat kan toch geen toeval zijn, daar kan geen skeptisch argument tegen op. In een eerste fragment vertelde een vrouw hoe ze door een “onzichtbare hand” werd tegenhouden en van de dood werd gered. Een getuige bevestigde de gebeurtenissen. In een tweede fragment vertelden twee zussen op een bijna identiek dezelfde manier hoe ze op een bijna identiek dezelfde manier via een klopgeest te weten zijn gekomen dat hun vader gestorven was in Turkije. Hetzelfde verhaal, dezelfde bewoordingen: dat kan niet gelogen zijn! En trouwens, vóór de reis, zo getuigde de hele familie in tranen, had vader al aangekondigd dat het zijn laatste keer zou zijn. Nou, een mooier bewijs voor het paranormale kan je toch niet tegenkomen. Jart glunderde en zag hoe het paranormale, eerder dan het verdriet van de twee dames, afdroop van het scherm.

De zaal werd rumoeriger, een enkeling trok duidelijk de skeptische kaart, de meerderheid wilde vooral zélf vertellen. Eerst over hun persoonlijke ervaringen, later over verhalen die ze zelf gehoord hadden, een opbod aan paranormaligheid: bijna-doodervaringen, mysterieus aangekondigde sterfgevallen, paranormaal begaafde kinderen die dode mensen zien, en parasensitieve dieren die zo uit de sprookjes van Rupert Sheldrake lijken te zijn gestapt. De meeste verhalen waren in se zo schrijnend en aandoenlijk, ook als men ze zou ontdoen van de paranormale franjes. Maar Jart verloor het initiatief en de namiddag begon te verzanden in de “casussen”. Hier en daar werd er nog geprobeerd om iets te duiden – dat we na zovele verhalen over bijna-doodervaringen niet meer kunnen ontkennen dat er niets van aan is, want een professor hier zegt en een onderzoek daar bewijst. “Onze hersenen maken het bewustzijn niet, net zomin als een computer het internet maakt”, aldus onze protestantse theoloog in een poging om relevant te blijven. Uiteraard lokte dit een vraag over Dick Swaabs boek Wij zijn ons brein uit. Met zijn opmerking dat volgens hem paranormale ervaringen bestaan, maar paranormale begaafdheid niet, oogstte hij dan weer geen succes bij de aanwezigen met paragnostieke neigingen.

Het werd ook goor: een aanwezige man vertelde een dieptragisch verhaal gelardeerd met schijnbaar paranormale fenomenen en eindigde snikkend met de woorden “Ik weet niet wat het verhaal betekent”. Waarop Voortmans pastorale antwoord luidde: “Je weet best zelf wat het betekent.” En hier eindigde wat mij betreft het goede fatsoen en de lezing.

Het is meer dan begrijpelijk dat mensen een enorme drang voelen om hun tragische verhalen te vertellen en om hogere betekenissen te zoeken in schijnbaar ongerelateerde gebeurtenissen die lijken te leiden naar een tragisch sterfgeval. Uiteraard hebben zulke ervaringen een enorme impact op een mensenleven, op het leven van tal van mensen die zulke gelijklopende tragische feiten moeten ondergaan. Wat ik al niet meer begrijp is dat deze neigingen niet gewoon beschouwd kunnen worden als wat ze zijn: kenmerken van onze menselijkheid, kenmerken die net door hun gelijkenissen mensen dichterbij zouden kunnen brengen in verdriet, acceptatie en mededogen. In plaats daarvan geven clowns als Voortman de voorkeur aan een paranormale uitleg, die schijnbaar wijst op een Hoger Iets, maar uiteindelijk uiterst banaal is. Dat wij zulke gelijklopende tragische ervaringen hebben, die inderdaad vragen kunnen oproepen, maakt ons net tot mensen. Dat toeschrijven aan het paranormale is een flagrante ontkenning van onze menselijkheid.

31/05/2016: Skeptics in the Pub met Johan Braeckman

braeckman

In mei is Johan Braeckman onze Skeptic in ’t Café.

Lezing: Over extremisme en radicalisme: oorzaken en aanpak

Locatie’t Gesproken Dagblad, Spoorweglaan 136, 9230 Wetteren.
De inkom is gratis, maar wie er bij wil zijn graag een seintje naar: eric.mc.bracke@gmail.com!

Datum en uur: dinsdag 31 mei om 20.00 u

Johan Braeckman is hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Gent, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam (2003-2008). Hij is de oprichter van De Maakbare Mens en redactielid van Wonder en is gheen Wonder, het tijdschrift van SKEPP. Zijn bio- en bibliografie vindt u terug op de website johanbraeckman.be.

 

Skeptics in the Pub wordt mogelijk gemaakt door SKEPP, de Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudo-wetenschap en het Paranormale. Door lid te worden steunt u onze activiteiten.

29/04/2016: Skeptics in the Pub met Sebastien Valkenberg

Sebastien 4x4Iedereen heeft zijn waarheid, wetenschap is ook maar een theorie of een vorm van geloof en dat kan ook geen toeval zijn. Toch wel, als na dat soort uitspraken uw rechteroog begint te knipperen en de stuipen door uw lichaam trekken.

Sebastien Valkenberg is eveneens allergisch aan dit soort banale gemeenplaatsen en dooddoeners. Hij grijpt terug op het denkwerk van grote filosofen: zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren en fact free filosofie.

Op vrijdag 29 april 2016 gaat Sebastien Valkenberg in gesprek met Johan Braeckman en het publiek over zijn recent gepubliceerde boek Op denkles en over de relevantie van de zeventiende-eeuwse auteur Adriaan Koerbagh.

GesprekVan ‘duystere woorden’ naar bobotaal. Of waarom kritische denkers onduidelijk taalgebruik moeten blijven bestrijden.

Locatie: De Corridor, Olmenlaan 1, Wetteren. Inschrijven verplicht (zie lager).

Datum en uur: vrijdag 29 april 2016, om 20.00 u (deuren 19.30 u)

Basis CMYKSebastien Valkenberg studeerde filosofie in Amsterdam en Leuven. Hij schrijft regelmatig bijdragen voor Filosofie Magazine, maar ook voor Trouw, Elsevier en andere media. In 2006 publiceerde hij Het laboratorium in je hoofd, een essaybundel over filosofische gedachte-experimenten. Het boek werd genomineerd voor de Socrateswisselbeker en de NWO-Eurekaprijs 2007. In 2010 volgde Geluksvogels, waarin de auteur zich keert tegen het gratuite cultuurpessimisme. In 2015 verscheen Op denkles. Hoe wapenen we ons tegen ‘Iedereen heeft zijn waarheid’ en andere modieuze denkbeelden.

* * *

Inschrijven kan via het e-mailadres johan@decorridor.be.

Opgelet: in de Olmenlaan is parkeerverbod. Parkeren kan gratis op de parking van de Carrefour/Market aan de Zuidlaan 115, Wetteren. Vandaar is het enkele minuten wandelen. Vanaf het station van Wetteren is het een zeven minuten stappen.

Spiegelbeeld

Met extra spanning heb ik uitgekeken naar het nieuwe nummer van het skeptische tijdschrift Wonder en is gheen Wonder, het eerste onder de nieuwe redacteur Bart Coenen. Hem ken ik vooral als de Redelijke Mens achter backcover.be, een online magazine voor milieu, ecologie en technologie.

De titel verwijst naar een uitspraak van Simon Stevin, de Brugse man van de prille wetenschap op de overgang van de 16de en 17de eeuw. Wat wonderlijk en verbazingwekkend lijkt, kan best wel eens een natuurlijke verklaring hebben.

De ondertitel luidt Tijdschrift voor wetenschap en rede, het colofon vermeldt SKEPP, Stichting voor Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale. Voor de taalliefhebbers: “Wonder en is gheen wonder” bevat de dubbele negatie ‘en’ en ‘gheen’.

Mijn aankoop van het magazine Spiegelbeeld was eerder een geval van serendipiteit dan van blijde verwachting. Als ondertitel voert het blad wetenschap, gezondheid, duurzaamheid – en dat klinkt goed – maar ook bewustwording, een woord als een koude douche. Ik ken het magazine al enkele jaren en mijn eerste indruk bij de vernieuwde kennismaking was dat het een beetje dikker geworden was. New Age speak verkoopt blijkbaar nog steeds.

Volledig onbevooroordeeld ben ik niet: een artikel dat op deze blog verschenen is, staat nu te pronken in Wonder, weliswaar een beetje gekortwiekt, maar toch bewaard voor de godganse eeuwigheid. Scripta manent, en zo.

Toch ga ik beide tijdschriften even naast elkaar leggen. In het voorwoord van Spiegelbeeld wordt heldere taal gesproken.

Albert De Louw, de uitgever en redacteur van het blad, spaart de grote woorden niet: De Louw weet en De Louw beseft. Zo beseft hij dat mensen soms krachtiger zijn dan ze vaak denken. “Het gaat erom wakker te zijn of te worden”. Verder weet hij bijvoorbeeld dat ons lichaam voor ruim 70% uit water bestaat en dat we ons dan “ook steeds weer opnieuw energetisch [kunnen] opladen”. Twijfel is aan Albert niet besteed.

Meer over water lezen we trouwens in het artikel “Water — een ontdekkingsreis” van Frank Silvis, ingenieur en oud-regiodirecteur van een Nederlands waterbedrijf. Het artikel krijgt de tag ‘bewustwording’ mee. Silvis houdt zich bezig met de levenskracht en vitaliteit van water. Dat zijn mededirecteuren niet echt geïnteresseerd waren in zijn onderzoek naar de vitaliteit van water verbaast me minder dan het feit dat hij in zijn vier pagina’s lange artikel niet uitlegt wat gevitaliseerd water eigenlijk is.

De effecten komen de lezers wél te weten. Het was bijzonder om te merken dat water dat door een vitaliser is beïnvloed andere belevingen geeft dan gewoon kraanwater. Gevitaliseerd water heeft een positief effect op mens, plant en dier. Sterker nog, het verhoogt je bewustzijn en maakt contact met wie je Zelf bent gemakkelijker.

Het edito van Wonder gaat een andere kant op. De redacteur speelt met de betekenissen en synoniemen van ‘sceptisch’ en komt uit bij “aarzelend, onderzoekend, gereserveerd, terughoudend, twijfelend en ongelovig”. Verder waarschuwt hij, middels het artikel van Johan Braeckman over kunstvervalsing, dat de uitmuntende kennis van experts hen kwetsbaar kan maken voor misleiding.

In de laatste paragraaf van Braeckmans artikel Hoe misleid je een kunstexpert, een recensie van het boek Kunstvervalsing door Noah Charney, lees ik:

Maar [het boek] illustreert vooral hoe ook verstandige mensen met bijzondere kennis relatief makkelijk te misleiden zijn, in het bijzonder in het eigen domein.

Terug naar Spiegelbeeld. Het artikel van onze wateringenieur wordt gescheiden van het artikel “Watervitalisering” van Ir. Gert Boontjes door reclame voor en een advertentie voor een watervitaliser. Opnieuw bekruipt mij dat gevoel van serendipiteit.

Het bedrijf dat schuil gaat achter de url oerwater.nu geeft ook aan dat artikelschrijver Ir. Boontjes verbonden is aan de adverterende firma. Hetzelfde gevoel krijg ik bij het artikel “Bloesemremedies”, geschreven door een medewerker van een webwinkel die, juist ja, bloessemremedies verkoopt. Ook de auteur van het zoveelste “Wonder elixer [sic] uit de natuur” verkoopt het “alchemistische middel APPELAZIJN” op haar website die prominent figureert op de pagina. En zo kan ik nog even doorgaan. De grens tussen artikel en reclame is zo vaag dat-ie enkel nog met een pendel gemeten kan worden.

Ook in Wonder vind ik alternatieve geneeskunde terug. Wietse Wiels, student geneeskunde, neemt de alternatieve oogheelkunde onder de loep, en meer bepaald de Batesmethode. Hij beschrijft de methode en weegt de voordelen af van de nadelen. Zijn conclusie:

Dat de ene alternatieve methode vaak een opstapje is naar een andere is voor de ervaren lezer van Wonder wellicht geen nieuws. Het mag dan ook niet verbazen dat er een bijna oneindig aantal combinaties van Batesiaanse technieken met andere alterneuterij bestaat, evenals een groot aantal scholen en schisma’s binnen de oorspronkelijke beweging. Dat daar ook minder onschuldige gedachten en technieken gepromoot kunnen worden stemt tot voorzichtigheid. Iemand die de controle van zijn suikerziekte of glaucoom verwaarloost ten gunste van een oogkwakzalver is enkele jaren later onomkeerbaar blind.

Wietse Wiels adverteert niet in het blad.

Wie evenmin reclame maakt is Tim Trachet, wandelende bibliotheek en erevoorzitter van SKEPP. Zijn bijdrage in Wonder gaat over de Marcel Petiot, Dokter Satan voor de vermoedelijk weinig overgebleven vrienden.

In het eerste deel beschrijft Trachet de exploten van deze Franse seriemoordenaar en kwakzalver. Het tweede deel gaat dan weer hoe deze moorddadige psychopaat, of beter zijn horoscoop, kritische denkers een dienst bewees. “Neiging tot orde, controle, maat … zin voor moraal, gevoeligheid voor universele liefde”, aldus een astroloog die niet wist wiens geboortegegevens hij gekregen had. Hij was trouwens niet de enige sterrenlezer die de bal kosmisch mis sloeg.

Joost van Kasteren, journalist gespecialiseerd in wetenschap, techniek en landbouw, interviewde dan weer David Zilberman, hoogleraar Landbouw- en grondstoffeneconomie aan de Universiteit van Berkeley, California. Opnieuw lees ik een artikel in Wonder waarin de pro’s tegen de cons worden gezet. Zin voor nuance is hen niet vreemd, ggo’s ≠ Monsanto. Nu ja, zoveel denkwerk komt bij dat eenvoudige inzicht niet kijken:

De denkfout die Greenpeace en anderen maken is dat ze ggo’s gelijkstellen met Monsanto en Syngenta en andere agromultinationals. Dat is niet zo: genetische modificatie is ontdekt aan de universiteiten. Het is een technologie van het volk, laten we hem dan ook gebruiken voor het volk.

In Spiegelbeeld maakt Guido Jonkers zich dan weer druk omtrent ggo’s (en veel, veel meer). Zijn cv vermeldt “studie marketing” en wanttoknow.nl, een website waar men de nieuwste complottheorieën omtrent 9/11, de aanslagen in Parijs en Brussel, de exploten van Big Pharma, de Illuminati, Skulls & Bones, de familie Rothschild kan terugvinden.

Omdat ik geen Braeckmansiaanse vloek over me wil afroepen door te impliceren dat experts steeds weten waarover ze praten, en leken nooit, laat ik graag Jonkers zelf aan het woord:

En weet je wat het zelden genoemde feit is..?
Een feit, dat in mijn ogen als een ‘waarheid-als-een-koe’ boven dit verhaal hangt. De genoemde ratten [in de beruchte studie van Séralini, zie lager] stierven als gevolg van toediening van maisvoedsel, afkomstig van met RoundUp gekweekte mais. Zogenaamd ‘genetisch gemanipuleerde’ mais (GMO), die barst van de RoundUp, want die gewassen worden er mee platgespoten. Het is namelijk mais, die zódanig is gemanipuleerd, dat ze immuun is voor RoundUp / glyfosaat. En ‘dus’ kunnen boeren lekker hun gang gaan en spuiten, spuiten en nog eens spuiten om ALLES te verdelgen, behalve het maisgewas, GMO-mais die bestand is tegen het giftige glyfosaat. En natuurlijk komt deze rotzooi vervolgens in de mais terecht, in de voedselketen en de niet-GMO-mensen. Waar de politiek is? Zegt het me maar!

Albert De Louw is een milde redacteur.

De illustratie bij dit artikel (foto links) verwijst naar de ondertussen beruchte studie van Séralini, die enkele jaren geleden teruggetrokken werd omdat onder andere de gebruikte statistische methodes te wensen overlieten. Hier vindt u een aardige analyse van de beruchte studie.

Spiegelbeeldauteur Door Frankema gaat dan weer op zoek naar de waarheid omtrent “Zika virus ziekte [sic]”:

Baby’s die geboren worden met vreselijke aandoeningen, een virus dat “om zich heen grijpt”, 3 tot 4 miljoen mensen die naar verwachting slachtoffer zullen zijn, een noodtoestand die over ons [sic] afgeroepen wordt… Kunnen zwangeren nog op vakantie naar een warm land?”

Ieder zijn prioriteiten.

Het WHO doet ze af als een horige van de farmaceutische industrie. In haar ingekorte versie van de WHO fact sheet wordt eigenaardig genoeg vrij cruciale informatie weggeknipt. De tekst die ze weergeeft is het lijstje met “key points”, aangevuld met parafrases uit de eigenlijke tekst.

Waar Frankema beweert dat het Zikavirus “jarenlang slechts sporadisch bij mensen aangetroffen is”, geeft de originele tekst “Outbreaks of Zika virus disease have been recorded in Africa, the Americas, Asia and the Pacific”. Verder vermeldt ze de milde symptomen die het WHO inderdaad geeft, maar laat ze wel “Potential complications of Zika virus disease” achterwege.

Vervolgens roept ze de hulp in van Jon Rappoport, volgens zichzelf een genie, een American loon volgens de andere. Wij houden het bij notoire complotdenker. Samen komen ze tot de conclusie dat o.a. het pesticidegebruik, bepaalde vaccins, genetisch gemanipuleerde muggen, de echte schuldigen… van wat is niet zo duidelijk, want zij beweert dat het Zikavirus “NIET in staat is om microcefalie te veroorzaken. U leest het goed, NIET”.

Ik wil hier niet benadrukken dat ongeveer alle aantijgingen van Frankema omtrent het Zikavirus ontkracht of enorm genuanceerd werden in de periode voor de publicatie van het tijdschrift. Maar mij valt op dat dit artikel en de meeste anderen weinig ruimte voor nuance, terughoudendheid of twijfel reserveren. Alle filters voor reflectie (en kennelijk ook zelfreflectie) lijken me met bruut geweld verwijderd te zijn. Het gelijk is steeds groot.

Spiegelbeeld is gelardeerd met reclameboodschappen, onder andere voor supplementen van “gefermenteerd papaja preparaat” (GMO-vrij, zo wordt me verzekerd) dat het immuunsysteem stimuleert. Er wordt niet aangegeven wat er mis is met de prepreparaatversie ofte gewone, volledige papaja. Verder lijkt er aldus de advertenties heel wat “geheald” te moeten worden, bijvoorbeeld met sieraden en via biodynamische massages. Meerdere advertenties bieden cursussen “healen” aan.

Ook mediums en paragnosten kennen de weg naar de reclamepagina’s van Spiegelbeeld, wat me eraan doet herinneren dat Wonder nog een verhelderend artikel van Jos Vanlangendonck heeft over het Amerikaanse onderzoek naar de oplichterspraktijken van helderziende Maria Duval, of beter, van de maffioze kliek die onder die naam opereert in Europa en de VS. Jan Vanlangendonck won trouwens in 2007 de Zesde Vijs voor zijn radioreeks omtrent Maria Duval.

Reclame ook in Wonder, en meer bepaald voor de laatste drie sessies van Skeptics in the Pub, gratis evenementen onder het motto ‘tomeloos denken en matig drinken’. Sebastien Valkenberg komt op 29 april, Johan Braeckman op 31 mei en Pepijn van Erp op 16 juni. De inkom is gratis, maar u kan Skeptics in the Pub wel steunen door eens langs te komen en of lid te worden van SKEPP, waarbij u zich automatisch abonneert op Wonder en is gheen Wonder.

Zomerschool Kritisch Denken 2015: Johan Braeckman

Op vrijdag 28 augustus trapte Johan Braeckman de Zomerschool Kritisch Denken 2015 af met een inleidende lezing over het belang van kritisch denken in het secundair en hoger onderwijs.

Zomerschool Kritisch Denken 2015 werd georganiseerd door Johan Braeckman en Skepp Educatief, een werkgroep van SKEPPJonatan Lyssens verzorgde de opnames.

Zomerschool Kritisch Denken 2015

ongelovigeOp vrijdag 28 en zaterdag 29 augustus 2015 organiseren Skepp Educatief en Johan Braeckman de Zomerschool Kritisch Denken 2015.

Kritisch denken komt niet vanzelf. Mensen zijn vaak geneigd om eerder intuïtieve en anekdotische opvattingen te aanvaarden dan informatie die wetenschappelijk gefundeerd is. Bovendien legden onderzoekers de voorbije decennia meerdere psychologische obstakels bloot die het redelijke, kritische denken bemoeilijken. We gebruiken zonder het te beseffen drogredenen, zijn uitermate slecht in het inschatten van waarschijnlijkheden, vertrouwen te veel op onze zintuigen en ons geheugen, enzovoort.

Om de inzichten die het kritisch denken kunnen bevorderen meer bekend te maken, organiseert de werkgroep Skepp Educatief, die deel uitmaakt van de vzw SKEPP, een tweedaagse Zomerschool Kritisch Denken. De Zomerschool is bedoeld om leerkrachten en ouders te leren omgaan met onkritische opvattingen en denkbeelden die bij scholieren leven.

Wie erbij wil zijn: stuur een mailtje naar skepp.educatief@gmail.com met vermelding van “Zomerschool Kritisch Denken”. Daarna krijgt u per e-mail de info om het inschrijvingsgeld over te maken en andere praktische informatie. Wie één dag wil deelnemen betaalt 70 euro, wie twee dagen komt 100 euro. In de prijs is een syllabus, koffie en gebak en een broodjeslunch inbegrepen. Op zaterdag sluiten we af met een hartige spaghetti.

Programma:

vrijdag 28 augustus

9.30u: ontvangst met koffie & croissants
10.00u: Johan Braeckman: De nood aan Kritisch Denken in het onderwijs
11.00u: Jean Paul Van Bendegem: Over statistiek en kansrekening
12.30u: lunch
13.30u: Katleen Gabriels: Internet en de (on)betrouwbaarheid van informatie
15.00u: koffie
15.15u: Stefaan Blancke: Darwin in de klas. Over evolutie en het creationisme
16.45u tot 17.30u: informele afsluiting met een drankje

zaterdag 29 augustus

9.30u: ontvangst met koffie & croissants
10.00u: Jasmien Maes en Isabel Nuyttens: Zin en onzin over gezonde voeding. Ervaringen uit de klaspraktijk
11.30u: Brecht Decoene: Hoe omgaan met complottheorieën?
13.00u: lunch
14.00u: Wietse Wiels: Alternatieve geneeskunde en wetenschappelijk onderzoek
15.30u: koffie
16.00u: Jan De Maeyer: Hoe leren we redelijk argumenteren aan?
17.30u: spaghetti

Waar: zaal De Corridor in de Olmenlaan te Wetteren, ter hoogte van de Massemsesteenweg 19.

De deelnemers kunnen vrij parkeren op de parking van de Carrefour, Zuidlaan 115, Wetteren. Vandaar is het twee minuten wandelen naar De Corridor.

Vanaf het station van Wetteren is het zeven minuten te voet.